III SA/Gl 407/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędzia NSA Ewa Karpińska (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Protokolant starszy referent Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług - uchyla zaskarżoną decyzję, - zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J.B.- Kancelaria Adwokacka s.c. w G., kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług w/g stawki 22% w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie skarżącej, - stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o odpowiedzialności podatkowej Z. M. (M.) jako wiceprezesa zarządu A Spółki z o.o. za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług okres X-XII 1999 r. oraz I-VII 2000 r. w łącznej kwocie [...] zł. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 13 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności podał, iż organ podatkowy pierwszej instancji wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności na podstawie art. 116 ustawy – Ordynacja podatkowa w odniesieniu do zaległości wynikających ze złożonych przez Spółkę deklaracji VAT-7. Następnie wskazał, iż egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, w związku z czym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] umorzono postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji organ podatkowy decyzją z dnia [...] r. orzekł o odpowiedzialności Z. M.za wymienione wyżej zaległości podatkowe Spółki A. W odwołaniu strona podniosła, iż w trakcie rozmów w Urzędzie Skarbowym w dniach [...] i [...] r. wykazał spory majątek i należności Spółki, które nie pozwalały na podjęcie decyzji o wystąpieniu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a po ustąpieniu z władz Spółki nie miał możliwości prawnych do wystąpienia z takim wnioskiem. Nie zgodziła się z argumentacją co do zamknięcia siedziby Spółki od [...]r., jak również zaznaczyła, iż bilanse oraz rachunki strat i zysków za lata 1998-1999 zostały złożone. Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. Uzasadniając zajęte w sprawie stanowisko odwołał się do brzmienia art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) odpowiadają solidarnie całym swym majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (postępowanie układowe) albo nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, a także, gdy członek zarządu nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Dalej wskazał, iż zgodnie z art. 116 § 2 odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Zaakcentował też, iż art. 116 § 1 wyraźnie obarcza członka zarządu ciężarem udowodnienia okoliczności uwalniających od odpowiedzialności. Następnie organ odwoławczy odniósł się do argumentów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji i wskazał, iż twierdzenia strony nie zostały poparte żadnymi dowodami, a nie regulowanie zobowiązań wynikających ze złożonych deklaracji podatkowych świadczy o złej kondycji finansowej firmy. Nadto z pisma z dnia [...] r. skierowanego do Prokuratury Rejonowej przez Z. M. oraz W. C. (byłego prezesa Spółki) wynika, iż Spółka nie posiadała żadnego majątku. Wyjaśnił też, iż z pisma z dnia [...] r. kierownika referatu podatku dochodowego od osób prawnych oraz monitorowania pomocy publicznej niezbicie wynika, że Spółka nie złożyła sprawozdań finansowych. Natomiast fakt zamknięcia siedziby Spółki potwierdza treść protokołu spisanego dnia [...] r. z udziałowcem Spółki M.D. Zaakcentował, iż przeniesienie odpowiedzialności za zaległości Spółki uzasadniają okoliczności pełnienia przez Z. M. funkcji wiceprezesa zarządu w okresie od dnia [...] r. do [...] r., bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki potwierdzona stosownym postanowieniem organu egzekucyjnego oraz nie wykazanie, że zachodzi przesłanka braku winy w nie zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęciu postępowania układowego. Świadczą o tym sprzeczne wyjaśnienia strony oraz dowód w postaci zawiadomienia o przestępstwie skierowany do Prokuratury Rejonowej przez pracowników i udziałowców Spółki. W skardze z dnia [...] r. Z. M. wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. Zarzucił przy tym naruszenie art. 116 Ordynacji podatkowej, poprzez przyjęcie istnienia przesłanek odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania A Spółki z o.o. W uzasadnieniu podniósł ponownie okoliczności związane z majątkiem Spółki, którego istnienie nie uzasadniało wniosku o ogłoszenie upadłości, a co potwierdzają protokoły przekazania nowemu zarządowi. Natomiast działania mające na celu zajęcie tego majątku były spóźnione, co umożliwiło nowemu prezesowi likwidację mienia Spółki. Nadmienił, iż nowy prezes zobowiązał się do uregulowania wszelkich zobowiązań Spółki. Wyjaśnił też, iż do [...] r. Spółka normalnie funkcjonowała, pracownicy byli w pracy, a w [...] r. wykonywano prace remontowe w hali produkcyjnej. Wskazał nadto, iż w trakcie rozmów dyscyplinujących w Urzędzie Skarbowym ujawnił wykaz dłużników Spółki wraz z kwotami należności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy wywiódł, co następuje: Skarga okazała się zasadna, jednak z innych względów niż w niej naprowadzone. Przechodząc zatem do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest zgodność z prawem decyzji wydanej w przedmiocie przeniesienia na Z.M. – byłego wiceprezesa zarządu A Spółki z o.o. – odpowiedzialności na za zaległości podatkowe tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za okres X-XII 1999 r. oraz I-VII 2000 r. w łącznej kwocie [...] zł, przypomnieć należy, iż decyzja ta została wydana na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) odpowiadają solidarnie całym swym majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (postępowanie układowe) albo nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, a także, gdy członek zarządu nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Z kolei zgodnie z art. 116 § 2 odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Wyeksponować zatem trzeba okoliczność, iż od czasu wejścia w życie ustawy – Ordynacja podatkowa tj. od 1 stycznia 1998 r. do chwili obecnej przepis art. 116 § 1– stanowił, iż: "Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) odpowiadają solidarnie całym swym majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna, chyba że członek zarządu (...)". Nie ulega zatem wątpliwości, iż przytoczony przepis jednoznacznie wskazuje, że w tym przypadku mamy do czynienia z odpowiedzialnością solidarną wszystkich członków zarządu. Omawiana zasada odpowiedzialności solidarnej z art. 116 Ordynacji podatkowej oznacza odpowiedzialność solidarną w rozumieniu art. 366 i nast. Kodeksu cywilnego. Solidarna odpowiedzialność dłużników polega na tym, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Jednakże aż do chwili zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (art. 366 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego). Jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych (art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego). W konsekwencji stwierdzić trzeba, że decyzja (wydana na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej) orzekająca o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, musi wyraźnie wskazywać, że jest to odpowiedzialność solidarna. Zasada ta dotyczy wszystkich członków zarządu. Wniosek taki wynika przede wszystkim z literalnego brzmienia art. 116 Ordynacji podatkowej. Trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż dla adresata takiej decyzji wiedza o tym, że jest to odpowiedzialność solidarna jest nader istotna z punku widzenia jego obowiązków jak i praw (np. uprawnienia dotyczące roszczeń regresowych). Natomiast zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji, która orzeka o odpowiedzialności skarżącego jako wiceprezesa zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług Spółki z o.o. i w swej treści nawet nie wspomina, że jest to odpowiedzialność solidarna z pozostałymi członkami zarządu. Nie czyni też tego decyzja organu podatkowego pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja nie czyni zadość wymogom z art. 116 Ordynacji podatkowej. Analogiczny pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 marca 2004 r. sygn. akt III SA 2889/02 (opubl. Monitor Podatkowy 2004 nr 6, s. 46) w którym stwierdzono, że: "W orzeczeniu o odpowiedzialności jednego z dwóch członków zarządu należało zaznaczyć, że jest to odpowiedzialność solidarna". Kolejnym nader istotnym zagadnieniem, wynikającym z faktu, że art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przewiduje odpowiedzialność solidarną wszystkich członków zarządu, jest zagadnienie natury procesowej dotyczące udziału w toczącym się postępowaniu wszystkich członków zarządu. W ocenie Sądu niewątpliwie w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności solidarnej winni brać udział wszyscy członkowie zarządu, a to oznacza, iż współodpowiedzialny członek zarządu powinien być zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, gdyż postępowanie to dotyczy jego interesu prawnego (art. 133 Ordynacji podatkowej). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości kwestia, że w przypadkach odpowiedzialności solidarnej, stronami postępowania są wszystkie podmioty, które taką odpowiedzialność ponoszą. Stanowisko takie zostało wyraźnie zaakcentowane w orzeczeniach dotyczących opłaty skarbowej, czego przykładem może być choćby wyrok z dnia 23 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1467/99 (wyd. elektr. LEX-TEMIDA, Gdańsk 2006, nr 45410), w którym Sąd uznał, iż: " ... stronami postępowania w sprawie określenia należnej opłaty skarbowej są wszystkie strony tych czynności". Natomiast za bezskuteczny należy uznać zarzut skargi i jej argumentacja w zakresie dotyczącym braku przesłanek do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w sytuacji, gdy w okresie pełnienia funkcji członka zarządu nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki. W tej kwestii bowiem przedstawienie dowodów należy do skarżącego, a jak słusznie podniósł organ odwoławczy wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie są wątpliwe w świetle treści pisma z dnia [...] r. skierowanego do Prokuratury Rejonowej przez Z.M. oraz W. C. (byłego prezesa Spółki), z którego wynika, iż Spółka nie posiadała żadnego majątku. Reasumując przedstawione rozważania stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, które niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata orzeczono na podstawie art. 242 w związku z art. 250 tej ustawy.