III SA/Wa 3019/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku B. F. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2004 r. do sierpnia 2004 r. w łącznej kwocie 666,33 zł w tym należność główna w kwocie 651,03 zł oraz odsetki za zwłokę naliczone na dzień 19 października 2004 r. w kwocie 15,30 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że z prowadzonej przez B. F. działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług fryzjerskich i pozostałych zabiegów kosmetycznych oraz sprzedaży detalicznej kosmetyków i artykułów toaletowych, prowadzonej w okresie od kwietnia do września 2004 r. osiągnięty został przychód w wysokości 6.836,00 zł, co stanowiło średnio 1.709,00 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę wysokość osiąganych przychodów, jak również kwotę powstałej zaległości, a także fakt, iż wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z matką - rencistką i wspólnie z nią ponosi koszty utrzymania, w ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że opłacenie zaległych składek mogłoby prowadzić do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto organ wyjaśnił, że podstawą do udzielenia ulgi w zapłacie należności nie może być podnoszony argument nieznajomości przepisów prawa, bowiem decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie płatnik przyjmuje na siebie ryzyko jej prowadzenia. Umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną, tym samym okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku muszą mieć tę samą cechę. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w/w decyzję w mocy. Po rozpoznaniu skargi B. F. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1013/05 stwierdził jej nieważność, uznając, iż organem właściwym do rozpoznania odwołań w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Prezesa ZUS jest Minister Pracy i Polityki Społecznej. Postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej powołując się na treść art. 180 1 Kpa oraz znowelizowanego art. 83 ust. 4 u.s.u.s. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i wniosek ten przekazał Prezesowi ZUS. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku rozpoznania powyższego wniosku utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że sytuacja materialna B. F. uległa zmianie w porównaniu do stanu z chwili złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 1 listopada 2005 r. i aktualnie skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem miesięcznym 900 zł brutto. W dalszy ciągu zamieszkuje z matką rencistką, z którą ponosi wspólne koszty utrzymania mieszkania. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podkreślił również, że wobec skarżącej nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne, a umorzenie należności przed wyczerpaniem możliwości ich wyegzekwowania, byłoby nieuzasadnione. Za niespełnione organ uznał również przesłanki określone przepisami § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie), stwierdzając, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek w wysokości 659,73 zł np. w systemie ratalnym, nie będzie stanowiło zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej i jej matki. Powołując się na stanowisko zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego ([...],[...]) Prezes ZUS stwierdził, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego B. F. l zastępowana przez pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia w związku z art. 7 i 8 Kpa, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dowolnym przyjęciu, że brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek z uwagi na sytuację finansową i rodzinną skarżącej, w przypadku, gdy jej dochód stanowi 648,69 zł netto, opiekuje się ciężko chora matką, która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 488,57 zł. W uzasadnieniu skargi podniesiono, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej winna być sytuacja podatkowa podatnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji o umorzeniu. W związku z tym skarżąca wywiodła, że bezsprzecznie jej obecna sytuacja jest trudna i uzasadnia umorzenie należności, uzyskuje ona, bowiem niskie wynagrodzenie i opiekuje się przewlekle chorą matką, która cierpi na wiele schorzeń wymagających stałego zakupu kosztownych lekarstw, a także ponoszenia wydatków na konsultacje u specjalistów, co w zasadzie pochłania jej miesięczną rentę. W związku z tym opłacenie zaległych składek pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki (brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zakup lekarstw) zarówno dla matki skarżącej, jak i jej samej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał sześć przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Innymi słowy, prawem do umorzenia należności dysponuje organ wydający decyzję na zasadzie uznania administracyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla strony postępowania rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu, iż występują przewidziane w przepisach prawa przesłanki do umorzenia należności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Sąd wskazuje, iż w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego szczególnego znaczenia nabiera zasada przekonywania wyrażona w art. 11 Kpa, zgodnie, z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 Kpa integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 cyt. przepisu, zgodnie, z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, iż jego uzasadnienie w sposób obszerny i wyczerpujący wskazuje powody odmownego załatwienia wniosku skarżącej. Organy orzekające wzięły, bowiem pod uwagę podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organu, iż w sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Z dokonanej, bowiem analizy przedłożonych dowodów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej B. F. wynika, że jest ona zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 900 zł brutto, zamieszkuje wspólnie z matką - rencistką, otrzymująca świadczenie w wysokości 488,57 zł i wspólnie z matką ponosi koszty utrzymania. Przewlekła choroba matki i konieczność sprawowania nad nią opieki nie stanowiła w okresie wcześniejszym ani nie stanowi obecnie przeszkody dla skarżącej w zarobkowaniu. Za prawidłowe, zatem należy uznać wnioski, jakie organ wyprowadził z powyższej analizy, iż uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu w ustalonej na dzień 19 października 2004 r. wysokości 659,73 zł nie pozbawi skarżącej ani jej rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tym bardziej, że jako osoba młoda i aktywna zawodowo może zobowiązanie to uregulować np. w systemie ratalnym. Wbrew, zatem zarzutom skargi dotyczącym naruszenia, art. 7 i 8 Kpa organ dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyczyną uchylenia decyzji uznaniowej nie może być niezadowolenie skarżącej z zawartego w niej rozstrzygnięcia, nawet, jeśli w jej odczuciu sytuacja finansowa i rodzinna uzasadnia umorzenie przedmiotowej należności. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone w sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności i nie zachodzą dostateczne podstawy do umorzenia należności, ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. W związku z powyższym, zauważyć należy, iż ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.