I SA/Po 1021/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz /spr./ Protokolant st. sekr.sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2006r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie . .odmowy dokonania zabezpieczenia na majątku uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] ; /-/ M.Jaśniewicz /-/S.Zapalska /-/ M.Skwierzyńska Prokuratura Okręgowa wydała w dniu [...] sierpnia 2006 r. postanowienie o zabezpieczeniu na mieniu podejrzanego W.K. wykonania orzeczenia o przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa w postaci środków płatniczych zdeponowanych na rachunku bankowym. Sąd Rejonowy w dniu [...] lutego 2006 r. nadał temu postanowieniu klauzulę wykonalności. Postanowienie to zostało przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu zabezpieczenia wykonania orzeczenia o przepadku. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił dokonania zabezpieczenia na mieniu podejrzanego W. K. Organ egzekucyjny uznał, że zgodnie z treścią art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 1997r. Nr 89, poz. 555 z późn. zm; dalej K.p.k.) zabezpieczenie przepadku następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za oczywiste, iż zabezpieczenie nie może nastąpić w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a właściwym do prowadzenia postępowania zabezpieczającego jest komornik sądowy. W dniu [...] czerwca 2006 r. Prokurator z Prokuratury Okręgowej złożyła zażalenie na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowgo, zarzucając obrazę przepisów prawa, poprzez błędną interpretację przepisu art.292 kpk oraz art.195a § 1 kkw w związku z art.187 kkw poprzez niesłuszne przyjęcie, iż w sprawie wykonania zabezpieczenia majątkowego w postaci orzeczenia przepadku zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a tym samym postanowienie winno zostać wykonane przez komornika sądowego, podczas gdy zgodnie z prawidłową interpretacją § 2 art. 292 kpk w odniesieniu do środka karnego przepadku ustawodawca zrezygnował z odesłania do kodeksu postępowania cywilnego i tym samym postanowienie o zabezpieczeniu przepadku przedmiotów wykonuje - zgodnie z art. 195 a § 1 kkw w związku z art. 187 kkw - urząd skarbowy, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ze zmianami wynikającymi z przepisów kodeksu karnego wykonawczego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego do wykonania. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Według organu odwoławczego zgodnie z art. 5 ust. 6a ustawy o urzędach i izbach skarbowych /Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267/ do zadań urzędów skarbowych należy wykonanie kar majątkowych w zakresie określonych w przepisach Kodeksu karnego wykonawczego oraz Kodeksu karnego skarbowego. Naczelnik urzędu skarbowego jest organem administracji publicznej, dla którego właściwym trybem postępowania jest tryb administracyjny. Wykonanie przez urząd skarbowy orzeczenia o zabezpieczeniu, byłoby więc możliwe jedynie w przypadku istnienia uregulowań prawnych pozwalających na działanie w trybie administracyjnym. Nie można zobowiązać urzędu skarbowego do realizacji zabezpieczenia wykonania kary majątkowej, chyba że przepis szczególny na to pozwala (np. art. 195a k.k.w). Przepis art. 195 a §1 k.k.w stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 k.k.w, tj. urzędowi skarbowemu. Jak z tego wynika przesłanką zastosowania tego przepisu jest fakt ujęcia w tym samym postanowieniu zabezpieczenia grożącego przepadku oraz nałożenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, grzywny, świadczenia pieniężnego albo nawiązki. Postanowienie Prokuratora obejmuje tylko zabezpieczenie wykonania orzeczenia o przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa w postaci środków płatniczych, a więc nie zostały spełnione przesłanki z art.195 a k.k.w. Stwierdzono, iż w myśl art. 292 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Organem wykonującym postanowienie o zabezpieczeniu jest komornik sądowy. W skardze na postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prokurator Okręgowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art.292 § 1 K.p.k. oraz art.157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mające istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez niezasadne przyjęcie, iż wykonanie postanowienie w przedmiocie wykonania orzeczenia o zajęciu mienia w celu zabezpieczenia wykonania przepadku, następuje w drodze przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i w konsekwencji nie przystąpienie do zabezpieczenia, przy jednoczesnym pominięciu treści art.27 § 1 i art. 195 a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, pomimo, iż zgodnie z treścią tego przepisu wykonanie zabezpieczenia należy do właściwości Urzędu Skarbowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Uzasadniając skargę Prokurator Rejonowy stwierdził, że w myśl art.27 K.k.w. egzekucja przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzona jest według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wprawdzie przepis ten nie zawiera odesłania do postępowania zabezpieczającego, to jednak dokonując jego wykładni należy mieć także na uwadze treść art. 195a K.k.w. i art. 187 K.k.w. wskazując, iż jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę /.../, wówczas prokurator, który wydał postanowienie w tym przedmiocie, może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu. Treść zacytowanych powyżej przepisów prowadzi do wniosku, iż urzędowi skarbowemu, na mocy K.k.w. przyznana zostaje generalna kompetencja do wykonywania wszystkich postanowień w przedmiocie orzeczenia przepadku lub jego zabezpieczenia, a dodatkowo, jeżeli postanowienie, którym zabezpieczono mienie na poczet przepadku dotyczy również grzywny, obowiązku naprawienia szkody lub innych środków karnych, urząd skarbowy, jest właściwy do wykonania tego postanowienia, jeżeli zwróci się o to sąd lub prokurator. Zwrócono uwagę na treść art.292 K.p.k., który statuuje zasady wykonywania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym. Przepis ten w § 1 zawiera odniesienie do przepisów K.p.c., natomiast w § 2 określa sposób wykonania zabezpieczenia grożącego przepadku. Brak szczegółowej regulacji w K.p.k. dotyczącej sposobu zabezpieczenia grożącego przepadku jest uzupełniany poprzez art. 27 K.k.w. Tym samym powoływanie się przez organy skarbowe na treść art. 292 § 1 K.p.k. nie znajduje uzasadnienia, albowiem przepis ten nie ma zastosowania przy wykonywaniu zabezpieczenia w celu wykonania orzeczenia o przepadku. Przepisem, który winien zostać zastosowany jest art.292 § 2 K.p.k., który, uzupełniony przez przepisy art. 27 i art. 187 K.k.w. uzasadnia właściwość urzędu skarbowego, jako organu dokonującego zabezpieczenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wskazania organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku przedmiotów. Zgodnie z § 1 art. 292 K.p.k. zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego, natomiast § 2 wskazuje, iż zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Ustawodawca oddzielnie określił sposób zabezpieczenia grzywny, obowiązku naprawienia szkody oraz nawiązki (§ 1), a także grożącego przepadku przedmiotów (§ 2). W pierwszym wypadku co do sposobu zabezpieczenia odesłano do przepisów K.p.c., w drugim zaś wyraźnie je określono. Mając na uwadze, że grzywna, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka i roszczenia o naprawienie szkody (§ 1), wyrażone są w pieniądzu, chodzi o przepisy określające zabezpieczenie roszczeń pieniężnych (art. 747-754 K.p.c.). Realizacja takiego postanowienia następuje na podstawie art. 889-893 i art. 965-972 K.p.c. Jeżeli chodzi o § 2 art. 292 K.p.k. – to jest on wskazaniem sposobu zabezpieczenia, który wiąże podmiot wykonujący postanowienie w wypadku zabezpieczenia grożącego przepadku przedmiotów. Powołany przepis – nie określa organu, który ma wykonać owo postanowienie o grożącym przepadku. Nie jest to zatem przepis kompetencyjny wyznaczający właściwość organu egzekucyjnego w przedmiocie zabezpieczenia. Również w K.k.w. nie określono organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku przedmiotów. W art. 27 K.k.w. wskazano jednak, że egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli K.k.w. nie stanowi inaczej. To wskazywałoby na przyjęcie, że organ ten wykonuje także postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku, skoro bowiem w myśl tego przepisu egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to i postanowienie o zabezpieczeniu przepadku realizuje ten organ. Trudno bowiem przyjąć, aby racjonalny ustawodawca zakładał dualizm organów egzekucyjnych w odniesieniu do zabezpieczenia przepadku i definitywnego wykonania takiego przepadku. Za takim rozstrzygnięciem przemawiają nie tylko cytowane przepisy ale i poglądy komentatorów Kodeksu postępowania karnego (por. Kpk komentarz Tom I; Teza 2. do art..292, Dom Wydawniczy ABC 1998, pod redakcją Z. Gostyńskiego) oraz literatura (Z.Marchel – Wykonanie postanowień o zabezpieczeniu wydanych w postępowaniu karnym – Problemy Egzekucji 1999/1/72 teza 6.; R.Gawinek, B.Kolasiński – Metodyka postępowania w zakresie zabezpieczenia majątkowego – Prokuratura i Prawo 2006/4/92), które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Wyjątkiem od powyższego stwierdzenia nie jest przypadek przewidziany w art.195a K.k.w. Zgodnie z jego treścią wykonanie postanowień o zabezpieczeniu innych niż grożący przepadek prokurator może zlecić urzędowi skarbowemu wyłącznie wraz z zabezpieczeniem przepadku. Oczywiste staje się więc, iż urząd skarbowy z zasady wykonuje zabezpieczenie jedynie co do przepadku. Pozostałe rodzaje zabezpieczeń, o ile nie występują przesłanki z art. 195 a K.k.w. wykonywać będzie komornik sądowy. Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organy egzekucyjne przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit. c) p.p.s.a. /-/ M. Jaśniewicz /-/ S. Zapalska /-/ M. Skwierzyńska