II OZ 1367/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 stycznia 2006 r., Sygn. akt II SA/Go 56/05 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku przedłożenia ekspertyzy budowlanej postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 56/05 oddalił wniosek o przyznanie D. A. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2004 r. w przedmiocie obowiązku przedłożenia ekspertyzy budowlanej. Sąd zaznaczył, iż w niniejszej sprawie na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2004 r. skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. również poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący udzielił pełnomocnikowi – adwokatowi M. P. – pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie. W związku z tym, zdaniem Sądu I-instancji, skarżącemu zapewniono faktyczną realizację prawa do sądu, a zatem cel instytucji prawa pomocy został w niniejszej sprawie już osiągnięty. Skarżący wypowiedział pełnomocnictwo ustanowionemu w sprawie adwokatowi. Jak wynika z pisma skarżącego przyczyną wypowiedzenia pełnomocnictwa była opinia pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podkreślono, iż uprawnieniem mocodawcy jest wypowiedzenie udzielonego w sprawie pełnomocnictwa, jednakże tym samym skarżący dokonał rezygnacji z przyznanego mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2004r. skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. również poprzez ustanowienie adwokata. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika w tym adwokata, odbywa się w kilku etapach. Po pierwsze sąd administracyjny wydaje postanowienie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika (art. 258 § 2 pkt 7, art. 260 w zw. z art. 254 § 1 p.p.s.a.). Po drugie występuje do odpowiedniego organu samorządu zawodowego o wyznaczenie konkretnego pełnomocnika (art. 253 p.p.s.a.), który ma prawo do otrzymania wynagrodzenia i zwrotu wydatków z części budżetu sądu administracyjnego, na zasadach wynikających z art. 250 p.p.s.a. Po trzecie - jeżeli pełnomocnik podjął się reprezentowania strony strona ma prawo do udzielenia temu pełnomocnikowi odpowiedniego pełnomocnictwa (art. 36-40 p.p.s.a. - Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 588-589). Skarżący udzielił adwokatowi M. P. pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie, ale następnie to pełnomocnictwo wypowiedział w związku z opinią tego pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Trafnie więc ocenił Sąd I-instancji, iż skarżącemu zapewniono faktyczną realizację prawa do sądu poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a wypowiedzenie przez skarżącego udzielonego pełnomocnictwa powoduje, iż skarżący w ten sposób dokonał rezygnacji z przyznanego mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Należy zaznaczyć, iż w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyrazem udzielenia pomocy prawnej jest właśnie ta opinia sporządzona na piśmie i doręczona przez pełnomocnika stronie. Opinię bowiem sporządza się dla strony i w jej interesie. U podstaw uprawnienia adwokatów i radców prawnych do odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej leżało właśnie dobro osób, którym pomoc prawna jest udzielana. Należy bowiem pamiętać, iż przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania (art. 248 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). A zatem pełnomocnik będący adwokatem powinien ocenić zasadność i celowość wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.