III SA/Gd 575/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie NSA Marek Gorski (spr.) WSA Felicja Kajut Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 30 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Granicznego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 24 maja 2006 r. nr [...]; 2) stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza na rzecz skarżącej "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Państwowy Graniczny Inspektor Sanitarny [...] decyzją dnia 24 maja 2006 r. nr [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 4 a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) stwierdził u J. M. chorobę zawodową – obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, wymieniony w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie oparto o kartę oceny narażenia zawodowego z dnia 21 kwietnia 2006 r. oraz orzeczenie lekarskie z dnia 16 stycznia 2006 r. wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. Poradnię Chorób Zawodowych w G. nr [...]. Z pierwszego z wymienionych dokumentów wynika, że J. M. był zatrudniony w [...] w G. (po przekształceniu "A" Sp. z o. o.) w latach 1975-2005 r. jako operator sprzętu zmechanizowanego i sztauer. Jego praca polegała na układaniu na placach składowych m.in. żelaza, stali, złomu, przy pomocy maszyn dźwigowych, sztaplarek, ciągników i ręcznie. W ciągu 30 lat pracy był narażony na oddziaływanie hałasu przekraczającego dopuszczalne normy. Natomiast orzeczeniem lekarskim rozpoznano u strony obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem w wielkości przewidzianej w pkt 21 wykazu chorób zawodowych. Od powyższej decyzji odwołała się "A" Sp. z o. o. wnosząc m.in. o przeprowadzeni dowodu z opinii biegłego z zakresu laryngologii na okoliczność podatności J. M. na wystąpienie ubytków słuchu z uwagi na budowę narządu słuchu oraz zażądania od lekarza ogólnego i rodzinnego strony dokumentacji dotyczącej badań słuchu. Skarżąca Spółka twierdziła, że środowisko pracy nie miało wpływu na wystąpienie u J. M. obustronnego trwałego ubytku słuchu. Spółka twierdziła, iż strona nie informowała pracodawcy o pogarszaniu się słuchu. Również w trakcie przeprowadzonych badań okresowych lekarz sporządzający ocenę narażeń nie zgłaszał przeciwwskazań zdrowotnych co do pracy na zajmowanym przez stronę stanowisku. Pierwsza informacja w tym zakresie pochodzi dopiero z 2003 r. ponadto pracownik był zaopatrzony w środki ochrony przeciwhałasowej. Zdaniem odwołującej się brak w sprawie normalnego związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy a stwierdzonym u strony trwałym ubytkiem słuchu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] decyzją z dnia 30 sierpnia 2006 r., nr [...] na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że karta oceny narażenia zawodowego i opinia lekarska nie budzą wątpliwości; dokumenty zostały sporządzone przez podmioty uprawnione. WOMP w G. rozpoznał u J. M. obustronny ubytek typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości 71 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz. Organ odwoławczy uzyskał opinię uzupełniającą WOMP w G. z dnia 20 lipca 2006 r., która zawiera stanowisko jednostki orzeczniczej w zakresie zarzutów odwołania. Wynika z niej, że skargi na pogarszający się słuch zgłaszane były przez stronę od 10 lat. W dokumentacji lekarskiej znajduje się zapis z 1996 r. o przeciwwskazanej pracy w hałasie. W karcie narażenia zawodowego sporządzonej przez lekarza profilaktyka zawarto informację, iż w 2001 r. były orzekane przeciwwskazania do pracy na wysokości i w hałasie. Audiogram z 2001 r. wskazuje na znaczny ubytek słuchu, pogłębiający się w kolejnych badaniach do 2005 r. Stopniowo pogłębiający się ubytek słuchu jest cechą charakterystyczną dla niedosłuchu wywołanego hałasem. Okoliczności podane w odwołaniu dotyczące braku wiedzy pracodawcy o stanie słuchy pracownika do 2003 r. i wskazanych konsekwencjach nie warunkują uznania związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a faktycznym narażeniem pracownika. Według jednostki orzeczniczej dokonana ocena narażenia zawodowego jest jednoznaczna, potwierdzona badaniami, a także zgodna z oceną przeprowadzoną przez organ Inspekcji Sanitarnej. Nawet nieznaczne przekroczenie norm dopuszczalnego hałasu może prowadzić do wywołania niedosłuchu, szczególnie u pracowników o tzw. wrażliwości osobniczej. Przy rozpoznawaniu chorób zawodowych tę cechę pracownika należy również uwzględnić. Organ odwoławczy w dalszej kolejności podkreślił, iż obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie środków ochrony osobistej pracownikom, co nie wyklucza wystąpienia choroby zawodowej. Odrzucił jednocześnie argument Spółki o braku wskazanej choroby zawodowej u pozostałych pracowników, gdyż rozstrzygana sprawa dotyczy jedynie J. M. Warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej rozpoznanie, wykonywanie pracy w warunkach, które taką chorobę mogły spowodować oraz wykazanie związku przyczynowego rozpoznanej choroby z tymi warunkami pracy. W sprawie wszystkie te elementy zostały stwierdzone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" Sp. z o. o. zarzuciła decyzji organu II instancji naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności zaniechanie: - ustalenia w jakim narażeniu na hałas J. M. świadczył prace na rzez "B" Sp. z o. o. w G. i czy praca ta mogła stanowić przyczynę wystąpienia choroby zawodowej; - ustalenia czy narażenie na hałas nieprzekraczający ustalonych norm przez okres dłuższy niż, 8 godzinny dzień pracy, może powodować wystąpienie choroby zawodowej; - ustalenia czy J. M. nie świadczył pracy na rzecz innych, niż skarżąca i "B" podmiotów; - przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu laryngologii na okoliczność podatności J. M. na wystąpienie u niego, z uwagi na budowę narządu słuchu, ubytków słuchu; - zażądania od lekarza ogólnego i rodzinnego J. M. dokumentacji pacjenta dotyczącej badań słuchu, ew. skierowania go na leczenie do lekarza specjalisty – laryngologa. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że: - J. M. przez cały okres zatrudnienia był narażony na ponadnormatywny poziom dźwięku; - z dokumentacji lekarskiej wynika, że J. M. zgłaszał skargi na pogarszający się słuch już od 1996 r.; - brak chorób zawodowych u innych pracowników zatrudnionych w identycznych warunkach pracy nie ma wpływu na rozpoznanie sprawy. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. U uzasadnieniu skarżąca podniosła argumenty analogiczne jak w odwołaniu a ponadto postawiła zarzut, iż w sprawie całkowicie pominięto okoliczność świadczenia pracy przez J. M. na rzecz "B". Według posiadanych przez nią informacji dodatkowa praca, zorganizowana w systemie zmianowym, była wykonywana przez J. M. po zakończeniu w danym dniu pracy u skarżącej. W "B" pracował na analogicznym stanowisku pracy, wykonywał identyczne czynności przy wykorzystaniu podobnych lub takich samych urządzeń. Był również narażony na oddziaływanie hałasu, który przekraczał dopuszczalne normy. Skarżąca nie ma natomiast wiedzy, czy drugi pracodawca wyposażył go w środki indywidualnej ochrony przed hałasem a jeżeli tak, to czy były one przez niego stosowane. Możliwe jest, iż wystąpienie choroby zawodowej u J. M. zostało spowodowane warunkami pracy istniejącymi w "B". Nie bez znaczenia jest tu okoliczność, iż na skutek podjęcia dodatkowej pracy był narażony na oddziaływanie hałasu przez okres dłuższy, niż normalny 8-godzinny dzień pracy. W ocenie skarżącej zwiększenie okresu przebywania w głośnym środowisku pracy, nawet przy zachowaniu normatywnych poziomów dźwięku, zwiększa znacznie ryzyko uszkodzenia słuchu. Zdaniem skarżącej organy nie tylko nie uwzględniły w postępowaniu powyższych okoliczności ale nie przeprowadziły dowodu na okoliczność, czy strona nie świadczyła również pracy na rzecz innych podmiotów. Twierdzenie organu, iż J. M. przez okres swego zatrudnienia u skarżącej był narażony na ponadnormatywny poziom hałasu nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Pierwsze pomiary w tym zakresie były sporządzone w 1999 r., przy czym przekroczenia norm były nieznaczne i dotyczyły tylko niektórych maszyn. Wcześniej, gdy badane maszyny były wyeksploatowane w mniejszym stopniu, ich praca generowała z pewnością mniejszy poziom hałasu. Fakt, iż spośród ponad 100 osób zatrudnionych przez skarżącą jedynie u J. M. wykryto chorobę zawodową spowodowaną hałasem może wskazywać, iż jest on osobą genetycznie podatną na uszkodzenia układu słuchowego, co z kolei skutkowałoby wyłączaniem odpowiedzialności Spółki. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Procedura związana ze stwierdzeniem choroby zawodowej jest w zasadniczy sposób uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Ponadto zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie administracyjne w takiej sprawie obowiązują wszystkie reguły przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 1994 r., SA/Wr 147/94, Prok. i Pr 1995/2/53). Zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. organ orzekający jest zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego po przez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie skarżąca podnosiła fakt, iż J. M. był zatrudniony w "B" Sp. z o. o. w G. Jak zauważył Sąd w aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym zatrudnieniu. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził jedynie, że skarżąca podnosi ten argument, natomiast w ogóle nie ustosunkował się do tych twierdzeń merytorycznie. Wskazane wyżej rozporządzenie przewiduje. iż właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej. Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia uprawniony lekarz wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. A więc jednym z elementów postępowania w takiej sprawie jest zgromadzenie danych dotyczących zatrudnienia osoby badanej; powinno to znaleźć odzwierciedlenie w karcie oceny narażenia zawodowego. W myśl § 8 w/w rozporządzenia właściwy inspektor sanitarny decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Następnie organ przesyła decyzję: 1) zainteresowanemu pracownikowi; 2) pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej; 3) jednostce orzeczniczej zatrudniającej lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie; 4) właściwemu inspektorowi pracy. W tym kontekście należy zauważyć, że zachowuje aktualność pogląd ukształtowany w poprzednim stanie prawnym, iż zgodnie z § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) pracodawca powinien na prawach strony uczestniczyć w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 1998 r., I SA 823/98, Lex nr 45821). Treści § 10 ust. 3 wskazanego w cytowanym wyroku rozporządzenia jest analogiczna jak treść § 8 ust. 3 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministra z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Stanowisko takie wyraża się również w możliwości korzystania ze środków odwoławczych przez pracodawcę. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza, iż organ ponownie rozpatrujący sprawę winien w pierwszej kolejności wyjaśnić czy, kiedy i w jakich warunkach J. M. podejmował pracę u innego lub innych pracodawców. Następnie po skompletowaniu dokumentacji w tym zakresie ponownie skierować stronę na badania lekarskie. W przypadku stwierdzenia, iż u innego pracodawcy praca była wykonywana w warunkach narażenia na hałas organ jest zobligowany uwzględnić wyżej cytowane regulacje. Sąd uznał, iż na obecnym etapie sprawy nie ma konieczności ustosunkowywać się do wszystkich innych zarzutów podniesionych w skardze. Jedynie na marginesie sprawy zaznacza, iż podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2005 r. (Lex nr 171700), iż wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę lecz wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość. Fakt wystąpienia choroby zawodowej nie narusza dobrego imienia zakładu, w który dana osoba była zatrudniona. W ocenie Sądu brak wyjaśnienia kwestii dodatkowego zatrudnienia J. M., podniesionych przez skarżącą powoduje, iż postępowanie organów w sprawie nie spełnia podstawowych standardów; niewątpliwe narusza art. 7 i 77 k.p.a. Mając na względnie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 tej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348).