I SA/Gl 1283/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Anna Wiciak, Sędzia WSA Teresa Randak (sprawozdawca), Protokolant asyst. sędz. Aleksandra Żmudzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. orzeka, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. – w dalszej części uzasadnienia określanym Kolegium – utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2001. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że M. F. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na rażące naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego ( Dz. U. Nr 105, poz. 1200 ) oraz art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( Dz. U. Nr 9, poz. 31 z późn. zm. ) w związku z art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 247 § 1 pkt 3 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm. ). Kolegium wskazało, że decyzja z dnia [...] r. Wójta Gminy P. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego została [...] 2001 r. wprowadzona do obrotu prawnego, a to oznacza, że na podstawie art. 212 Ordynacji podatkowej, organ jest nią związany, bez względu na to, czy jest ona w jego przekonaniu poprawna, czy też dostrzegana jest jej wadliwość. Decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości, a jej uchylenie lub zmiana może nastąpić tylko w przypadkach prawem przewidzianych. Jednym z takich właśnie przypadków weryfikacji decyzji ostatecznych jest stwierdzenie nieważności decyzji uregulowane w treści art. 247 – 252 Ordynacji podatkowej. Jak wskazał organ żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 169, poz. 1387 ) podlega rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Zgodnie z treścią art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej – w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. – organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Odmowa wszczęcia postępowania następuje w formie decyzji administracyjnej o czym przesądza treść art. 249 § 3 Ordynacji podatkowej. Wskazując, iż doręczenie decyzji z dnia [...] r. nr [...] Wójta Gminy P. ustalającej M. i M. małżonkom F. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2001 w kwocie [...] zł. nastąpiło w dniu [...] 2001 r. i wskutek nie wniesienia odwołania stała się ostateczna z dniem [...] 2001 r. Jak zaznaczyło Kolegium wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony w dniu [...] 2005 r., a więc po upływie roku od dnia doręczenia decyzji wymiarowej. Odnosząc się do argumentów odwołania, Kolegium wskazało, że nie zasługuje na uwzględnienie pogląd, iż decyzja nie stała się ostateczna, gdyż nie została prawidłowo doręczona wszystkim współwłaścicielom nieruchomości, na których ciążył obowiązek podatkowy. Nie doręczenie decyzji M. F. – drugiemu współwłaścicielowi nieruchomości nie jest bowiem tożsame z nie doręczeniem decyzji w ogóle i z przyjęciem, iż nie została ona wprowadzona do obiegu prawnego. Doręczenie decyzji bądź wadliwe doręczenie zastępcze jest w doktrynie i orzecznictwie traktowane jako brak udziału strony w postępowaniu. Jak zaznaczyło Kolegium, także wnioskujący wskazał we wniosku, iż nie doręczenie decyzji M. F. pozbawiło ją prawa czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. W rozpatrywanej sprawie żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji złożył M. F., a więc osoba, której decyzja została doręczona i w stosunku do której upłynął roczny termin złożenia żądania o stwierdzenie nieważności decyzji, co w pełni uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania. Dodatkowo organ podniósł, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2002 r. sygn. akt III RN 198/2001 – na który powołał się odwołujący – dotyczył opłaty skarbowej i wynika z niego, że stronie nie doręczono umowy cywilnoprawnej stanowiącej podstawę decyzji w sprawie opłaty skarbowej, a to powoduje że nie rozpoczyna biegu roczny termin żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Jak skonstatował organ odnosi się to do osoby, której decyzja nie została doręczona. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wyrażając polemiczny pogląd do zaprezentowanego przez Kolegium, skarżący podniósł, iż nie polega na prawdzie twierdzenie organu, jakoby nakaz płatniczy został wprowadzony do obiegu prawnego i stał się ostateczny. W ocenie skarżącego Sąd winien rozstrzygnąć w rozpatrywanej sprawie czy rzeczywiście: 1) zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego, 2) decyzja wymiarowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego oraz art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, a konsekwencji czy mogło dojść do powstania zobowiązania podatkowego na podstawie art. 21 § 1 pkt 2, 3) nakaz płatniczy imiennie skierowany do M. F. i M. F., a nie doręczony tej ostatniej poprzez błędne określenie adresu został skutecznie doręczony w rozumieniu art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej obojgu zobowiązanym, a tym samym został wprowadzony w dniu [...] 2001 r. do obrotu prawnego i stał się ostateczny z dniem [...] 2001 r. W ocenie skarżącego doręczenie tylko jednemu ze współwłaścicieli nakazu płatniczego skutkuje tylko tym, że nakaz ten w myśl art.. 212 Ordynacji podatkowej stał się wiążący tylko dla organu podatkowego. W dalszej części uzasadnienia – powołując się na zasady ogólne Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrażone w treści art. 2 i 83, skarżący wskazał, iż obowiązkiem organów jest działanie zgodnie z zasadą praworządności, a zatem jak to nazwał obowiązkiem Kolegium było stwierdzenie " nielegalności decyzji wymiarowej w formie nakazu płatniczego". Nielegalność ta wynikała bowiem z samego faktu nieuprawnionego zastosowania w sprawie w/w rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego. Jak podniósł skarżący, nie jest absolutnie prawdą, iż nie mogło być wszczęte postępowanie w trybie art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż przepis ten dotyczy decyzji ostatecznej, a skoro decyzja nie została doręczona jednemu ze współwłaścicieli nie stała się ostateczna, a zatem nie było podstaw formalnych do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nakazu płatniczego w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego. Kontynuując skarżący podniósł, iż jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego tak długo jak istnieje współwłasność, adresatami decyzji wymiarowej dotyczącej podatku od nieruchomości powinni być wszyscy współwłaściciele nieruchomości i to do nich jako podatników tego podatku decyzja powinna być wyraźnie skierowana i wszystkim powinna być również doręczona. Skarżący powołał się także na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 198/2001 i wskazał, iż teza w nim zawarta ma także zastosowanie w rozpatrywanej sprawie na zasadzie per analogiam. Reasumując skarżący wskazał, iż skoro nie doręczono decyzji jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości to nie rozpoczął się bieg rocznego terminu, o którym stanowi art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej. Podniesiono także, iż skoro nakaz nie spełnia wymaganych prawem warunków i nie został prawidłowo doręczony to nie mógł on wejść do obiegu prawnego, ani też nie mógł się stać ostatecznym. W końcowej części uzasadnienia skargi powtórzono argumentację dotyczącą rażącego naruszenia prawa i nielegalności nakazu płatniczego, cytując fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2001 r. sygn. akt I SA/Kr 1487/2000, z którego wynikało iż łączne zobowiązanie pieniężne musi obejmować co najmniej dwa podatki, przy czym jednym musi być zawsze podatek rolny, a drugim może być podatek od nieruchomości lub podatek leśny. Skoro zatem żadna nieruchomość skarżącego nie podlegała podatkowi rolnemu to nie mogło mieć zastosowania w sprawie rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, a to oznacza że decyzja wymiarowa rażąco narusza prawo i jako taka winna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], 2) stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...], 3) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. Pismem procesowym z dnia [...] 2006r. współwłaścicielka nieruchomości M. F. wystąpiła o dopuszczenie jej do postępowania sądowego w charakterze uczestnika tego postępowania na podstawie art. 33 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu odjętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Skarga jest uzasadniona, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydana decyzja narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uchyla decyzję w części lub całości. Uchylenie decyzji następuje w przypadku gdy, nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 w/w ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granicę sprawy wyznacza natomiast treść zaskarżonego aktu. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] 2001 r. nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2001, a obejmującego nieruchomość której współwłaścicielami w rozpatrywanym roku podatkowym byli M. i M. F. Decyzja w sprawie określenia łącznego zobowiązania pieniężnego z dnia [...] 2001 r. została skierowana do obojgu współwłaścicieli. Rację ma skarżący podnosząc, iż tak długo jak istnieje współwłasność nieruchomości, stronami postępowania podatkowego winni być wszyscy współwłaściciele i to do nich jako podatników powinna być skierowana decyzja określająca wysokość danego zobowiązania. W stanie prawnym obowiązującym w 2001 r. kwestia nieruchomości stanowiącej współwłasność małżonków uregulowana była w treści art. 2 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zgodnie z którym "jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność małżonków lub odrębną własność każdego z nich, obowiązek podatkowy ciąży łącznie na obojgu małżonkach". Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Istotnym zatem jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji gdy stroną postępowania określającego wysokość zobowiązania podatkowego byli obojga małżonkowie, każde z nich zachowało status strony także w postępowaniu nadzwyczajnym, w tym w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej. W ocenie Sądu, stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są wszystkie osoby, które brały udział w postępowaniu podatkowym obejmującym określenie wysokości zobowiązania podatkowego, gdyż przymiot strony w tym postępowaniu, podobnie jak w postępowaniu "zwykłym" określony został w treści art. 133 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym "stroną w postępowaniu podatkowym jest każdy, kto żąda czynności od organu podatkowego, do kogo czynność organu podatkowego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu podatkowego chociażby pośrednio dotyczy", a ponadto zgodnie z art. 134 § 1 tej Ordynacji stroną "w postępowaniu podatkowym jest podatnik (...)". Analizując treść w/w przepisów w aspekcie stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, nie sposób nie wyrazić spostrzeżenia, że współmałżonka i jednocześnie współwłaścicielka nieruchomości była stroną postępowania podatkowego i że wynik postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej dotyczył jej interesu prawnego, a skoro tak winna ona w tym postępowaniu uczestniczyć w charakterze strony postępowania. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze za stronę postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uznało tylko i wyłącznie M. F., a więc osobę żądającą od organu stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość łącznego zobowiązania podatkowego. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie działaniem tym organ podatkowy wyczerpał przesłankę określoną w przepisie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli (...) strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu". Wskazany przepis koresponduje z treścią cytowanego już art. 145 § 1 pkt 1 lit u ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nakładającego na Sąd obowiązek uchylenia decyzji w sytuacji gdy organ dopuści się naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, co Sąd stwierdził na podstawie przekazanych mu akt administracyjnych, z których wynika w sposób bezsporny, iż M.F. nie brała udziału w postępowaniu, gdyż organ nie zawiadomił jej o toczącym się postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie doręczył też jej decyzji wydanych w tej sprawie. W sumie zatem, mając na uwadze podniesioną wyżej okoliczność, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), który przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W punkcie drugim wyroku Sąd postanowił zasądzić na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. koszty postępowania sądowego, obejmujące uiszczony wpis od skargi, stosownie do art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.