IV SA/Po 1032/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006r. sprawy ze skarg R. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego i celowego, o d d a l a s k a r g i /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski KB/ IV SA/Po 1032/05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił przyznania pomocy finansowej R. K. w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacanie energii elektrycznej i gazu w wysokości [...]zł od maja do lipca 2004 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje: W związku z wnioskiem R.K. o przyznanie prawa pomocy [...]r. przeprowadzono u niego wywiad, podczas którego zainteresowany żądał udzielenia pomocy w zakresie dofinansowania czynszu, opłat za prąd i gaz, które to potrzeby określał na [...] zł, a nadto żądał zasiłku na żywność. Rozpoznając potrzeby wnioskodawcy organ I instancji wydał II decyzje - [...]r. o przyznaniu zasiłku celowego na czerwiec 2004 r. w wysokości [...]zł z przeznaczeniem na czynsz - [...]r. o przyznaniu zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie na zaspokojenie potrzeb bytowych w okresie od maja do sierpnia 2004 r. Dnia [...]r. R. K. złożył zażalenie do organu II instancji na niezałatwienie sprawy w przedmiocie jego żądania przyznania zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej. Ponieważ postanowieniem z dnia [...]r. wyznaczono organowi I instancji dodatkowy termin 14 dniowy do rozpoznania sprawy, ten rozpoznając żądanie ustalił, że w żądanym okresie sytuacja materialna wnioskodawcy przedstawiała się następująco: R. K. jest osobą samotnie gospodarującą, w wieku aktywności zawodowej ([...] lata). Od [...]r. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Oceniając sytuację materialną zainteresowanego, organ I instancji miał na uwadze, że w spornym okresie R. K. przyznano - dodatek mieszkaniowy w wysokości [...]zł - zasiłek okresowy od V 2004 do VIII 2004 w kwocie [...] zł Wnioskodawcy przyznano również w maju 2004 r. co już pisano wyżej zasiłek celowy z przeznaczeniem na czynsz w wysokości [...]zł. Ponieważ podczas wywiadu w maju 2004 r. R. K. swoje potrzeby związane z opłaceniem energii określał na [...] zł miesięcznie, stąd uznano, że zasiłek okresowy przyznany w wysokości [...] zł miesięcznie będzie dostatecznym na pokrycie zarówno kosztów wyżywienia jak i pokrycie energii. Organ I instancji uznał, że sam niski dochód nie jest podstawą do realizacji świadczeń w żądanej przez zainteresowanego wysokości, a przyznane świadczenia w dostateczny sposób zaspokajają potrzeby bytowe wnioskodawcy. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił, że organ II instancji SKO, nakazując w postanowieniu w dniu [...]r. rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku na opłacenie kosztów energii, wyraźnie wskazywał na potrzebę przyznania zasiłku, choć tego nie napisał wprost. Zakwestionował również pogląd organu I instancji, w którym wywiedziono, że przyznany zasiłek okresowy od maja do sierpnia 2004 r. poza wyżywieniem winien pokryć potrzebę życiową jaką jest opłata za energię elektryczna i gaz. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i podzieliło jej argumentację. Organ podkreślił nadto, że odwołujący przyznał, że uregulował rachunek za energię i gaz dnia [...]r. (k. 185), a jedynie żąda zwrotu tej należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zarzucił, że zaskarżona przez niego decyzja pozostaje w sprzeczności z postanowieniem z dnia [...]r. i zarzucił, że przyznanie zasiłku celowego na prąd i gaz było obowiązkiem organów obu instancji. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego i celowego na opłacenie rachunku za prąd i gaz, dopłatę do czynszu, zakup wyżywienia za miesiąc sierpień i wrzesień 2005 r. – R. K.. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie pomocy podkreślił, że jakkolwiek wnioskodawca kwalifikuje się z uwagi na niski dochód i pozostawanie bezrobotnym do pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej, to powodem odmowy przyznania tej pomocy jest brak współdziałania ze strony R.K. w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), a konkretnie odmowa przyjęcia skierowania do C. I. S. w P., które zajmuje się szkoleniami, kursami, a udział w których pozwala na uzyskanie kwalifikacji zawodowych przez bezrobotnych a także osoby w nich uczestniczące uzyskują możliwość znalezienia zatrudnienia. W odwołaniu od decyzji R. K. zarzucił że zawarł "Kontrakt socjalny" z MOPR-em i wykonuje go bez zastrzeżeń. W jego ocenie ponieważ podjęcie zatrudnienia socjalnego wiąże się z odpowiedzialnością, to MOPR miał obowiązek go powiadomić przed wyrażeniem zgody na skierowanie do C.I.S. jakie będzie musiał spełniać warunki. Uznając, że odmowa przyznania pomocy stanowi karę za niesubordynację, żądał przyznania pomocy. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy i podzieliło jej argumentację. Organ odwoławczy podkreślił, że skoro odwołujący rezygnuje z udziału w szkoleniach, których ukończenie mogłoby pomóc mu w usamodzielnieniu i uniezależnieniu od środków z pomocy społecznej, to takie postępowanie oznacza, że korzystając z pomocy społecznej nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i nie wykorzystuje wszystkich możliwości, które bezpłatnie stwarzają mu istniejące przepisy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zarzucił, że zasady współdziałania z MOPR-em zostały określone w wywiadzie z [...]r. i nie ma tam mowy o skierowaniu do C. I. S.. Skierowanie do CIS określił jako bezprawne i fałszywe. W konkluzji żądał uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na obie skargi R.K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o ich oddalenie. Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. na zasadzie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd połączył sprawy z obu skarg R. K. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą 1032/05. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi R. K. nie są uzasadnione. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. nr 64 poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a zgodnie z uregulowaniem w art. 3 ust. 3 ustawy – rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zarówno zasiłek okresowy jak i zasiłek celowy są świadczeniami z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym. Dnia [...]r. (k. 51 verte) R.K. określił swoje żądania o udzielenie pomocy poprzez - dofinansowanie do czynszu mieszkaniowego - opłat za prąd i gaz, które określił na kwotę [...]zł miesięcznie - udzielenia zapomogi żywieniowej (bez miesiąca kwietnia) Organ administracyjny w oparciu o uzupełniony wywiad środowiskowy ustalił, że jedynym dochodem wnioskodawcy jest dodatek mieszkaniowy w wysokości [...]złotych miesięcznie przyznany od [...]r. do [...]r. Podejmując decyzję o przyznaniu zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ administracyjny uznał, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 461 zł. Stąd wnioskodawcy przyznano zasiłek okresowy w wysokości maksymalnej w wysokości [...]zł za okres od maja do sierpnia 2004 r. Nadto tego samego dnia przyznano skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na czynsz w wysokości [...]zł za miesiąc czerwiec. Przyznanie zasiłku okresowego zamiast dwóch celowych – na opłaty za energię i na żywność nie było błędnym rozwiązaniem i niewątpliwie korzystniejszym dla skarżącego, bo pozwalającym na zaplanowanie wydatków. Ponieważ jednak skarżący żądał osobnej decyzji w przedmiocie zasiłku celowego na opłaty energetyczne, organ wyższej instancji wydał postanowienie, w którym nakazał rozpoznanie powyższego żądania. Jednak chybionym jest zarzut skargi, że postanowienie z [...]r. nr [...] (k. 155) nakazuje w domyśle pozytywne załatwienie jego żądania. Organ I instancji w decyzji z [...]r. wyjaśnił powody rozstrzygnięcia i jakby konsumpcji przez zasiłek okresowy zasiłków celowych na żywność i energię i organ II instancji podzielił argumentację organu I instancji. Zdaniem Sądu nie można nawet organowi zarzucić wadliwość rozstrzygnięcia w decyzji z dnia [...]r. [...]r. i braku oddalenia żądania zasiłku celowego na opłatę energii, gdyż sposób zgłoszenia żądania (k. 51 verte) wskazywał raczej na to, że skarżący oczekuje zasiłku okresowego, a nie celowego na konkretny miesiąc. Należy zresztą zauważyć, że na zapytanie wnioskodawcy (k. 67) organ I instancji udzielił mu wyczerpującego wyjaśnienia w piśmie z [...]doręczonym [...] (k. 70 – 68). Zarówno zasiłek okresowy z art. 38 ust. 1 i zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mają na celu zapewnienie potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy społecznej, z tym że przewaga zasiłku okresowego nad celowym sprowadza się do tego, że osoba otrzymująca zasiłek okresowy może planować zaspokojenie swoich potrzeb. Wbrew zarzutom skargi organy administracji publicznej rozpoznające wnioski o przyznanie pomocy społecznej nie mogą osoby spełniającej kwalifikacje do przyznania takiej pomocy pozostawić w sytuacji tragicznej odmawiając pomocy w ogóle. Mogą jednak ważyć rozmiar świadczeń i skoro wnioskodawca w dacie wydawania decyzji przewidywał dla osoby samotnie gospodarującej kryterium 461 złotych tzn. uważał, że taka kwota winna zaspakajać wszelkie potrzeby jednej osoby, przyznanie zasiłku okresowego w możliwie maksymalnej wysokości w ocenie Sądu jest prawidłowe. Z powyższych powodów uznając, że organy administracyjne – rozpoznające sprawę, w której przedmiotem skargi była odmowa przyznania zasiłku celowego w kwocie [...]zł od maja do lipca 2004 r. na opłacenie energii elektrycznej i gazu – wydały decyzję odpowiadającą prawu Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Kolejna skarga R. K. dotyczyła decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...]r. nr [...], w której odmówiono skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego i celowego na opłacenie rachunku za prąd i gaz oraz dopłatę do czynszu, zakup żywności za miesiąc sierpień i wrzesień 2005 r., a utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]. Przyczyną odmowy organu I instancji przyznania pomocy społecznej jak i utrzymania jej w mocy przez organ II instancji było stanowisko obu organów iż skarżący nie współdziała w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej z pracownikiem socjalnym, co spowodowało zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kontrolując stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej Sąd stwierdził, że dnia [...]r. skarżący wyraził zgodę na skierowanie go do C. I. S. w P. (k. 171) i następne [...]r. w deklaracji zaznaczył, że ma słabe oczy oraz nie ma zdolności do języków obcych (k. 177). W opinii pracownika socjalnego z [...]r. (k. 179) w sprawie o skierowanie do CIS podano, że R.K. ma [...] lata, jest bezrobotnym, ma średnie wykształcenie. Jest osobą trudną w kontaktach, nieufną i pobudliwą. Po wystosowaniu skierowania dnia [...]r. sprostowanego z [...]r. (k. 198) – dnia [...]r. R. K.i wniósł skargę na pracowników socjalnych i zaprzeczył temu aby składał wniosek o skierowanie do CIS (mimo, że na karcie 171 i 177 figuruje jego podpis). Korespondencja pomiędzy wnioskodawcą, MOPR-em, CIS trwała do sierpnia 2005 r. po czym [...]r. zapadła decyzja I instancji w związku z kolejnym wnioskiem o pomoc finansową. Jest niespornym, że C. I. S.j pozwala osobom bezrobotnym często na podjęcie zatrudnienia socjalnego, prowadzi szkolenie osób w konkretnych kierunkach, prowadzi zajęcia pozwalające osobom pozostającym bez pracy na wykształcenie umiejętności pozwalających na usamodzielnienie. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego ([...] lata) stan zdrowia, który sam skarżący określa jako dobry, wykształcenie, jako zasadną należało oceniać propozycję pracownika socjalnego skierowaną do skarżącego, by ten skorzystał z pomocy jaką służy C. I. S. w P.. Działalność Centrum zmierza do tego by osoby bezrobotne usamodzielniły się, znalazły pracę i podjęły działania uniezależniające je od pomocy społecznej. Skarżący takiego współdziałania odmówił co uzasadniało zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. nr 64 poz. 593 ze zm.). Oceniając zasadność odmowy przyznania świadczeń na podstawie przywołanego artykułu przez organy administracji publicznej Sąd miał na uwadze zarówno materiał zgromadzony w sprawie jak i postawę roszczeniową i nie uznał odmowy przyznania świadczeń jako nieuzasadnionej retorsji za odmowę skorzystania ze skierowania do CIS. Skoro w zasadach ogólnych ustawy o pomocy społecznej ustawodawca uzależnia udzielenie pomocy od tego czy osoba o taką pomoc się zwracająca nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, to ocenie Sądu podlega nie tylko prawidłowość przeprowadzonego postępowania administracyjnego ale i również postawa skarżącego w tym postępowaniu. Skarżący dnia [...]r. wyraził zgodę na skierowanie do C. I.S. (k. 177) lecz po otrzymaniu skierowania z Miejskiego Ośrodka [...] (k. 181) sprostowanego (k. 198) już [...]r. przeciw temu skierowaniu zaprotestował. W skardze R. K. kwestionuje obowiązek zatrudnienia i powołując się na konstytucyjne prawo do pomocy społecznej. Jest prawdą, że pomoc społeczna stanowi część porządku prawnego w Polsce, jednakże winna ona być skierowana do osób dotkniętych (również) bezrobociem lecz tylko z tych powodów, że określona osoba nie może zdobyć pracy, a nie z tego powodu, że nie chce jej podjąć. Ustawa z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. z 2003 nr 122 poz. 1143 ze zm.) określa w rozdziale 5 zasady uczestnictwa w centrum integracji społecznej. Nakłada ona na uczestników zarówno przywileje jak i obowiązki. Biorąc pod uwagę rodzaj protestu skarżącego na skierowanie go do CIS prawdopodobnie obowiązki jakie musiałby spełnić jako uczestnik Centrum były podstawą zakwestionowania skierowania. Jest to przykład sytuacji przewidzianej w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wbrew prezentowanemu poglądowi w skardze, kontrakt socjalny to nie tylko zobowiązanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do określonych, przewidzianych ustawą świadczeń ale także obowiązki dla osoby korzystającej z pomocy społecznej podjęcia co najmniej próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Postawa roszczeniowa osoby w wieku aktywności zawodowej, zdrowej, nie obciążonej innymi obowiązkami niż zapewnienie sobie godnej egzystencji, z wykształceniem średnim mogła być – bez nadużycia prawa – potraktowana przez organy administracji publicznej zajmujące się pomocą społeczną, jako brak współdziałania w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Reasumując w przedstawionych powyżej okolicznościach skargi jako nieuzasadnione na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało oddalić. /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski Za nieobecnego sędziego /-/G.Radzicka KB/