III SA/Wa 2450/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę III SA/Wa 2450/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2006 r., nr[...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...]odmawiającą B. I. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie wraz z odsetkami –[...]plus dalsze odsetki za zwłokę, w części dotyczącej umorzenia dalszych odsetek za zwłokę - i orzekł o odmowie umorzenia tych należności wraz z odsetkami liczonymi na dzień wniesienia podania. W uzasadnieniu organ podał, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą – sklep spożywczo-przemysłowy, z czego uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł. miesięcznie brutto. Jej mąż otrzymuje rentę strukturalną w wysokości [...]zł. miesięcznie. Pozwala to na uregulowanie bieżących opłat związanych z utrzymaniem i leczeniem (koszt leczenia podany przez dłużniczkę ok. [...] zł. miesięcznie). Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w styczniu 2006 r. B. I. osiągnęła dochód w kwocie [...]zł., w lutym 2006 r. - w wysokości [...]zł., a w marcu 2006 r. – [...]zł. Natomiast mąż zobowiązanej posiadał w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w B. nadpłatę składek na ubezpieczenia w wysokości [...]zł., którą zaliczono na poczet składek III kwartału 2005 r. Zobowiązanej przyznano [...] grupę inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia. Wprawdzie cierpi ona na szereg dolegliwości takich jak:[...], jednakże pomimo wykazanych schorzeń w dalszym ciągu samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą. Zatem organ uznał, że dłużniczka nie wymaga opieki ze strony osób trzecich. Ponadto stan jej zdrowia nie wykazuje cech przewlekłej choroby, co potwierdza decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] grudnia 2001 r., odmawiająca przyznania jej świadczenia rentowego. Dłużniczka posiada samochód osobowy marki [...] z [...] r., który wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej. Wartość pojazdu zamyka się w przedziale od [...]zł do [...]zł. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie wysokość dochodów objętych ustawową wspólnością majątkową małżeńską wyklucza wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie przedmiotowych należności w oparciu o art. 28 ust. l-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem w przypadku podjęcia przymusowego dochodzenia należności w ramach postępowania egzekucyjnego z pewnością uzyskałoby się kwotę przekraczającą wydatki egzekucyjne Nie występuje również obawa, że zapłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. W dalszej części organ powołał się na art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (D. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Powołano również rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, co według oceny organu w niniejszej sprawie nie występuje. Uwzględniając powyższe oraz wysokość uzyskiwanych dochodów uznano, że przedmiotowa zaległość może być uregulowana chociażby w ramach układu ratalnego, zgodnie z deklarowaną wcześniej przez zobowiązaną propozycją. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez pełnomocniczkę B. I., która wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 1 pkt 1 k.p.a. (prawdopodobnie chodzi o § 1pkt 1 art. 156) w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z ostrożności podniesiono również zarzuty: l) naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b ustawy, poprzez przyjęcie braku przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, 2) naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art.7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego odnośnie posiadania przez męża strony jedynego majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego. Wobec zarzutów z pkt 1 i 2 wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżoną decyzję wydał Prezes ZUS, czyli organ, który nie był właściwy w sprawie. Decyzja ZUS wydana w pierwszej instancji zawierała błędne pouczenie ośrodkach zaskarżenia. Jednakże fakt ten nie spowodował zdaniem skarżącej, że Prezes ZUS stał się organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Skarżąca uważa, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien rozpoznać Minister właściwy d.s. zabezpieczenia społecznego, czyli Minister Polityki Społecznej, co szeroko uzasadnia, powołując się na orzecznictwo sądowe. Skarżąca podnosi również, że zaskarżona decyzja nie wskazuje żadnej przesłanki, na podstawie której zobowiązana mogłaby podjąć się spłaty długu, ma więc charakter wyraźnie subiektywny. Odnośnie renty strukturalnej męża zobowiązanej wyjaśniono, że kwota ta była podawana do ZUS już wcześniej i ujęta przez nią w rozliczeniu. Ponadto skarżąca podała tylko cyklicznie ponoszone wydatki, nie uwzględniając absolutnie żadnych innych doraźnych, normalnych kosztów jak np. wizyta u dentysty i u innego specjalisty, jakiś niespodziewany wyjazd na okoliczności rodzinne itp., czego organ nie wziął pod uwagę, natomiast wyraźny nacisk położył na posiadany przez męża skarżącej samochód osobowy, wykorzystywany do prowadzenia sklepu. Poza tym wycena samochodu przez organ i możliwość jego sprzedania jest tylko hipotetyczna. Zatem ocena możliwości płatniczych zobowiązanej została dokonana w sposób błędny i nieprawidłowy. Podniesiono również, że do objęcia B. I. obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym przez ZUS przyczynił się KRUS, co naruszyło zaufanie skarżącej do organów administracji publicznej i wprowadziło ją w błąd, którego skutki teraz odczuwa. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przede wszystkim stwierdzić należy, że podniesiony w skardze zarzut nieważności zaskarżonej decyzji z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy – jest całkowicie chybiony. Skarżąca nie zauważyła bowiem, że od ubiegłego roku zmienił się stan prawny. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m. in. umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji tych stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 4). Treść tego przepisu w aktualnej wersji obowiązuje od 24 sierpnia 2005 r. i została wprowadzona mocą art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Obecnie z unormowania tego wynika więc jednoznacznie, że w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organem właściwym do jego załatwienia jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w niniejszej sprawie ten właśnie organ wydał zaskarżoną decyzję. Przechodząc do dalszych zarzutów, należy stwierdzić, że zasadniczo należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Zgodnie z ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a). Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącego kwestionowany. Zatem należy skupić się wyłącznie na analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). Przechodząc już na grunt § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzić należy, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W niniejszym przypadku zobowiązana wraz z mężem otrzymują stały dochód. Wprawdzie zapłata zaległej należności pogorszy sytuację jej rodziny (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącej wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia. Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby skarżąca była postawiona w takiej sytuacji. Mimo, że cierpi ona na szereg dolegliwości, prowadzi własną działalność gospodarczej w postaci sklepu spożywczo-przemysłowego, co przysparza jej stałego dochodu. Mąż skarżącej również otrzymuje stałe miesięczne świadczenie - rentę strukturalną w wysokości [...]zł. Ocena wartości samochodu, jakakolwiek by ona nie była, potwierdza tylko posiadanie pewnego majątku, którego oczywiście skarżąca nie musi zostać pozbawiona, jeżeli dobrowolnie zacznie spłacać zaległości. Odmawiając umorzenia należności organ uczynił jednak propozycję ich rozłożenia na raty, co oznacza możliwość złagodzenia zobowiązania skarżącej. W tej sytuacji dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.