III SA/Wa 2449/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę III SA/Wa 2449/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...]odmawiającą B. N. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie wraz z odsetkami –[...]zł., w części dotyczącej okresu zalegania i kwoty należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i orzekł, że odmowa umorzenia należności z tego tytułu dotyczy okresu od maja do czerwca 2004 r. i wynosi [...] zł. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z wymienionymi tam przesłankami. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Ponadto powołał się na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", na podstawie którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie zobowiązana nie wykazała skutecznie, że spłata zaległych należności pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że składki na ubezpieczenie społeczne mają charakter należności publicznoprawnych i dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany jest do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Poinformował również, że częściowa zmiana decyzji wynikła z faktu, że zobowiązana dokonała wpłat na Fundusz Pracy w dniu [...] lipca 2005 r. Organ wymienił dodatkowe dowody w sprawie złożone przez B. N. wraz z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy: kartę leczenia szpitalnego i orzeczenie lekarskie dotyczące jej męża, decyzję o waloryzacji renty męża, umowę kredytu konsolidacyjnego, zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2005 i książkę przychodów. Organ stwierdził, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu stały dochód, mimo pewnych zaburzeń zdrowotnych ([...]), z powodu których pozostaje pod opieką [...]. Mąż zobowiązanej został uznany za częściowo niezdolnego do pracy i z tego tytułu pobiera rentę w kwocie [...]zł. Ponadto jest współwłaścicielem samochodu[...], rok produkcji [...] w 51/100 części; w pozostałej części współwłaścicielem jest[...]., w którym zaciągnięto kredyt na zakup pojazdu. B. N. wraz z mężem zawarła umowę kredytu konsolidacyjnego w Banku [...]S.A. Państwu N. przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...]m2, obciążone hipoteką zwykłą oraz kaucyjną na zabezpieczenie spłaty kredytu konsolidacyjnego. Syn zobowiązanej pozostaje w stałym leczeniu od [...] r. Organ podkreślił, że okres przedawnienia dochodzenia należności wynosi 10 lat i do jego zakończenia pozostało jeszcze dużo czasu (dług dotyczy roku 2003 i 2004). Podkreślił również możliwość zabezpieczenia należności poprzez ustanowienie hipoteki lub zastawu. Poinformował ponadto o możliwości spłaty długu w ratach., co wstrzymuje bieg dalszych odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielnie takiej ulgi. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez B. N., która zarzuciła jej błędną interpretację stanu finansowego jej rodziny, udokumentowanego licznymi dostarczonymi przez nią dowodami. W uzasadnieniu wyjaśniła, że w momencie składania wniosku o umorzenie składek, tj. [...] lipca 2004 r., sytuacja finansowa jej rodziny była bardzo zła, z powodu utraty pracy przez męża i stan ten trwał 2,5 roku. Podczas tego okresu powstało przedmiotowe zadłużenie w ZUS, gdyż jedynym źródłem pozyskania niewielkich dochodów, było stoisko handlowe skarżącej. Żeby przeżyć, musiała zadłużyć firmę nie tylko w ZUS, ale również u dostawców i zaprzyjaźnionych osób. Później przez półtora roku mąż skarżącej był zatrudniony, mimo to jednak sytuacja finansowa nie uległa poprawie. W chwili obecnej dochody jej 4-osobowej rodziny kształtują się następująco: 1) renta męża [...]zł netto, 2) średni dochód z działalności gospodarczej skarżącej – [...] brutto, 3) dodatkowy dochód skarżącej z tytułu pracy nakładczej w firmie "[...]" –[...]zł netto. Skarżąca podniosła, że ma dwoje uczących się dzieci - syna [...] lat, który ukończył I rok Studium Policealnego i córkę [...] lat, uczennicę Liceum Ogólnokształcącego. Wymieniła stałe koszty utrzymania rodziny, które wynoszą łącznie [...] zł. Do dyspozycji pozostaje jej więc kwota [...]zł. która musi wystarczyć rodzinie na cały miesiąc na wyżywienie, ubranie, podręczniki, środki czystości, ewentualne leki w przypadku chorób dzieci, itp. Ten stan zmusza ją do korzystania ze wsparcia finansowego matki. Dzieci od 6 lat nie wyjeżdżają na wakacje, a syn jest alergikiem i zmiana klimatu jest mu zalecana Skarżąca dodała, że obydwoje z mężem są objęci leczeniem[...]. Skarżąca wyjaśniła, że zaciągnięty kredyt hipoteczny posłużył na spłatę części długów w [...]i u dostawców, oraz został przeznaczony na spłatę kredytu samochodowego. Po oddłużeniu kredytu, w maju 2006 samochód został sprzedany, a pieniądze ze sprzedaży zostały przeznaczone na dalsze oddłużanie rodziny. Skarżąca podniosła, że wielokrotnie podejmowałam próby zmiany pracy, ale okazały się one bezskuteczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Zgodnie z ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a). Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącą kwestionowany. Zatem należy skupić się wyłącznie na analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). Przechodząc już na grunt § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzić należy, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W niniejszym przypadku zobowiązana mimo pewnych schorzeń, nadal pracuje i otrzymuje z tego tytułu dochód. Wprawdzie zapłata zaległej należności pogorszy sytuację jej rodziny (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącej wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia. Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby choroba skarżącej pozbawiała ją możliwości uzyskiwania dochodu. Rodzina dłużniczki zasilana jest również stałym dochodem jej męża otrzymywanym z tytułu renty. Odmawiając umorzenia należności organ uczynił jednak propozycję ich rozłożenia na raty, co oznacza możliwość złagodzenia zobowiązania skarżącej. W tej sytuacji dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.