III SA/Wa 2953/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi T M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Pismem z 27 lutego 2006 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, T. M. wniósł o umorzenie zaległości wraz z odsetkami. Wskazał, iż zaległości powstały, z uwagi na jego trudną sytuację materialną. Podniósł, iż w okresie, w którym powstały zaległości miał na utrzymaniu troje uczących się dzieci oraz niepracującą żonę. Decyzją z [...] maja 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 1999 r. do maja 2000 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. oraz od lutego do marca 2000 r. i Fundusz Pracy za okres od lutego do grudnia 1999 r. i od lutego do maja 2000 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i piętnastoletnim dzieckiem. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód zobowiązanego w wysokości 900 zł brutto, z tytułu umowy o pracę oraz wynagrodzenie jego żony w wysokości 899,10 zł brutto. Ze złożonych dokumentów wynika, iż miesięczne wydatki eksploatacyjne ponoszone przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy wynoszą 416,71 zł. Oprócz zaległości z tytułu składek, zobowiązany nie posiada innych zobowiązań. Organ wskazał również, iż należności wobec ZUS są przedmiotem administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Nie stwierdzono całkowitej ich nieściągalności. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść przepisów dotyczących umarzania składek tj. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także wskazał na szczególne zasady umarzania należności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365: dalej – rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.). W ocenie ZUS, sytuacja wnioskodawcy, nie wypełnia powyższych przesłanek. Pismem z 2 czerwca 2006 r. T. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżący powołał się na rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. wskazując, iż opłacenie należności pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśnił, iż po dokonaniu niezbędnych opłat, na utrzymanie jego rodziny pozostaje kwota 759 zł. Dochód ten w okresie od 15 stycznia do 15 kwietnia 2006 r. będzie jeszcze mniejszy, z uwagi na konieczności pozostawania na urlopie bezpłatnym i brak możliwości znalezienia zatrudnienia. Decyzją z [...] lipca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS powtórzył argumentację przedstawioną w decyzji Zakładu, wskazując na brak podstaw do umorzenia zaległości. Wskazał, iż do wniosku nie zostały załączone dowody uzasadniające zmianę podjętego rozstrzygnięcia. Wyjaśnił, że umorzenie zaległych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne nie jest realnie możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W ocenie organu, w sytuacji wnioskodawcy takie okoliczności nie wystąpiły. Uwzględniając istniejący stan faktyczny, Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja zobowiązanego nie wypełnia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. We wniesionej skardze, T. M. nie zgodził się z oceną sytuacji finansowej jego rodziny, dokonaną przez organy. Podniósł, iż podejmując rozstrzygniecie nie wzięto pod uwagę, ze praca skarżącego uzależniona jest od warunków atmosferycznych, z kolei jego żona jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia i nie ma gwarancji stałej pracy. W ocenie skarżącego, uzyskiwane przez nich dochody, nie dają żadnych szans spłaty zadłużenia. Wskazał również, iż z uwagi na wiek, ani on ani jego żona nie mają szans na lepszą pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa ZUS, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej - "K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Decyzje Prezesa ZUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (podkreślenie Sądu). Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym, uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes ZUS) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei, w rozpoznawanej sprawie, Prezes ZUS poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że umorzenie zaległych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne nie jest realnie możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W jego ocenie, w sytuacji wnioskodawcy, takie okoliczności nie wystąpiły. W związku z tym, uznać należy, iż Prezes ZUS nie dokonał wyczerpującej i pełnej analizy i oceny sytuacji finansowej skarżącego, na gruncie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowo zauważyć należy, iż Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do przesłanki umorzenia zaległości, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, tj. całkowitej nieściągalności należności, poprzestając na zacytowaniu regulacji prawnych. Powyższe narusza dyspozycję art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Podmiot, do którego adresowana jest decyzja, ma prawo wiedzieć, jakimi przesłankami kierował się organ, który wydawał zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie (art. 11 K.p.a.). W związku z tym, uzasadnienie decyzji powinno zawierać informacje o przeprowadzeniu analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony i wnioski, do jakich te okoliczności doprowadziły organ, w kontekście zarówno przepisu art. 28 ust. 3, jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ponadto Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu, obowiązek określony w przytoczonym przepisie organy wypełniają w toku postępowania, informując stronę o przepisach mających znaczenie dla ochrony jej praw w postępowaniu, a także przez rozważenie w decyzji wszystkich norm prawnych, z których mogą wynikać prawa i obowiązki strony wchodzące w zakres rozpoznawanej sprawy. Pominięcie przez organ w zaskarżonej decyzji analizy przepisów art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a, i poprzestanie na ich zacytowaniu, stanowiło naruszenie art. 9 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem, wypełnione zostały przesłanki do uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ZUS, obowiązany będzie do całościowej i wnikliwej oceny argumentacji przedstawionej przez skarżącego zarówno we wniosku o umorzenie zaległości, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, mając na uwadze zarówno przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 2, jak i w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a po dokonaniu tej oceny, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do art. 152 wyżej powołanej ustawy, Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.