II SA/Wa 1290/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, asesor WSA Jacek Fronczyk,, asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej - oddala skargę - II SA/Wa 1290/06 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] lutego 2006 r. T. S. zwrócił się do Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w P. o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wskazał w nim, że wszystkie działania militarne powodują cierpienia niewinnych ludzi. Takich działań militarnych dopuszcza się Wojsko Polskie. Z wojen wynikają nieokreślone ilości szkód, ofiar, rannych, szkód moralnych. Uznał, że w sytuacji konfliktów ludzie powinni się porozumiewać, a nie prowadzić wojny. Agresja i napaść przynoszą cierpienia i ból. W jego naturze nie leży nienawiść do innego człowieka, a zabicie innego człowieka jest sprzeczne z jego psychiką. Nie chce być odpowiedzialny za zło i krzywdy, straty moralne. Wojsko nie jest normalnym miejscem dla ludzi. Uznał też, że brakuje gwarancji, iż w warunkach nacisku wynikającego z pobytu w instytucji niezgodnej z jego przekonaniami nie popełni samobójstwa. Orzeczeniem z dnia [...] marca 2006 r. Komisja Wojewódzka ds. Służby Zastępczej w P., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.) odmówiła przeznaczenia skarżącego do służby zastępczej. Organ ocenił, że poborowy nie wskazał doktryny religijnej, która nie pozwala mu na odbycie służby wojskowej, ani też nie wskazał przyjętych zasad moralnych, które są sprzeczne z obowiązkami żołnierza. Sprzeciw wobec przemocy jest, w ocenie organu, powoływaniem się na ogólnoludzkie zasady moralne. W odwołaniu od powyższego orzeczenia skarżący uznał, że krótka rozmowa z Komisją nie pozwoliła jej na poznanie jego stanowiska. Wskazał, że w swoim wniosku jasno przedstawił fakty oraz ryzyko, jakie niesie ze sobą służba w wojsku, które prowadzi działania zbrojne w Iraku. Uznał, że naturalnym odruchem człowieka jest chęć skorzystania z zastępczych form odbycia służby w sytuacji, gdy służba w wojsku jest niebezpieczna dla życia i zdrowia. Ocenił, że swoje zasady moralne trudno mu określić słowami. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2006 r. Komisja do Spraw Służby Zastępczej utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji. Organ odwoławczy ocenił, że wojsko nie uczy zabijania, lecz posługiwania się bronią oraz obronności. Zarówno żołnierzy jak i wszystkich obywateli obowiązuje zakaz używania przemocy i agresji wobec innych ludzi. Z kolei dolegliwości służby nie naruszają akceptowanych społecznie zasad. Wymóg posłuszeństwa w wojsku nie ma cech moralnie negatywnych. Niezasadne są też obawy skarżącego o utratę życia w służbie za granicą, gdyż żołnierze z poboru nie służą za granicą. Organ uznał, że skarżący nie wykazał związku pomiędzy wyznawanymi przekonaniami religijnymi albo zasadami moralnymi, a niemożnością odbycia zasadniczej służby wojskowej. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wskazał w niej, że organ odwoławczy nie uwzględnił jego argumentów wynikających z brzmienia art. 47 Konstytucji. Podał, że z powodu cech moralnych i charakteru chce odbyć służbę wojskową w formie zastępczej. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że wojsko nie uczy zabijania. Zauważył, że organ przyznał, iż skarżący posiada zasady moralne, ale w wojsku nie ma niebezpieczeństwa ich naruszenia. Wyraził stanowisko, że dolegliwości służby naruszają społecznie akceptowane zasady, a także, że żołnierzy w praktyce nie obowiązują zasady moralne zakazujące zabijania. Ponowił argument, że w wojsku może być narażony na próby samobójcze. Zauważył sprzeczność w stanowisku organu polegającą na jednoczesnym przyznaniu, że skarżący posiada zasady moralne, którymi się kieruje, oraz stwierdzeniu, że nie wykazał on związku pomiędzy tymi zasadami, a niemożnością odbycia służby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Skarżący nie spełnia wymogu, o którym mowa w art. 1 i 11 ustawy o służbie zastępczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Badając zaskarżone orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z tego punktu widzenia uznać należy, że odpowiada ono wymogom prawa. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", przeznaczonym do odbycia służby zastępczej może być osoba podlegająca obowiązkowi służby wojskowej, której przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby. Art. 11 tej ustawy stanowi natomiast, że wniosek poborowego o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych; 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Jak wynika zatem z powyższych przepisów podstawą przeznaczenia do służby zastępczej mogą być wyznawane przekonania o charakterze religijnym, poparte wykazaniem rzeczywistych związków z daną doktryną religijną, albo zasady moralne stojące w sprzeczności z obowiązkami żołnierza służby wojskowej. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał się przekonaniami religijnymi ani innymi zasadami moralnymi wykluczającymi służbę wojskową. Odnośnie motywacji skarżącego o charakterze religijnym bezsporne jest, że skarżący nie kieruje się takimi motywami. W swoim odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2006 r., a także na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. oświadczył, iż nie kieruje się względami religijnymi. Sąd przeanalizował więc, czy wyznawane przez skarżącego zasady moralne pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową (art. 11 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy). Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż takie zasady wyznaje. We wniosku z dnia [...] lutego 2006 r. skarżący wskazał, że wojny przynoszą ofiary, straty materialne i moralne, cierpienia niewinnych ludzi, że w sytuacji konfliktów ludzie powinni się porozumiewać, a nie prowadzić wojny, w jego naturze nie leży nienawiść do innego człowieka, w czasie służby wojskowej mógłby też być poddany presji próby samobójczej. Podobną argumentację zawarł w odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2006 r., a także w skardze do Sądu. Tak sformułowane zasady moralne nie mogą jednak stanowić podstawy przeznaczenia do służby zastępczej. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że jest to w istocie powołanie się na ogólnoludzkie zasady moralne. Niezgoda na przemoc, wojny, agresję, cierpienie cywilnych ofiar wojen, należą do kanonu kultury. Zadeklarowanie takich wartości nie wyklucza służby wojskowej, która z definicji ma charakter obronny, nie agresywny. Skarżący powołał się na wartości o charakterze aksjomatu cywilizacyjnego. Nie są one wyjątkowymi, tym bardziej w stopniu wykluczającym służbę wojskową, zasadami moralnymi, których wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Między wyznawanymi przez skarżącego wartościami, a ideą i praktyką służby wojskowej polskich Sił Zbrojnych nie ma merytorycznej, aksjologicznej sprzeczności. Broń może rzeczywiście służyć do zabijania, żołnierz zasadniczej służby wojskowej przygotowywany też jest na ewentualność takiego właśnie użycia broni, ale jej celem jest przede wszystkim obrona. Z tego też względu walka żołnierza nie jest niemoralna, żołnierze podlegają takim samym, ogólnym zasadom moralnym, jak inni ludzie. Między służbą wojskową, użyciem broni, nawet w celu zabicia napastnika, a poszanowaniem drugiego człowieka i unikaniem jego krzywdy, nie ma sprzeczności, z którą ustawa wiąże obowiązek organów Państwa przeznaczenia do służby zastępczej. Nie zasługują na uznanie argumenty skarżącego polegające na przywołaniu Konstytucji. Przepisy art. 30 i 47 w żaden sposób nie mogą być interpretowane jako przeszkody w odbyciu zasadniczej, obowiązkowej służby wojskowej. Trudno też uznać za przekonujący argument, że w warunkach służby wojskowej skarżący będzie narażony na zamachy samobójcze. Dyscyplina wojskowa, podporządkowanie i uciążliwości służby wojskowej nie są w świetle ustawy wystarczającymi powodami przeznaczenia do służby zastępczej, nawet, jeśli mogą one prowadzić do tak drastycznych zachowań, jak samobójstwo. Z niezrozumienia istoty służby zastępczej wynika z pewnością argument skarżącego, iż służba wojskowa jest niebezpieczna dla życia i zdrowia – takiemu niebezpieczeństwu nie można oczywiście zaprzeczyć, ale gdyby miało ono stanowić przesłankę przeznaczenia do służby zastępczej, to instytucja powszechnego obowiązku obrony w ogóle by nie istniała. Ponadto Sąd zauważa, że skarżący uznaje za naturalną, "normalną" chęć skorzystania z możliwości, jakie stwarza ustawa i wyraża przekonanie, że zadeklarowanie pewnych wartości powinno skutkować nijako automatycznie przeznaczeniem do takiej służby zastępczej. Wyjaśnić więc należy, że przeznaczenie do służby zastępczej ma charakter wyjątkowy. Nie uzasadnia przeznaczenia do tej służby samo zadeklarowanie pewnych wartości. Tym bardziej nie jest wystarczające zadeklarowanie wartości o charakterze powszechnym, nawet jeśli w subiektywnym przeświadczeniu skarżącego między tymi wartościami, a służbą wojskową zachodzi zasadnicza sprzeczność. Istotne jest bowiem obiektywne, weryfikowalne ustalenie, że nie ma sprzeczności pomiędzy deklarowanymi przez skarżącego przekonaniami, a obowiązkiem żołnierza zasadniczej służby wojskowej. W przeciwnym wypadku służba zastępcza stać by się mogła regułą, a ustawa o służbie zastępczej, zamiast stanowić regulację pozwalającą uniknąć rzeczywistego konfliktu sumienia poborowego, mogłaby sprzyjać różnego rodzaju nadużyciom podejmowanym w celu uniknięcia powszechnego obowiązku obrony. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 przywołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja podjęta została zgodnie z prawem obowiązującym w chwili jej wydawania.