II SA/Gd 530/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 8 listopada 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta (z jego upoważnienia – Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej) przyznał J. K. świadczenie rodzinne na dziecko – K. K. w kwocie 43 zł miesięcznie, za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – w kwocie 90 zł – płatny jednorazowo. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. zarzuciła uchybienie terminu w rozpatrzeniu jej sprawy administracyjnej. Wskazała ponadto, że została wprowadzona w błąd co do zakresu dokumentów, jakie winna przedłożyć, starając się o uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej. Podniosła także, że we wniosku z dnia 3 sierpnia 2005 r. domagała się także przyznania jej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, który to wniosek jednak w ogóle nie został rozpoznany przez organ pierwszej instancji. Po rozpoznaniu niniejszego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 27 lipca 2006 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy podał, że w aktach sprawy znajduje się wniosek J. K. z dnia 3 sierpnia 2005 r., z którego wynika, że wnosi ona o przyznanie zasiłku rodzinnego na syna K. K. i dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Natomiast w części pierwszej na stronie 2 tego wniosku – rubryka "dodatek z tytułu samotnego wychowywania K. K." została przekreślona i przy tym przekreśleniu figuruje podpis "J. K.". Również w części czwartej tegoż wniosku, "oświadczenie dotyczące ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka", które wypełnione zostało z datą 29 lipca 2005 r., zostało przekreślone i opatrzone podpisem wnioskodawczyni oraz datą 3 sierpnia 2005 r. Zdaniem organu odwoławczego oznacza to, że choć J. K. miała zamiar złożyć wniosek dotyczący przyznania w/w dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, to z zamiaru tego zrezygnowała skutecznie, skreślając tę część wniosku i opatrując skreślenie datą i swoim podpisem. Wskazując na treść art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) organ odwoławczy podkreślił, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami w okresie zasiłkowym. Oznacza to, że świadczenia rodzinne przyznaje się wyłącznie na wniosek, a w odniesieniu do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, uznać należy, że brak jest takiego wniosku, pochodzącego od odwołującej. W tym zakresie odwołania odwołująca nie może przerzucać winy za brak wniosku na organ, gdyż o tym świadczeniu wiedziała i wniosek w tej części wypełniła, ale potem zmieniła zdanie, skreślając opisaną część wniosku. W skardze na wyżej opisaną decyzję J. K. wskazała, że skreśliła treść wniosku w przedmiocie dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w nieświadomości, na żądanie pracownika organu przyjmującego wniosek. Wskazała, że została wadliwie poinformowana przez pracowników organu o przysługujących jej prawach i dokumentach, które stanowią załączniki do wniosku. Podkreśliła, że uchybiono kodeksowym terminom załatwienia jej sprawy administracyjnej oraz wniosła o zmianę decyzji na korzyść jej dziecka, przez zasądzenie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka od dnia 1 września 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że okoliczności podniesione w skardze, wskazujące na to, że to faktycznie pracownik organu pierwszej instancji wykreślił wniosek skarżącej w zakresie przyznania jej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, są gołosłowne i mało prawdopodobne i jako takie nie mogą stanowić powodu do uwzględnienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skargę uznać należy za uzasadnioną, choć nie z powodów w niej wskazanych, gdyż zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. Na wstępie zauważyć należy, że decyzja organu pierwszej instancji rozstrzyga jedynie o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego na dziecko oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W decyzji organu I instancji brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. O ile zgodzić można się z twierdzeniem organu odwoławczego, że wniosek w przedmiocie przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka został wykreślony przez skarżącą z treści formularza, co prowadzi do konstatacji – że takiego wniosku w ogóle nie było i w tej sytuacji – nie było w ogóle potrzeby rozpoznawania go, to jednak sformułowanie wniosku o przyznanie tegoż dodatku w treści odwołania uzasadniało konieczność zbadania przez organ odwoławczy intencji strony w tym zakresie. Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka sprawiał, że odwołanie w zakresie tego rozstrzygnięcia było niedopuszczalne, a organ odwoławczy orzekał w przedmiocie rozstrzygnięcia, które nie istniało. Skoro jednak skarżąca w treści odwołania domagała się rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, to organ odwoławczy winien był wyjaśnić, jaka była intencja strony w zakresie tegoż wniosku. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji, które dotyczy żądań strony nie rozstrzygniętych w pierwszej instancji, organ pierwszej instancji powinien je potraktować jako żądanie uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 1 k.p.a. Jeżeli jednak odwołanie takie zostanie przekazane organowi odwoławczemu, to organ ten powinien wyjaśnić rzeczywiste intencje strony i, w razie popierania odwołania, stwierdzić jego niedopuszczalność, a w razie oświadczenia przez stronę, że chodzi o żądanie uzupełnienia decyzji organu pierwszej instancji – umorzyć postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (postanowienie Sądu najwyższego z 7 lipca 1988 r., III AZP 10/88, opublikowane w OSNCP 1990, nr 9, poz. 116). W niniejszym stanie faktycznym, jak już to zresztą wskazano powyżej, istniały podstawy do uznania, że strona w ogóle nie złożyła wniosku w zakresie orzeczenia w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Tym bardziej jednak, w sytuacji, gdy skarżąca podtrzymywała stanowisko, że takowy wniosek złożyła, należało rozważyć i wyjaśnić, czy ma ona zamiar popierania tego wniosku. W takiej sytuacji bowiem organ odwoławczy mógł potraktować żądanie strony w omawianym zakresie jako nowy wniosek i w tej części przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania. Odnosząc się do żądania skarżącej zawartego w treści jej skargi, a dotyczącego orzeczenia o przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia, wskazać należy, że sąd administracyjny nie jest powołany do rozstrzygania w tym zakresie. Takie uprawnienia dzierży jedynie właściwy organ administracji, który – w oparciu o obowiązujące przepisy prawa - rozstrzyga o zasadności żądań stron. Sąd administracyjny, natomiast, jak już to wskazano powyżej, sprawuje kontrolę w zakresie legalności wydanych rozstrzygnięć administracyjnych, nie ma zaś kompetencji do orzekania o ich istocie. Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy będzie miał na uwadze przedstawione powyżej ustalenia, a w szczególności dokona ustaleń w zakresie intencji strony co do nadania biegu wnioskowi o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka