I OSK 851/05

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2006-12-21

Skład orzekający: Janina Antosiewicz, Jolanta Rajewska, Anna Łuczaj

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca podpadanie nieruchomości rolnej pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej może zostać uznana za nieważną, jeśli ustalenia dotyczące własności i podziału nieruchomości są niejasne lub sprzeczne z materiałem dowodowym?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uznając, że ustalenia dotyczące stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, w tym jej powierzchni i tytułu własności, nie zostały wystarczająco dokładnie zbadane. Sąd I instancji przedwcześnie oddalił skargę, nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości co do własności i podziału nieruchomości, co jest kluczowe dla oceny zgodności z dekretem o reformie rolnej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r., które stwierdziło, że nieruchomość rolna o powierzchni ponad 56 ha podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującą w mocy orzeczenie. Skarżąca kasacyjnie kwestionowała ustalenia dotyczące własności i powierzchni nieruchomości, twierdząc, że część gruntów stanowiła odrębne gospodarstwo rolne i nie podlegała przejęciu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność zarzutów skargi kasacyjnej.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie NSA Jolanta Rajewska(spr.) Anna Łuczaj Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 919/04 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia stwierdzającego podpadanie nieruchomości rolnej pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 919/04 oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podlegania nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. Wyrok ten został wydany został w następującym stanie faktycznym sprawy. Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczeniem z dnia 11 listopada 19950r stwierdziło, że nieruchomość ziemska p.n."Z., G. i S." o ogólnej powierzchni 56,01 ha stanowiąca własność spadkobierców J. R., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e " dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.). W uzasadnieniu orzeczenia podano, że J. R. był właścicielem nieruchomości ziemskiej Z. o powierzchni 47.20 ha, położonej w powiecie [...]. Po zawarciu związku małżeńskiego z F. P., przed 1 września 1939r, majątek powiększył o działkę o powierzchni 5,4750 ha z rozparcelowanego majątku ziemskiego G. oraz o działkę o pow.3,3430 ha z rozparcelowanego majątku S. w powiecie [...]. Łącznie był właścicielem gruntów o pow.56,01 ha, w tym 53,7858 ha użytków rolnych. Córka J. R., R. G., wystąpiła o wyłączenie spod przejęcia na cele reformy rolnej gruntów o pow.17, 63 ha mających stanowić jej własność. Dowodów na tę okoliczność jednak nie przedstawiła. Nie wykazała też, że obszar ten był prawnie i fizycznie wydzielony. Ponadto wnioskodawczyni nie prowadziła oddzielnego gospodarstwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej, podnosząc, że z materiału dowodowego sprawy, w tym protokołu przejęcia przedmiotowego majątku, bezspornie wynika, że w dniu 1 września 1939r oraz 7 września 1950r F. i J. R. byli właścicielami nieruchomości położonej we wsiach Z., S. oraz G. o ogólnej powierzchni 56,02 ha, w tym 38,22 ha gruntów ornych,8,10 ha pastwisk, 9,10ha łąk, 0,50ha pod bagnami i zaroślami oraz 0,10ha pod zabudowaniami i podwórzem. Obszar użytków rolnych ustalony, zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), wynosił 55,42 ha. Skoro przekraczał on normę 50 ha, to przedmiotowa nieruchomość podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w trybie powołanego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] poprzednie rozstrzygnięcie utrzymał w mocy, podkreślając że przejęciu na cele reformy rolnej z mocy prawa podlegały nieruchomości przekraczające określone normy obszarowe, bez względu na to czy położone były na terenie jednej wsi czy jednego powiatu i niezależnie od tego, czy stanowiły własność jednej osoby, czy też współwłasność kilku osób. Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc stwierdzenie jej nieważności. Wyraziła przy tym pogląd, iż omawiana nieruchomość ziemska nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, gdyż nie odpowiadała normom obszarowym określonym w dekrecie z dnia 6 września 1944. Z majątku rodziców zostało bowiem wydzielone odrębne gospodarstwo rolne o powierzchni 18,21 ha, prowadzone przez R. R., przyrodnią siostrę, która otrzymała je w spadku po swojej matce P. R.. Fakt prawnego i fizycznego wydzielenia tych grunty - zdaniem skarżącej- wynika z aktów notarialnych nr 524 z 1921r i r 583 z 1936r, a ponadto rejestru pomiaru wsi Zgliczyn Pobodze z 1934r, protokołu zabezpieczenia gospodarstwa rolnego z dnia 31 grudnia 1949 r., protokołu lustracji gospodarstwa R. G. z dnia 21 marca 1950 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 października 2005 r. skargę M. K. oddalił, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz.1270 ze zm.- dalej ustawa P.p.s.a.). W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane w postępowaniu nadzorczym, którego celem jest ustalenie czy kontrolowana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wyszczególnionymi w art. 156§ 1 kpa. Organ nadzoru uznał, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 11 listopada 1950r, gdyż przejęcie nieruchomości ziemskiej zgodne było z art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stosownie do tego przepisu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Wszelkie działy prawne i fizyczne powyższych nieruchomości ziemskich, dokonane po 1 września 1939r, uznano za nieważne (art. 2 ust. 2 dekretu). Przejęcie nieruchomości na własność Państwa następowało na cele wskazane w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia, z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Przepis § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, w odniesieniu do nieruchomości określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przewidywał wydanie decyzji deklaratoryjnej, gdy strona złożyła wniosek o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona zobowiązana była przy tym do przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości, z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w razie braku takich dowodów mogła zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o uznanie, że nieruchomość ziemska PN " Z." nie podpada pod działanie dekretu, wystąpiły F. R. i R. G., podnosząc, że część tej nieruchomości o powierzchni 17,63 ha stanowi przypadającą R. G. część spadku po matce P. R. Wnioskodawczynie nie przedłożyły jednak na tę okoliczność żadnych dowodów, podobnie jak nie wykazały, że nastąpił prawny i fizyczny podział wymienionej nieruchomości. Sąd I instancji wskazał ponadto, że ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego nr 583 z 1936 r. wynika, że nieruchomość położona we wsi Z. o obszarze 47,20 ha w części 246/476 stanowiła współwłasność małżeńską J. i F. R., w części 204/476 współwłasność P. R. – pierwszej żony J. R. i w części 25/476 spadkobierców A. R. – ojca J. R., oraz z działki gruntu o powierzchni 5,4750 ha położonej we wsi G. i działki o powierzchni 3,3430 ha we wsi S. stanowiącej współwłasność małżeńską F. i J. R.. Poza sporem są zatem ustalenia, że powierzchnia użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 wynosiła 55,42 ha, a zatem przekraczała wymaganą normę 50 ha. Trafnie też w zaskarżonej decyzji podano, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały określone nieruchomości niezależnie od tego, czy stanowiły własność jednej czy też współwłasność kilku osób, jak miało to miejsce w tej sprawie. W ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy wskazuje, że omawiana nieruchomość stanowiła jedną całość gospodarczą, jedno gospodarstwo rolne uprawiane przez małżeństwo Józefa i F. R., a po śmierci męża przez F. R. W gospodarstwie tym niewątpliwie pracowała G. R. - córka J. R., co wynika m.in. z protokołu zabezpieczenia gospodarstwa rolnego sporządzonego w dniu 31 grudnia 1945 r., który podpisała F. R. oraz z załącznika nr 3 do protokołu z dnia 7 września 1950 r. o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej pod nazwą "Z." o powierzchni 56,02 ha, którego podpisania odmówiła F. R.. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uznania, że G. R. była właścicielką części przedmiotowej nieruchomości o powierzchni 17,63 ha, stanowiącej odrębne gospodarstwo rolne. G. R. ani M. K. nie wykazały bowiem, że na dzień 1 września 1939 na podstawie podziału prawnego nieruchomości ziemskiej "Z.". zostały wyodrębnione dwie odrębne części gruntów o powierzchni 17,63 ha i 38,39 ha. Prawidłowo więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że zachodziły podstawy do przejęcia nieruchomości ziemskiej "Z." o powierzchni ogólnej 56,01 ha na cele reformy rolnej w trybie dekretu. Oznacza to, że kwestionowane orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej jest zgodne z obowiązującycm prawem, a tym samym brak jest podstaw prawnych do wyeliminowania go z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. K., reprezentowana przez adwokata. Zaskarżając orzeczenie w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wyrokowi zarzuciła : 1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.w szczególności: a) art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 106 § 3 i art. 113 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wydanie wyroku w oparciu stan sprawy niewyjaśniony i sprzeczny z treścią akt sprawy, co między innymi dotyczy ustaleń w przedmiocie treści aktu notarialnego nr 583 z 1936 r. oraz ustaleń dotyczących stanu prawnego i powierzchni nieruchomości objętych orzeczeniem z 11 listopada 1950 r., b) art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi, pomimo, że była ona uzasadniona, gdyż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] naruszała art. 156 § 1 pkt 2 kpa, 2. przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. a) art. 46 Prawa rzeczowego z 11 października 1946 r. w zw. z art. XXX przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych z dnia 11 października 1946 r. w zw. z art. 82 Prawa o notariacie z 1933 r. "przez ocenę jako własności posiadania nieruchomości", b) art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przez uznanie, iż na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości niestanowiące własności lub współwłasności osób fizycznych a będące jedynie w posiadaniu oraz przez uznanie, że na cele reformy rolnej przeznaczone były także nieruchomości będące jako odrębne obszarowo we współwłasności różnych współwłaścicieli. Autor skargi kasacyjnej wskazał przy tym, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalenia Sądu I instancji są sprzeczne z treścią powołanego aktu notarialnego nr 583 z 1936 r. i pozostałym materiałem dowodowym sprawy. Według powołanego aktu notarialnego nr 583 J. R. przed zawarciem małżeństwa z F. P. był właścicielem 246/476 części gospodarstwa we wsi Z. o powierzchni 42 ha 3265m. Z aktu tego wynika również, że F. P. oświadczyła, że jej majątek w dniu 5 listopada 1936 r. stanowiła działka ziemi o powierzchni 5 morgów lub 2 ha 7990 m. Tak więc po zawarciu związku małżeńskiego nieruchomość ziemska stanowiąca własność, czy współwłasność J. i F. R. wynosiła nie więcej niż 45,1255 ha, w tym co do nieruchomości 42,3265 ha byli oni współwłaścicielami udziałów 246/476 a nieruchomości 2,7990 ha była ich współwłasnością małżeńską. Powyższe potwierdza także rejestr pomiarowy z 1934 r. W akcie notarialnym 583 nie wspomina się ani o działce o powierzchni 5,4750 we wsi G., ani o działce o powierzchni 3,3430 ha we wsi S.. W aktach sprawy nie ma też jakichkolwiek innych dowodów wskazujących na to, iż na dzień 1 września 1939 r. małż. R. byli właścicielami jakichkolwiek innych gruntów poza nieruchomością wskazaną w powołanym akcie notarialnym. Odmienne, błędne w tym zakresie ustalenia Sądu I instancji miały wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Już tylko z tej przyczyny przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej było bezpodstawne i naruszało przepis art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono również, że Sąd I instancji powołał się na stwierdzenia poczynione dopiero w 1949 r, mimo iż nie rozstrzygały one w ogóle o własności określonych gruntów. Zaświadczenia mierniczego z 1949 r. dotyczą jedynie posiadania działek we wsi G. i S. i nie mogą być uznane za dowód własności tych nieruchomości. Protokół z dnia 5 kwietnia 1949 r. w sprawie opisu gospodarstwa nie został podpisany przez J. R., a zatem nie stanowi jakiegokolwiek potwierdzenia woli i wiedzy wskazanej osoby. W protokole nie powołano się na żadne dokumenty. Jest w nim ponadto mowa o powierzchni ok.33 ha gruntów oraz o posiadającym grunty o pow. 54,20 ha. Oczywistym jest, że posiadacz gruntów nie musi być ich właścicielem. J. R. mógł być posiadaczem wskazanej powierzchni gruntów, co nie oznacza że stanowiły one jego własność. Nie ma dowodów wskazujących na to by był on właścicielem większej nieruchomości, w tym by jego własność stanowiły wskazane przez mierniczego grunty o pow.8,8180 ha. Ponadto, zdaniem autora skargi kasacyjnej, z brzmienia art.2 ust.1 lit.e dekretu wynika, że grunty o określonej w tym przepisie normie obszarowej, powinny być własnością lub współwłasnością jako obszar łączny. Nie podpada pod działanie tego przepisu taka sytuacja, gdy jakaś część nieruchomości jest współwłasnością jednych a druga część współwłasnością innych współwłaścicieli, z pominięciem tych którzy są współwłaścicielami pierwszej. Jedynie nieruchomości stanowiące współwłasność tych samych współwłaścicieli mogłyby być traktowana łącznie w rozumieniu art.2 ust.1 e dekretu, a nie nieruchomości będące współwłasnością innych współwłaścicieli. W rozpoznawanej sprawie nawet gdyby (co nie jest zgodne z rzeczywistością) J. i F. R. oraz P. R. i spadkobiercy A. R. byli współwłaścicielami obszaru 47,20 ha, to pozostałe grunty stanowiłyby wyłącznie współwłasność J. i F. R. Brak było zatem podstaw do przejęcia tych gruntów na cele reformy rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zaskarżony przez M. K. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w odniesieniu do decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym, którego przedmiotem było orzeczenie stwierdzające, iż nieruchomość położona we wsiach Z., G. i S. podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e " dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W postępowaniu administracyjnym ocenie organu podlegało to czy decyzja Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej naruszała rażąco przepisy będące podstawą jej wydania, zaś w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy organ nadzoru prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż w sprawie takie naruszenie miało miejsce. Zestawiając akta sprawy i wydane w sprawie decyzje Sąd I instancji uznał, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 11 listopada 19950r była zasadna. Przejęciu na cele reformy rolnej podlegały określone nieruchomości ziemskie niezależnie od tego czy stanowiły one własność jednej czy współwłasność kilku osób. Ponadto brak jest jakichkolwiek dowodów, aby przed 1 września 1939r dokonano prawnego i fizycznego podziału przedmiotowego majątku. Nieruchomość ta na dzień 1 września 1939r bezspornie miała ogólną powierzchnię 56,02 ha i stanowiła współwłasność. Z aktu notarialnego nr 583 wynika bowiem, że J. i F. małż. R. byli współwłaścicielami nieruchomości o obszarze 47,20 ha w 204/476 części, a ponadto współwłaścicielami działki gruntu o pow.5,4750 ha położonej we wsi G. oraz działki o powierzchni 3,3430 ha we wsi S.. Zachodziły zatem przesłanki do przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, a w konsekwencji nie ma żadnych podstaw do kwestionowania odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej. Z powyższym stanowiskiem Sadu I instancji można zgodzić się jedynie w części. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. "e " cyt. dekretu nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, położone na terenie między innymi województwa warszawskiego, przechodziły na własność Państwa, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha pow. ogólnej lub 50 ha użytków rolnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "rozmiar łączny " dowodzi, że określone normy obszarowe odnosiły się do łącznej powierzchni ziemskiej. O łącznym rozmiarze decydowało kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie całego majątku a nie powierzchnia każdej z osobna nieruchomości. Nieruchomości ziemskie przechodziły na własność Państwa z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944r. Zauważyć przy tym należy, że dekret z 6 września 1944r w wersji, w jakiej w odniesieniu do spornej nieruchomości wywołał ewentualnie skutek z mocy samego prawa, zawierał art.2 ust.2 w brzmieniu "Rodzina podzielona co do praw majątkowych prawnie i fizycznie przed dniem 1 września 1939r nie będzie uważana za jednostkę w rozumieniu części 1 pkt.e niniejszego artykułu" oraz ust.3 stanowiący, że podziałem prawnym, w powyższym rozumieniu, jest " podział na podstawie wyroku sądowego, ugody sądowej, aktu sporządzonego przed notariuszem zgodnie z zezwoleniem właściwej władzy ziemskiej, chociaż wpis o podziale w wykazie hipotecznym nieruchomości nie nastąpił z powodu wybuchu wojny". Te przepisy, a nie ust.2 w wersji tekstu jednolitego z 1945r, mają decydujące znaczenie także w rozpoznawanej sprawie. Przejście własności następowało bowiem z mocy samego prawa, z dniem 13 września 1944r, a nie na podstawie orzeczenia stwierdzającego, czy dana nieruchomość podlega pod działanie dekretu. Decyzje podejmowane w tym zakresie miały jedynie charakter deklaratoryjny, mimo że od nich faktycznie zależało, która nieruchomość zostanie przejęta w ramach reformy rolnej na własność Państwa. W aktach niniejszej sprawie nie ma żadnych dowodów, mogących chociażby pośrednio wskazywać, że przed 1 września 1939r dokonano podziału omawianej nieruchomości we wskazanym znaczeniu. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że podnoszone w tym zakresie przez strony zarzuty nie mogą uzasadniać stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 11 listopada 1950r. Istotne zastrzeżenia budzą natomiast ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w pozostałym zakresie. Sąd ten przyjął bowiem, że J. i F. R. w dniu 1 września 1939r byli właścicielami nieruchomości o powierzchni ponad 56 ha, co – w jego ocenie - bezspornie wynika z aktu notarialnego nr 583.Tymczasem powyższy akt notarialny dotyczy jedynie zawarcia umowy przedmałżeńskiej J. R. z przyszłą żoną F. P.. Nie stanowi zatem żadnego dowodu własności nieruchomości w rozumieniu obowiązujących także w tamtym czasie przepisów prawa. Niezależnie od tego w akcie tym mowa jest o nieruchomościach o powierzchni 42ha 3265 m2 i 2 ha 7990 m2.. Nie ma natomiast żadnej nawet wzmianki o nieruchomości o pow.47,20 ha oraz o działkach o pow. 5,4750 ha we wsi G. i o pow.3,3430 ha we wsi S.. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenia Sądu I instancji, że nieruchomość J. i F. R. spełniała normy obszarowe przewidziane w dekrecie o reformie rolnej, zostały zatem wysnute bez rzetelnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uchybienia te bezspornie mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. "e "dekretu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Zakres podmiotowym tej regulacji nie byli objęci natomiast posiadacze gruntów. Decydujące znaczenie miał więc tytuł prawny a nie stan posiadania nieruchomości. Dla stwierdzenia czy decyzja Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 11 listopada 1950r odpowiadała obowiązującemu prawu, czy też została podjęta z jego przekroczeniem niezbędne jest zatem zbadanie stanu prawnego spornej nieruchomości. Wstępnym warunkiem oceny czy nastąpiło naruszenia prawa, w tym rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art.156§ 1 pkt.2 k.p.a., jest bezsporne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Bez dokonania takich ustaleń oraz dokonanych na ich podstawie rozważań co do charakteru ewentualnych uchybień, oddalenie przez Sąd I instancji skargi było oczywiście przedwczesne. Z powyższych względów zasadne są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez WSA w Warszawie art.151, art.113 §1 art.133§ 1 oraz art.141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sprawa wymaga dokonania ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też na mocy art.185 § 1 ustawy P.p.s.a zaskarżony wyrok uchylono i sprawę przekazano Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło