I FSK 528/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Bącal Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka Sędzia NSA Juliusz Antosik (sprawozdawca) Protokolant Karol Olton po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt SA/Sz 278/2000 o odrzuceniu skargi S. O. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 9 maja 2001 r., sygn. akt SA/Sz 278/2000 w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2000 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 lutego 2006 r., SA/Sz 278/00, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę S. O. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 9 maja 2001 r., oddalającym skargę na decyzję Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2000 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty. W uzasadnieniu postanowienia podano, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 listopada 2005 r., FSK 2447/04, uchylił poprzednie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z 29 marca 2004 r., SA/Sz 278/00), odrzucające wymienioną skargę S. O. o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący, podając podstawę wznowienia, podniósł zarzut, że postępowanie sądowe było prowadzone mimo ogłoszenia upadłości jego firmy, a powinno być zawieszone. Uznał za wadliwe to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał wyłącznie kwestię, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, w sytuacji, gdy art. 280 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje również zbadanie, czy skarga jest wniesiona w terminie. Nie zgodził się także ze stwierdzeniem sądu I instancji, że wskazana przez skarżącego przesłanka wznowienia nie podpada pod żadną z podstaw wymienionych w art. 271 - 273 tej ustawy, gdyż wskazany przez niego przepis art. 401 pkt 2 Kpc odpowiada treści art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że rozpoznając ponownie wniosek S. O. wniesiony 27 lutego 2004 r. (o wznowienie), zgodnie z art. 103 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DzU nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzeka na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do jej art. 280 § 1, sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia; w braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Sąd zauważył, że S. O. skargę o wznowienie opiera na zarzucie naruszenia przepisów postępowania sądowego, polegającego na prowadzeniu tego postępowania mimo ogłoszenia upadłości skarżącego jako przedsiębiorcy i braku należytej jego reprezentacji (tj. art. 271 pkt 2 tej ustawy). Z kolei zgodnie z art. 277 ustawy, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy postawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, o ile skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, o tyle wniesiono ją z uchybieniem terminu, o którym mowa w powołanym art. 277 ustawy. Sąd wskazał, że wniesienia skargi o wznowienie dopiero 27 lutego 2004 r. nie może tłumaczyć okoliczność, że skarżący otrzymał dokumentację dotyczącą postępowania upadłościowego dopiero 23 lutego 2004 r. Z informacji posiadanych przez Sąd z urzędu (sprawa o sygn. SA/Sz 715/99) wynika mianowicie, że o fakcie ogłoszenia upadłości skarżący dowiedział się już w dniu 11 sierpnia 2000 r., tj. z chwilą ogłoszenia upadłości. Skarżący brał czynny udział w całym postępowaniu upadłościowym (osobiście lub przez pełnomocnika), które zostało wszczęte wnioskiem wierzycieli z 31 stycznia 2000 r., a zakończyło się 14 marca 2003 r., zaś postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, jak wynika z pisma Sądu Rejonowego w Pile z 1 lutego 2006 r., uprawomocniło się 15 kwietnia 2003 r. Z tym też dniem, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ustała przeszkoda, na którą powołuje się skarżący – braku zdolności procesowej, bowiem o wyroku NSA dowiedział się 19 czerwca 2001 r.; jak wynika z akt sprawy wtedy doręczono mu odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Skarżący zatem – w ocenie Sądu – wnosząc skargę o wznowienie 27 lutego 2004 r., nie dochował trzymiesięcznego terminu, w którym należało wnieść tę skargę. Zgodnie bowiem z art. 277 termin ten w przypadku, gdy podstawą skargi o wznowienie jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji należy liczyć od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona – w okolicznościach niniejszej sprawy datę tę, zdaniem Sądu, wyznacza dzień uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd stosownie do art. 280 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o odrzuceniu spóźnionej skargi o wznowienie. W skardze kasacyjnej od tego postanowienia S. O. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 280 § 1 w związku z art. 271 pkt 2 i art. 183 § 2 pkt 2 i art. 124 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z 18 § 1 i art. 90 § 1 Prawa upadłościowego, - art. 280 § 2 i art. 276 w związku z art. 91 § 3 i art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że Sąd I instancji pominął przepisy art. 280 § 2, art. 91 § 3 i art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz że w ogóle nie badał ustawowej podstawy wznowienia, natomiast błędnie przeprowadził postępowanie dowodowe, ograniczając się do zbadania terminowości złożenia skargi o wznowienie. Podkreślono, że przesłanką wznowienia była nieważność postępowania oparta na przepisach art. 183 § 2 pkt 2 i art. 124 § 1 pkt 4 wymienionej ustawy, a przede wszystkim niewłaściwa reprezentacja. Podniesiono, że skarżący zgłosił tę przesłankę, a Sąd nie kwestionował podstawy wznowienia, natomiast zakwestionował termin wniesienia skargi opartej na tej przesłance, naruszając przepisy prawa upadłościowego, w szczególności art. 18 § 1 i art. 90 § 1 Prawa upadłościowego. Błędne działania syndyka ograniczyły dostęp skarżącego do informacji o przebiegu postępowania przed sądem administracyjnym; podniesiono, powołując się na art. 18 § 1 Prawa upadłościowego, że skarżący wydał syndykowi całą korespondencję, która przychodziła do niego, bez otwierania, a syndyk nie przekazał mu ani wezwania na rozprawę, ani wyroku, jaki zapadł w sprawie. Ponadto podniesiono, że Sąd błędnie przyjął, że syndyk jest ustawowym przedstawicielem upadłego, podczas gdy reprezentuje on masę upadłościową, a upadły jest podmiotem reprezentującym siebie bez przedstawiciela ustawowego. W końcu stwierdzono, że skargę opartą na przesłance braku należytej reprezentacji wniesiono na ustawowej podstawie i w ustawowym terminie, podnosząc, że dokumentację sądowoadministracyjną od syndyka skarżący otrzymał 20 kwietnia 2004 r., a więc w terminie ustawowym z art. 277 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł skargę o wznowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna z braku usprawiedliwionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy wskazać, że jedynym powodem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU nr 153, poz. 1270 ze zm.) było uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skarga ta została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 277 tej ustawy. Stosownie do tego przepisu, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, zaś termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Natomiast przepis art. 280 tej ustawy nakłada na sąd obowiązek zbadania, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jednocześnie przewidując odrzucenie skargi w braku jednego z tych wymagań, czyli również w razie wniesienia skargi o wznowienie po terminie. Wobec tego, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podstawową kwestią jest ustalenie daty, od której rozpoczął bieg termin określony w powołanym wyżej przepisie art. 277. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu uznał, że datą tą jest dzień uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, czyli 15 kwietnia 2003 r. Aby zaś zakwestionować przyjęcie tej daty, jako dnia, od którego liczy się trzymiesięczny termin, należało podnieść zarzut naruszenia art. 277 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże strona skarżąca takiego zarzutu w skardze kasacyjnej nie postawiła, a w świetle art. 183 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania (które nie wystąpiły w postępowaniu wszczętym skargą o wznowienie) – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a więc nie może wychodzić poza podstawy kasacyjne wskazane w tej skardze. Zatem, skoro skarga kasacyjna nie dostarczyła podstaw do zakwestionowania przyjętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny daty początkowej biegu terminu trzymiesięcznego (15 kwietnia 2003 r.), a skarga o wznowienie została wniesiona 27 lutego 2004 r., to zasadnie została odrzucona z powodu uchybienia tego terminu na podstawie art. 280 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to bezzasadność podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia tego przepisu. Należy zauważyć, że zarzut naruszenia tego przepisu został powiązany jeszcze z innymi przepisami, przede wszystkim z art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazującym przyczyny nieważności, będące podstawą wznowienia postępowania. Jednakże strona skarżąca nie wskazała, w czym konkretnie miałoby się wyrażać naruszenie tego przepisu, w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie kwestionował – co przyznała sama strona skarżąca w skardze kasacyjnej – oparcia skargi o wznowienie postępowania na ustawowej podstawie wznowienia, upatrując jej w art. 271 pkt 2 powołanej ustawy, a jedynie stwierdził wniesienia tej skargi z uchybieniem terminu. Co prawda, Sąd ten oprócz powoływanej w skardze kasacyjnej przesłanki nieważności w postaci braku należytej reprezentacji, wskazywał także brak zdolności procesowej, co mogłoby wskazywać na pewne niezdecydowanie Sądu w określeniu przesłanki nieważności (co mogłoby co najwyżej wskazywać na ewentualne naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony), jednakże nie zmienia to jego stanowiska o oparciu skargi o wznowienie na ustawowej podstawie wznowienia z art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym niezasadny jest motywowany tymi samymi względami zarzut naruszenia art. 280 § 2 i art. 276 tej ustawy. Jak już wcześniej o tym była mowa, przyczyną odrzucenia skargi o wznowienia było jedynie wniesienie tej skargi z uchybieniem wymaganego terminu. Jeżeli chodzi o powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 183 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określający przesłanki nieważności postępowania, pokrywające się częściowo ze wskazanymi w art. 271 pkt 2 tej ustawy, to jednak tylko ten ostatni określa podstawy wznowienia postępowania sądowego; por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer Polska 2006, s. 597. Natomiast przepis art. 124 § 1 pkt 4 tej ustawy dotyczy zawieszenia postępowania sądowego, a jego ewentualne naruszenie nie może być uznane za podstawę wznowienia postępowania. Strona skarżąca zarzut naruszenia art. 280 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże także z przepisami Prawa upadłościowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – DzU z 1991 r. nr 118, poz. 834). Jednakże powoływanie, w kontekście ustaleń Sądu pierwszej instancji o uchybieniu terminu do wniesienia skargi o wznowienie, przepisu art. 18 § 1 Prawa upadłościowego należy uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy nie został postawiony zarzut naruszenia art. 277 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi, o czym była mowa wcześniej. Dla porządku należy jedynie zauważyć, że z treści art. 18 § 1 Prawa upadłościowego, stanowiącego m.in. o obowiązku wydania korespondencji przez upadłego syndykowi – wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej – wcale nie wynika, że upadły ma obowiązek przekazywać kierowaną do niego korespondencję bez uprzedniego zapoznania się z jej treścią. Niezasadne jest również twierdzenie strony skarżącej, że – wbrew treści przepisu art. 90 § 1 Prawa upadłościowego (stanowiącego, że syndyk obejmuje z mocy samego prawa majątek upadłego, zarządza tym majątkiem i przeprowadza jego likwidację) – Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że syndyk jest ustawowym przedstawicielem upadłego. Takie stanowiski nie wynika – nawet pośrednio – z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.