II SA/Łd 834/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant referent stażysta Nina Krzemieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. , działając na podstawie art. 5 ust. 1, art. 6, art. 23 oraz art. 12 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), przyznał B. R. zasiłek rodzinny na dziecko - Ł. R. na okres od dnia 1.września 2005r. do dnia 31.sierpnia 2006r. w wysokości 43,00,-zł. miesięcznie oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na wspomniany okres w kwocie 220,00,-zł. miesięcznie, podnosząc w uzasadnieniu, iż na podstawie złożonego wniosku oraz zgromadzonych dokumentów ustalono, że skarżąca spełnia ustawowe przesłanki, uprawniające ją do otrzymywania wnioskowanych świadczeń. Decyzją Nr [...] z dnia [...] natomiast, tenże organ, na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, wstrzymał od miesiąca grudnia 2005r. wypłatę zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z uwagi na fakt, iż B. R. nie podejmowała przyznanych jej świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe. W dniu 13.kwietnia 2006r. B. R. w siedzibie organu wyjaśniła, iż nie podejmowała świadczeń rodzinnych z uwagi na wyrok sądu rodzinnego, ustalającego ojcostwo jej syna. W dniu 28.kwietnia 2006r. zaś, złożyła w siedzibie organu odpis wyroku Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. , w sprawie o sygn. akt [...] o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, ze stwierdzeniem jego prawomocności od dnia 28.grudnia 2005r. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. , powołując się na treść art. 6, art. 11a ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zmienił decyzję własną z dnia [...] w ten sposób, że orzekł o przyznaniu B. R. zasiłku rodzinnego na syna Ł. R. na okres od dnia 1.września 2005r. do dnia 31.sierpnia 2006r. w wysokości 43,00,-zł. miesięcznie oraz o odmowie przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na wspomniany okres. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z treścią art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do doświadczeń albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. Zgodnie natomiast z treścią art. 11a ust. 1 w/w ustawy, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub jeśli ojciec dziecka jest nieznany. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono natomiast, iż w dniu [...] zapadł wyrok Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. , orzekający o ustaleniu ojcostwa małoletniego Ł. R. i m.in. alimentach na rzecz dziecka. Wyrok uprawomocnił się w dniu 28.grudnia 2006r., jednakże w zakresie świadczenia alimentacyjnego zaopatrzony został w rygor natychmiastowej wykonalności. Tym samym, w ocenie organu, wnioskodawczyni poczynając od miesiąca września 2005r. nie posiada uprawnienia do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia B. R. wskazała, iż dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku ustalającego ojcostwo jej syna Ł. tj. od dnia 28.grudnia 2005r. można mówić o "ojcu znanym", zatem nie jest zasadne pozbawienie jej prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, poczynając od miesiąca września 2005r. Decyzją Nr [...] z dnia [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 11a i art. 23 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia wskazało, że poczynając od miesiąca września 2005r. B. R. przestała spełniać którykolwiek z warunków, określonych w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniających do dalszego pobierania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, "bowiem od tego momentu ojciec dziecka jest znany" a wnioskodawczyni posiada zasądzone alimenty na syna od miesiąca września 2006r. Jeżeli natomiast egzekucja alimentów w stosunku do ojca dziecka będzie bezskuteczna, strona może wystąpić z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie B. R. zakwestionowała interpretację art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną przez organ odwoławczy, wskazując ponownie, iż ojciec dziecka znany jest dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku, zaś zasądzenie alimentów ma znaczenie drugorzędne. Podniosła też, że zasądzonych alimentów nie otrzymuje, natomiast komornik żąda odeń opłat za ich ściągnięcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia rozstrzygnięcia, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieściągalności alimentów wskazało, iż kwestia otrzymywania zasądzonych alimentów nie stanowi o wadliwości zaskarżonej decyzji, może natomiast stanowić podstawę do złożenia odrębnego wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa materialnego lub też przepisy procedury administracyjnej w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż wyrokiem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] ustalone zostało ojcostwo małoletniego syna skarżącej oraz m.in. zasądzone alimenty na rzecz dziecka poczynając od dnia 1.sierpnia 2004r. Wyrokowi wspomnianemu, w zakresie rozstrzygnięcia alimentacyjnego, nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. Wyrok powyższy uprawomocnił się z dniem 28.grudnia 2005r. Powszechnie przyjęty jest jednak pogląd, że wyrok ustalający ojcostwo nie tworzy nowego stanu prawnego, a wiec jest orzeczeniem deklaratoryjnym, sięga przeto wstecz do chwili urodzenia się dziecka, a nawet do jego poczęcia. W związku z tym mężczyzna, którego ojcostwo zostało ustalone, jest obowiązany łożyć na utrzymanie dziecka nie od chwili uprawomocnienia się wyroku, lecz od chwili jego przyjścia na świat (por. Jerzy Ignatowicz "Prawo rodzinne. Zarys wykładu", Warszawa 1987 str. 194). Dla rozstrzygnięcia badanej sprawy decydujące znaczenie miało wszakże dokonanie prawidłowej wykładni przepisu art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych (obowiązującego do dnia 31.grudnia 2005r.) oraz art. 11 a tejże ustawy, który wszedł w życie z dniem 1.stycznia 2006r. Zwrócić należy bowiem uwagę na fakt, że w okresie od dnia 1.września 2005r. do dnia 31.grudnia 2005r. kwestię dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka regulował art. 12 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Jeżeli zatem oceniać spełnienie przez skarżącą przesłanek ustawowych do ubiegania się o tenże dodatek we wspomnianym okresie, czynić należy to w oparciu o cytowany przepis, nie zaś obowiązujący dopiero od dnia 1.stycznia 2006r. art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ jednak przepisy wspomniane, określając osoby uprawnione do dodatku, posiadają brzmienie identyczne, przeto powołanie przez organy w podstawie prawnej decyzji wyłącznie przepisu art. 11a ustawy oświadczeniach rodzinnych, jakkolwiek wadliwe, nie miało wszakże wpływu na treść rozstrzygnięcia. Przepis art. 12 ust. 1, podobnie jak obowiązujący obecnie art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidywał bowiem prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla samotnie wychowujących dziecko matki lub ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje albo też ojciec dziecka jest nieznany. Literalna wykładnia cytowanej normy prowadzi zatem do wniosku, że warunkiem sine gua non, uprawniającym do ubiegania się o przedmiotowy dodatek jest niezasądzenie alimentów na rzecz dziecka od drugiego z rodziców. Dalsze przesłanki stanowią jedynie zawężenie kategorii osób, na rzecz których nie zostały zasądzone alimenty do tych, których ojciec jest nieznany albo też drugi z rodziców nie żyje. Oznacza to, że zasądzenie alimentów od drugiego z rodziców w każdym wypadku wyłącza możliwość skutecznego ubiegania się dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wykładnia taka pozostaje też w zgodzie z celem, któremu dodatek wspomniany służy, mając wspierać rodzinę a nie zastępować ją w realizowaniu jej funkcji. Na rodzicach lub innych osobach odpowiedzialnych za dziecko spoczywa bowiem odpowiedzialność za zapewnienie dziecku warunków niezbędnych dla jego rozwoju. Obowiązkiem państwa jest natomiast podjęcie wszelkich kroków, które są niezbędne dla zapewnienia, że te świadczenia na utrzymanie dziecka będą spełniane przez rodziców, czy inne zobowiązane do tego prawnie osoby. Skoro zatem, wyrokiem z dnia [...] , zasądzone zostały alimenty na rzecz małoletniego syna skarżącej, poczynając od dnia 1.sierpnia 2004r., zaś wyrokowi w tym zakresie nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, brak jest podstaw do przyznania jej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Od dnia [...] skarżąca dysponuje bowiem tytułem egzekucyjnym do skutecznego ubiegania się o wypłatę zasądzonych alimentów (art. 777 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm./) lub też, po wykazaniu bezskuteczności ich egzekucji, do wnioskowania o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Oznacza to, że organy prawidłowo, posiłkując się normą art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, orzekły o zmianie wydanej w dniu [...] decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatku doń z tytułu samotnego wychowywania dziecka, odmawiając przyznania skarżącej wspomnianego dodatku. Zmianie uległa bowiem jej sytuacja dochodowa i rodzinna na skutek ustalenia ojcostwa małoletniego syna skarżącej i związanego z tym zasądzenia alimentów na jego rzecz. Podnoszona przez B. R. kwestia opłat za wszczęcie egzekucji wykracza poza kognicję tutejszego Sądu, tym niemniej wskazać należy, że po myśli art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28.lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) osoba dochodząca roszczeń alimentacyjnych korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, obejmującego zarówno opłaty jak i wydatki (art.10 ust. 1 ustawy). Biorąc pod uwagę powyższe, z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, po myśli art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.