VI SA/Wa 2275/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi A. T. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów notarialnych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. uchyla uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. z dnia [...] września 2002r.; 3. zasądza od Krajowej Rady Notarialnej na rzecz skarżącego A. T. kwotę 227 (dwieście dwadzieścia siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. T. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej nr [...] z dnia [...] maja 2003r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. nr [...] z dnia [...] września 2002r. odmawiającą mianowania A. T. aplikantem notarialnym. Wskazanym uchwałom zarzucał rażące naruszenie prawa i wnosił o ich uchylenie lub stwierdzenie nieważności. Do wydania zaskarżonych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W 2002r. na podstawie art. 71 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991r.- Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 22 z 1997r. poz. 91 z późn. zmianami) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 lipca 2001r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania konkursu dla kandydatów na aplikantów notarialnych (Dz. U. Nr 77 z 2001r. poz. 829) zorganizowany został w Izbie Notarialnej w P. konkurs dla kandydatów na aplikantów notarialnych. Rada zamieściła ogłoszenie o konkursie i podała zakres obowiązującego materiału zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do wskazanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie ze wskazanym rozporządzeniem egzamin składał się z części pisemnej i ustnej. Na część pisemną składało się 120 pytań, za które można było uzyskać 120 punktów a do części ustnej mógł być dopuszczony kandydat, który uzyskał nie mniej niż 90 punktów. Skarżący otrzymał z części pisemnej tylko 64 punkty i nie dopuszczono go do części ustnej. Uchwałą z dnia [...] września 2002r., podpisaną przez 7 członków, Rada Izby Notarialnej w P. odmówiła mianowania go aplikantem notarialnym. Jako podstawę prawną uchwały wskazała art. 35 pkt 3 w związku z art. 71 § 3 oraz art. 73 ustawy- Prawo o notariacie oraz § 13 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 lipca 2001r. Skarżący odwołując się do Krajowej Rady Notarialnej wnosił o jej zmianę i mianowanie go aplikantem notarialnym lub stwierdzenie jej nieważności. Odwołujący się zarzucał, że: 1) naruszony został art. 65 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP przez naruszenie zasady wolności wyboru zawodu. Do naruszenia dochodzi poprzez zawarte w rozporządzeniu upoważnienie dla Rady do ustanowienia ograniczeń liczby aplikantów notarialnych, które to upoważnienie nie ma podstawy w ustawie, a więc wykracza poza granice delegacji ustawowej. 2) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości wykracza ponadto poza granice delegacji ustawowej wynikającej z art. 71 § 4 Prawa o notariacie, poprzez określenie zakresu materiału na konkurs, do czego Minister nie był upoważniony. 3) zakres materiału określony przez Ministra w rozporządzeniu jest tak nieprecyzyjny, że daje Radzie dowolność w formułowaniu pytań, a to sprawia, że w teście znalazły się pytania nie powiązane z działalnością przyszłych aplikantów notarialnych i wykraczające poza, użyte w rozporządzeniu, pojęcie "wiedza o społeczeństwie". 4) wadliwy skład Komisji Konkursowej, gdyż zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia powinna ona składać się z nie więcej niż 5 osób, zaś wraz z przedstawicielem Ministra Sprawiedliwości składała się z 6 osób. 5) wydanie jej przez Radę Izby Notarialnej w składzie, w którym 2 z 7 członków powinno być wyłączone od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] maja 2003r. nr [...] podpisaną przez Prezesa Krajowej Rady Notarialnej utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. z dnia [...] września 2002r. i uznała się za niewłaściwą do stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu uchwały Krajowa Rada Notarialna wskazała, że: 1) konkurs został przeprowadzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości, 2) zarzut niezgodnego z prawem składu Komisji jest nieuzasadniony bowiem szóstym członkiem Komisji był przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości, którego udział w komisji wskazuje na prawidłowość takiej właśnie interpretacji rozporządzenia Ministra, 3) kandydat nie uzyskał wymaganej liczby punktów i to było powodem odmowy, wobec tego pozostałe zarzuty Krajowa Rada Notarialna pozostawia bez rozpoznania, 4) tryb zaskarżania uchwał organów samorządu notarialnego z powodu ich sprzeczności z prawem reguluje art. 47 Prawa o notariacie, a zgodnie z tym przepisem uchwały może zaskarżać tylko Minister Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego. W skardze na powyższą uchwałę do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. T. wnosił o jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty jak w odwołaniu od uchwały Rady Izby Notarialnej w P.. które powinny być wyłączone od orzekania z mocy prawa - przepisu art. 24 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Notarialna wniosła o jej oddalenie. Podnosiła, że zarzuty co do składu Rady Izby Notarialnej nie mają znaczenia bowiem skarżący nie zdał części pisemnej egzaminu, a uchwała Rady Izby ma charakter deklaratoryjny, potwierdzający skutek nie zaliczenia konkursu, zarzuty dotyczące niezgodności z konstytucją nie mieszczą się w zakresie prerogatyw Krajowej Rady Notarialnej. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zarzuty skargi za zasadne i stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały i utrzymanej nią w mocy uchwały z dnia [...] września 2002r. Rady Izby Notarialnej w P.. Sąd stwierdził rażące naruszenie przepisów k.p.a. przy ich wydawaniu: art. 24 § 1 pkt 2 k.p.a., który wyłącza od udziału w postępowaniu pracowników będących krewnymi i powinowatymi strony do drugiego stopnia, zaś art. 27 § 1 k.p.a. stanowi, że wyłączeniu podlega także członek organu kolegialnego spokrewniony lub spowinowacony ze stroną do drugiego stopnia, Sąd uznał, iż uczestnictwo w organie kolegialnym członka podlegającego wyłączeniu jest rażącym naruszeniem prawa i skutkuje nieważnością decyzji. Ponadto Sąd stwierdził, że decyzja II instancji będąca decyzją kolegialną została podpisana tylko przez Prezesa Krajowej Rady Notarialnej, co skutkuje jej nieważnością. Od tego wyroku Krajowa Rada Notarialna złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 września 2005r. sygn. akt IIGSK 107/05 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądził zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, iż w sprawie nie jest sporne, że w składzie Rady Izby Notarialnej w P., podejmującej uchwałę nr [...] w dniu [...] września 2002r. odmawiającą mianowania A. T. aplikantem notarialnym Izby Notarialnej w P., brała udział osoba, która podlega wyłączeniu na podstawie art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższe stanowi wadę proceduralną, która jest usuwana na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania (art. 145 § 1 pkt 3). Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. W tym stanie rzeczy, Sąd I instancji powinien orzec na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a. Odnosząc się do kwestii podpisu uchwały Krajowej Rady Notarialnej tylko przez Prezesa, NSA stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie orzekł, że została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, a więc dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkującą stwierdzenie jej nieważności. Na rozprawie, skarżący popierając skargę wnosił o stwierdzenie nieważności obu decyzji, podnosił, iż skład Komisji Egzaminacyjnej nie odpowiadał ustawie, bowiem przewodniczył jej przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości jako szósty członek, w sytuacji, gdy przepisy przewidują maksymalnie pięciu członków. Wnosił o zasądzenie kosztów postępowania i zwrot kosztów przejazdu. Załączył kopie biletów i 2 rachunki za przejazd taksówką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów, Sąd skargę uwzględnił. W składzie Rady Izby Notarialnej w P., podejmującej uchwałę nr [...] w dniu [...] września 2002r. odmawiającą mianowania A. T. aplikantem notarialnym Izby Notarialnej w P., brała udział osoba, która podlega wyłączeniu na podstawie art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, naruszenie instytucji wyłączenia stanowi wadę procesową, która pociąga za sobą sankcję wzruszalności decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zatem decyzja organu I instancji podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) p.p.s.a. . Odnośnie kwestii podpisu uchwały Krajowej Rady Notarialnej tylko przez Prezesa, NSA stwierdził, że podpis stanowi element niezbędny dla bytu decyzji. Krajowa Rada Notarialna jest organem kolegialnym, zatem podejmowane przez nią uchwały, będące decyzjami administracyjnymi powinny być podpisane przez wszystkich członków Rady, biorących udział w ich podejmowaniu. Tylko wtedy prawidłowo realizowane jest wymaganie podpisu, stosownie do treści art., 107 § 1 k.p.a. Prezes Krajowej Rady Notarialnej nie jest organem wydającym ten akt, tylko jest jednym z członków Rady. Sąd orzekł, że zaskarżona uchwała podpisana tylko przez Prezesa Krajowej Rady Notarialnej została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, a więc dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkującą stwierdzenie jej nieważności. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia wady postępowania skutkującej nieważnością zaskarżonej decyzji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jej nieważność. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając kwotę odpowiadającą sumie wpisu sądowego (50zł) i niezbędnych kosztów przejazdu odpowiadającej cenie biletów przejazdu do Sądu, udokumentowanych przez skarżącego (177zł).