II OZ 1433/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 811/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 811/06 odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że według wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, zaś wszelkie swoje wydatki związane z działalnością pokrywa z prywatnych pieniędzy swoich członków /Stowarzyszenie liczy czterech członków/. W związku z wysokimi opłatami sądowymi, koszty działalności Stowarzyszenia są bardzo wysokie i uniemożliwiają prawidłową działalność. W okresie od grudnia 2005 r. do marca 2006 r. wydatki sądowe Stowarzyszenia kształtowały się na poziomie 1.070 zł, to jest średnio 270 zł na miesiąc, przy czym sumy tej nie można dzielić przez czterech członków, gdyż dwóch z nich z racji niskich emerytur nie stać na taki wydatek. Pozostali natomiast ponoszą dodatkowo wydatki na bieżącą działalność, np. opłaty za telefony, znaczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na to, że zasadą jest, iż do obowiązków stron należy ponoszenie kosztów sądowych związanych z udziałem w postępowaniu i tylko wyjątkowo może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy. Zgodnie z art. 246 ( 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa", prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie prawnej i innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie natomiast może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członków a konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna być uwzględniana przy ustalaniu wysokości składek, bowiem z konsekwencją ponoszenia kosztów sądowych podmiot wszczynający postępowanie sądowe powinien się liczyć. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd I instancji uznał, że wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne [...] w W. "prosząc o ponowne rozpatrzenie wszystkich argumentów przemawiających za zwolnieniem z konieczności wnoszenia opłaty sądowej" podnosząc, że brak funduszy na statutową działalność nie może być barierą "do wymiaru sprawiedliwości". Według Stowarzyszenia prawo działalności gwarantuje mu prawo polskie i unijne, które stawia też wymagania odnoszące się do wysokości opłat sądowych w zakresie ich niedyskryminującego charakteru. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie zostało oparte na usprawiedliwionych podstawach. W pierwszym rzędzie podnoszona w zażaleniu kwestia dotycząca wysokości opłat sądowych, które powinny być w takiej wysokości, aby nie ograniczały prawa do sądu, nie wiąże się bezpośrednio z niniejszą sprawą, bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia, a także oceny w niniejszej sprawie, nie jest zbyt wysoko ustalona kwota opłat sądowych, lecz przedmiotem sprawy jest to, czy zaistniały przesłanki określone w ustawie do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc zwolnienia od kosztów sądowych. Zastosowanie w sprawie ma przepis art. 246 ( 2 pkt 2 ppsa, stanowiący, iż prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się, gdy podmiot wnioskujący "wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania". Rację ma przy tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w art. 214 ( 1 ppsa ustalona jest zasada, że do uiszczenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Prawo pomocy udzielane jest natomiast tylko wyjątkowo, w razie spełnienia określonych ustawą przesłanek, ma ono na celu zrównoważenie różnic majątkowych podmiotów potrzebujących ochrony sądowej ze względu na konstytucyjną zasadę zapewnienia równości obywateli wobec prawa. Wypada podkreślić, iż art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stanowiący, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne został zamieszczony w rozdziale II pt. Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Stowarzyszenie nie należy do podmiotów, które w myśl art. 239 ppsa korzystają z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Tworząc zatem Stowarzyszenie, jego członkowie powinni określając zadania Stowarzyszenia przewidywać także środki /majątek Stowarzyszenia/, z jakich będzie finansowana jego działalność. Może się okazać, że w określonym momencie rzeczywiście Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podawane jednak w niniejszej sprawie przez Stowarzyszenie argumenty wskazują na to, że Stowarzyszenie zostało utworzone przez osoby, które nie mając po temu środków finansowych /czterech członków w tym dwóch emerytów/ oraz nie starając się prowadzić działalności przynoszącej taki dochód, który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności, faktycznie dążą do tego, aby funkcjonowanie Stowarzyszenia było finansowane z funduszy państwowych. Takie dążenie pozostaje jednak w sprzeczności z podstawową zasadą, że każdy, kto zamierza uruchomić postępowanie sądowe, powinien ponieść koszty z tym związane, zaś instytucja prawa pomocy jest przewidziana wyłącznie jako prawo, z którego mogą korzystać podmioty ubogie, aby zapewnić im możliwość korzystania z drogi sądowej, z zagwarantowaniem równości wobec prawa. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Stąd słuszne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż skarżące Stowarzyszenie powinno co do zasady przewidzieć środki na swoją działalność już zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienie w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania, a w tym na występowanie z pismami do sądu administracyjnego, które podlegają opłacie sądowej. Podnosząc, że w stosunku do możliwości członków Stowarzyszenia opłaty sądowe są zbyt wysokie i nie ma ono możliwości ponoszenia tych opłat, Stowarzyszenie w istocie wykazało, że nie uwzględnia kwestii dotyczącej źródeł swojego majątku w aspekcie finansowania jego funkcjonowania w aktualnej sytuacji. Podstawowym źródłem finansowania stowarzyszenia zwykłego są składki członkowskie. Oczywiste jest z jednej strony, że stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków a w tym emerytów może faktycznie mieć trudności w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone, musi jednakże liczyć się z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Możliwe jest przekształcenie stowarzyszenia zwykłego /rejestrowego/, podlegającego ewidencji, w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększać swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może poza tym tylko tak zwiększyć liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Jedynym staraniem stowarzyszenia nie może być natomiast przerzucenie ciężaru jego funkcjonowania na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana z środków publicznych, co prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Uwzględniając przedstawione wyżej kwestie należy podzielić wyrażone w niniejszej sprawie stanowisko przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że wnoszące zażalenie Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona określona w art. 246 ( 2 pkt 2 ppsa przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 ppsa w związku z art. 197 ( 2 ppsa.