II SA/Sz 735/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę. I. u c h y l a zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 54 ust. 1,3, 4-7 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (DZ. U. z 2003r., Nr 179, poz. 1750 ze zm.) Dowódca Jednostki Wojskowej orzekł o ustaleniu zwaloryzowanej na dzień [...]r. równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Akademii [...], podlegających zwrotowi przez ppor. mar. P. K. na kwotę [..] zł ([...]) W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w dniu [...]r. ppor. mar. P. K. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, na podstawie rozkazu Nr [... ] Szefa Sztabu z dnia [...]r. – w trybie art. 111 pkt 9 lit. a i art. 114 ust. 5 i 6 oraz art. 115 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wobec wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez oficera w czasie trwania kontraktu na pełnienie służby stałej. Organ zaznaczył, że w rozkazie organu zwalniającego zawarto adnotację o obowiązku zwrotu przez oficera równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Jak wynika z uzasadnienia skarżący jest absolwentem [...] letniej Akademii [...], w której studiował od dnia [...]r. do dnia [...]r. oraz od dnia [...]r. do dnia [..]r., czyli do dnia wręczenia dyplomu ukończenia studiów, co stanowi [...] dni. Skarżący pełnił zawodową służbę wojskową od [...]r. do dnia [...]r., w sumie [...] dni. Dowódca Jednostki Wojskowej ustalił, że wypowiedzenie stosunku służbowego nastąpiło w okresie nie przekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, licząc od dnia ukończenia studiów. Według organu, okres dwa razy dłuższy od czasu trwania studiów odbytych przez oficera, wynosi [...] dni. Na dzień zwolnienia ze służby P. K. pozostało do odbycia do wymaganego czasu zawodowej służby wojskowej [...] dni, co organ uznał za dwukrotny okres studiów pomniejszony o czas odbytej zawodowej służby wojskowej. Organ powołując się na art. 54 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 15 – 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustaleniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką, wskazał, że całkowity koszt utrzymania i nauki w Akademii [...] poniesiony na rzecz ppor. mar. P. K. przez organy wojskowe, ustalony przez kwestora powołanej wyżej uczelni wynosi [...] zł. Organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do przepisów wynikających z art. 54 ust. 5 cyt. ustawy, zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowe, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia, wobec powyższego całkowite koszty należało podzielić przez dwukrotny okres studiów wyrażony w dniach, co daje dzienny koszt nauki i utrzymania w wysokości [....] zł, czyli [...] zł dzielone przez [...], a następnie dzienny koszt nauki i utrzymania pomnożyć przez wyrażony w dniach okres nie odbytej, wymaganej zawodowej służby wojskowej, co wynosi [...] zł ([...] zł razy [...] dni). P. K. odwołał się od powyższego orzeczenia wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania albo uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji w celu ponownego rozpoznania zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie norm prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, która zdaniem odwołującego się polegała na przyjęciu wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, że dwukrotnie dłuższy od okresu pobierania nauki przez żołnierza zawodowego, okres służby obowiązkowej, który żołnierz ten winien służyć aby być zwolnionym z obowiązku zwrotu kosztów pobieranej nauki, nie obejmuje okresu pobierania tej nauki w wojskowej uczelni wyższej. Skarżący zarzucił również wydanej decyzji naruszenie norm prawa materialnego poprzez błędną wykładnię wspomnianego art. 54 ust. 1 w związku z art. 54 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych polegającą na przyjęciu, wbrew literalnemu brzmieniu przepisów, iż zwrot kosztów pobranej nauki stanowi iloczyn sumy kosztów utrzymania dziennego żołnierza zawodowego za każdy dzień pozostały do zakończenia okresu służby obowiązkowej, o którym mowa w ust. 1, nie zaś jak wyraźnie, zdaniem skarżącego, określa to przepis art. 54 ust. 5, stosunek okresu pozostałego do zakończenia okresu służby obowiązkowej do całego okresu służby obowiązkowej w przełożeniu na okres pobieranej nauki na wojskowej uczelni wyższej pomnożony przez jednostkowy koszt dzienny utrzymania kadeta zwaloryzowany wskaźnikiem wzrostu cen ogłaszanym przez GUS. Ponadto P. K. zarzucił w swoim odwołaniu naruszenie norm prawa procesowego w tym art. 107 § 3 kpa i brak wskazania podstawy na jakiej organ wyliczył kwotę [...] zł jako łącznego kosztu utrzymania konkretnego żołnierza oraz brak udokumentowania, z którego by wynikało, iż Akademia [...] poniosła na utrzymanie odwołującego się taki właśnie koszt oraz wskaźnika waloryzacji oraz brak podania przez uczelnię jakie świadczenia pobierał odwołujący się poza nauką. Kolejnym zarzut polegał, zdaniem odwołującego się, na braku wskazania w decyzji kto jest prawnym beneficjentem ustalonego świadczenia. Decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn. Dz U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 ze zm.), art. 54 ust. 1,3,4-7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz § 15-18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. D. z 2004 r. Nr 135,poz. 1451), Dowódca Jednostki Wojskowej orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji opisał dotychczasowy przebieg sprawy oraz wskazał na zarzuty P. K. zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ w dalszej części uzasadnienia podał, że aktami prawnymi regulującymi zasady i tryb zwrotu przez żołnierza zawodowego zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę zawarte są w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r. Nr 135, poz. 1451). Jak wynika z akt sprawy ppor. mar. rez. P. K. jest absolwentem [...] Akademii [...]. Oficer pobierał naukę w [...] od dnia [...] r. do dnia[...]r. ([...] dni) oraz od dnia [...] r. do dnia [...]r. ([...] dni), co stanowi [...] dni. Skarżący pełnił zawodową służbę wojskową od [...] r. do dnia [...] r., co daje w sumie [...] dni. Wypowiedzenie stosunku służbowego nastąpiło w okresie nie przekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów w [...], licząc od dnia ukończenia studiów. Organ II instancji odnosząc się do zarzutu P. K. zawartego w treści odwołania podkreślił, że okres nauki oficera w [...] po jego powołaniu do zawodowej służby wojskowej, a mianowicie od dnia [...] r. do dnia [...] r. uwzględniono w wyliczeniu okresu obowiązkowej służby wojskowej, którą powinien pełnić żołnierz, aby nie być zobowiązanym do zwrotu kosztów nauki i utrzymania (zawodowa służba wojskowa-od [...] r. do dnia [...]r.-[...] dni). Z kolei odnosząc się do nauki w [...] od dnia [...]r. do dnia [...]r. organ wskazał na art. 54 ust 1 w związku z ust. 5 cytowanej wyżej ustawy, który stanowi, iż okres ten nie może być uwzględniony w cytowanym okresie zawodowej służby wojskowej. Skarżący w czasie nauki w [...] od [...]r. do dnia [...]r. był kandydatem na żołnierza zawodowego i pełnił czynną służbę wojskową jako służbę kandydacką, a zatem organ wyjaśnił, nie była to zawodowa służba wojskowa. W dalszej części uzasadnienia organ podał, iż okres nauki P. K. na wyższej uczelni łącznie wynosi [...] dni (od dnia [...]r. do dnia [...]r. oraz od dnia [...] r. do [...]r.). Okres dwa razy dłuższy od czasu trwania studiów odbytych przez oficera wynosi [...] dni. Na dzień zwolnienia ze służby ppor. mar. rez. P. K. pełnił zawodową służbę wojskową od dnia [...]r. do dnia [...] r., czyli [...] dni. Organ II instancji podkreślił, iż zgodnie z art. 54 ust. 5 cytowanej ustawy zwrot wskazanych kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. Wobec powyższego kwotę zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę przez skarżącego podzielono przez dwukrotny okres studiów wyrażony w dniach, co dało kwotę zwaloryzowanego na dzień zwolnienia dziennego kosztu nauki i utrzymania w wysokości [...] zł, ([...] zł. dzielone przez [...] dni), a następnie wskazaną wartość pomnożono przez wyrażony w dniach okres nie odbytej, wymaganej przepisami, zawodowej służby wojskowej, co dało w rezultacie [...] zł. ([...]zł. x [...] dni). Dowódca Jednostki Wojskowej ustosunkowując się do dalszych zarzutów zawartych w odwołaniu zaznaczył, że zaskarżona decyzja nie zawiera braku polegającego na nie uzasadnieniu podstawy przyjęcia kwoty [...] zł. jako łącznego kosztu utrzymania skarżącego w okresie pobierania nauki w uczelni wojskowej. Organ II instancji zaznaczył, iż organ I instancji prawidłowo zawiadamiał skarżącego o etapach postępowania administracyjnego, był on też zapoznawany z całością materiału sprawy oraz prawidłowo pouczany o przysługujących mu uprawnieniach. Organ II instancji odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego dotyczącego braku wskazania na czyją rzecz ma nastąpić zwrot kosztów wyjaśnił, iż zaskarżona decyzja zawiera wskazanie organu wydającego orzeczenie, na tej podstawie organ uznał zarzuty odwołującego się dotyczące naruszenia przepisów art. 107 § 1 i 3 kpa za bezpodstawne. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję P. K. zarzucił: naruszenie § 15 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym, w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451) poprzez przyjęcie, iż zwrot kosztów obejmuje nie faktycznie poniesione przez Uczelnię Wyższą koszty, lecz koszty teoretyczne, maksymalnie możliwe do poniesienia. Ponadto zarzucił naruszenie art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa poprzez brak rzetelnego ustalenia wysokości faktycznie poniesionych kosztów do zwrotu przez skarżącego. P. K. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie norm prawa procesowego poprzez uchybienie art. 107 § 3 kpa i brak wskazania podstawy przyjęcia kwoty [...] zł jako łącznego kosztu utrzymania konkretnego żołnierza oraz brak uzasadnienia tej kwoty dokumentami, z których wynikałoby, że [...] poniosła na utrzymanie skarżącego taki koszt, wskaźnika waloryzacji, brak wykazania jakie świadczenia pobierał na powyższej uczelni oraz jakie świadczenia pobierał poza nauką. Kolejny zarzut polegał, zdaniem skarżącego, na naruszeniu prawa procesowego poprzez uchybienie art. 107 § 1 i 3 kpa oraz brak wskazania kto jest prawnym beneficjentem ustalonego świadczenia; czy jest nim uczelnia, czy Jednostka Wojskowa, czy jednostka Wojskowa, co ma według skarżącego istotne znaczenie. Ponadto skarżący wskazał w swojej skardze na naruszenie norm prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) polegającą na przyjęciu, wbrew zdaniem skarżącego literalnego brzmienia przepisów, że zwrot kosztów pobranej nauki stanowi iloczyn sumy kosztów utrzymania dziennego żołnierza zawodowego za każdy dzień pozostały do zakończenia okresu służby obowiązkowej, o którym mowa w ust. 1, nie zaś jak wyraźnie to określa przepis ust. 5, stosunek okresu pozostałego do zakończenia okresu służby obowiązkowej do całego okresu służby obowiązkowej w przedłożeniu na okres pobieranej nauki na wojskowej uczelni wyższej pomnożony przez jednostkowy koszt GUS. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości. W odpowiedzi na skargę Dowódca Jednostki Wojskowej wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego skarga została uwzględniona, mimo że nie wszystkie jej zarzuty Sąd uznał za trafne. W szczególności nie dopatrzył się Sąd w zaskarżonych decyzjach takich naruszeń prawa, które miałyby postać rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co uzasadniałoby stwierdzenie nieważności tych decyzji, o co wniósł skarżący. Nie dopatrzył się też Sąd wskazanego w skardze naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 w związku z ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). W ocenie Sądu, przyjęty przez organy orzekające sposób ustalenia wskazanej w art. 54 ust. 5 powołanej wyżej ustawy, proporcji prowadzącej do obliczenia zwaloryzowanej równowartości kształcenia żołnierza zawodowego podlegającej zwrotowi jest prawidłowy. Chybiony jest też zarzut braku wskazania w decyzji beneficjenta ustalonej kwoty, bowiem przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie nie przewidziały obowiązku takiego wskazania jako warunku zgodności z prawem decyzji w omawianym przedmiocie. Zastrzeżenie budzi natomiast sposób ustalenia przez organy orzekające kwoty przyjętej jako łączny koszt nauki i utrzymania skarżącego w okresie pobierania nauki. Zgodzić się trzeba co do zasady ze stanowiskiem organu, prezentowanym w odpowiedzi na skargę, że "w trakcie nauki w uczelni wojskowej żołnierze pełniący służbę kandydacką otrzymują umundurowanie, wyekwipowanie, uzbrojenie, wyżywienie i nie wystawia się oddzielnie rachunku dla każdego podchorążego z osobna". Jak przebiega sposób dokumentowania wydatków na naukę w wyższej uczelni wojskowej żołnierzy służby zawodowej organ niestety nie wskazał. Tymczasem skarżący już w odwołaniu podniósł zarzut błędnego ustalenia równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę oraz ustalenie zwaloryzowanej równowartości tych kosztów podlegającej zwrotowi. W ocenie Sądu, organ II instancji z naruszeniem art. 7; art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa kwestii tych nie wyjaśnił. Znajdujące się w aktach sprawy karty zawierające tabele i zestawienia, na podstawie których Komendant Akademii [...] ustalił "zweryfikowane zestawienie kosztów kształcenia w Akademii [...] ppor. mar. P. K." nie zawierają żadnych wskazań na podstawie jakich materiałów źródłowych dokonano tych zestawień. Nie wiadomo jest zatem jakie dokumenty źródłowe, tj. księgowe legły u podstaw tych ustaleń, a w niektórych przypadkach nie wiadomo jest nawet kto zestawienie te sporządził (vide zestawienia dotyczące usług pralniczych i napraw; środków higienicznych). Nie sposób jest uznać za jednoznacznie dyskwalifikującą zarzut skargi okoliczność, że skarżący na etapie postępowania administracyjnego, po zapoznaniu z tymi materiałami nie zgłosił co do nich zarzutów, skoro organ też nie wykazał inicjatywy dowodowej i w obliczu zarzutów odwołania nie dociekał, jakie konkretnie kwoty i zestawienia skarżący kwestionuje. W rezultacie braku dociekliwości organu odwoławczego nie jest wiadomo, jakie wykazy stanowią podstawę obliczenia kwoty [..] zł. stanowią łączne rzeczywiste poniesione koszty wynikające z ewidencji księgowej, które przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego i żołnierza zawodowego – jak wymaga tego § 17 ust. 1 rozporządzenia z dnia 24 maja 2004r. (Dz. U. Nr 135, poz. 1451), a które z nich są równowartością kosztów (zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki) ustalanych jako suma faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów – jak przewiduje to § 17 ust. 2 w/w rozporządzenia. Z akt sprawy ponadto nie wynika, czy i w jaki sposób dokonano zwaloryzowania na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę skarżącego. Zauważyć też należy, że zgodnie z § 17 ust. 4 wspomnianego rozporządzenia, po ukończeniu studiów dane o równowartości kosztów, o których mowa w ust. 2 ("równowartość kosztów") zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego. W przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych brak jest informacji, czy w aktach personalnych skarżącego takie dane zostały zamieszczone. Nie wyjaśniają też tej kwestii decyzje organów orzekających w sprawie. Wszystkie wyżej opisane braki wymagają usunięcia przy ponownym rozpoznaniu sprawy, przy czym – w ocenie Sądu - nie będzie się to wiązało z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego – wynikające z art. 138 § 2 kpa. Dlatego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).