III SA/Wa 2895/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Asesor WSA Maciej Kurasz (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Pismem z dnia 16 września 2005 r. T. B., określany dalej jako "Skarżący" zwrócił się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie całości zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie zadłużenia skarżący opisał okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia. Wskazał, iż nie był świadomy, iż podejmując działalność gospodarczą podlegał ubezpieczeniu społecznemu na zasadach ogólnych pomimo tego, iż jako rolnik opłacał składki ubezpieczeniowe w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Skarżący wyjaśnił, iż obecnie nie pracuje zarobkowo, ma na utrzymaniu dwoje nieletnich dzieci. W piśmie z dnia 24 października 2005 r. Skarżący rozszerzając uzasadnienie wniosku o umorzenie zaległości wskazał, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, ponosi wysokie koszty utrzymania, jego małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., Nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 14.078,88 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego w gminie W., a także domu mieszkalnego o pow. 167,90 m-, które mogą stanowić zabezpieczenie hipoteczne należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Organ wskazał także, iż skarżący jest właścicielem samochodu osobowego. Za 2004 r. osiągnął przychód w wysokości 15.700,00 zł, a za 2005 r. w wysokości 4.070,00 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał, iż obecna sytuacja Skarżącego jest trudna, jednakże nie jest to sytuacja na tyle zła, aby zasadnym było przyjęcie, iż płatnik w ogóle nie jest w stanie zapłacić zaległej sumy. W rozpatrywanym przypadku organ pierwszej instancji uznał, iż podjęcie decyzji o umorzeniu zaległych składek byłoby przedwczesne. Wskazano także, iż spłata zaległych składek może być rozłożona na raty. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 21 czerwca 2006 r. Skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku ponownie opisał okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia. Wyjaśnił, iż był przekonany, że opłacając składki w KRUS był zwolniony z opłacania składek ubezpieczeniowych w związku z prowadzoną przez niego indywidualną działalnością gospodarczą. Wnioskodawca przyznał, iż zaległość składkowa powstała z jego winy. Jednakże błąd co do sposobu ubezpieczenia wynikał z jego niewiedzy i był nieumyślny. Skarżący wskazał, że prowadzone przez niego gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu. Podniósł także, iż obecnie nie ma pracy, a jedno z jego dzieci jest chore i wymaga specjalistycznej opieki. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się w całości na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1364 ze zm.) - powoływanego dalej jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., dopuszczają podjęcie decyzji również o charakterze uznaniowym nawet w sytuacji, gdy strona pozostaje w ciężkiej sytuacji finansowej. Organ odwoławczy podkreślił, iż w świetle przedstawionej przez skarżącego argumentacji, jak również stanu prawnego i faktycznego sprawy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne opisane w art. 28 u.s.u.s.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2006 r. Skarżący wnosząc o umorzenie zaległości podniósł uprzednio powoływane argumenty dotyczące jego trudnej sytuacji finansowej i życiowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie może być uwzględniona. W rozpoznawanej sprawie T. B. zaskarżył decyzję Prezesa ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę. Zdaniem Prezesa ZUS okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy nie uzasadniają umorzenia należności. Organ przyznał, iż sytuacja skarżącego jest niewątpliwe ciężka, jednakże nie znalazł powodów, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem sprawy. W ocenie organu podjęcie w niniejszej sprawie decyzji umarzającej byłoby przedwczesne, ze względu na to, iż Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego oraz budynku mieszkalnego, z których można dochodzić należności, a także jest osobą mogącą podjąć pracę zarobkową. Organ w przedmiotowej sprawie nie stwierdził bezskuteczności egzekucji stanowiącej przesłankę umożliwiającą wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości. Skarżący podważa stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i utrzymuje, iż jego sytuacja finansowa i rodzinna w pełni uzasadnia umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Przystępując do rozważenia sporu przypomnieć trzeba, że materia dotycząca umorzenia należności z tytułu składek została unormowana w art. 28 u.s.u.s. oraz przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Według zaś regulacji zawartych w ust. 2-4 należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a), przy czym całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W każdym z przytoczonych przepisów ustawodawca stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"), który to zwrot oznacza, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, prawem do umorzenia należności dysponuje organ administracji na zasadzie uznania administracyjnego; organ zatem może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w wyżej przywołanych przepisach. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu, iż występują przewidziane w przepisach prawa przesłanki do umorzenia należności. Reasumując stwierdzić należy, że o tym, czy należności z tytułu składek powinny, czy nie powinny być umorzone nie rozstrzyga Sąd, gdyż takie rozstrzygnięcie należy, jak to wyżej powiedziano, do organów administracyjnych, natomiast kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się wyłącznie do badania, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono wszystkie zgłoszone okoliczności w sposób przekonywający. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów proceduralnych; postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek było przeprowadzone prawidłowo, zaś zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji w ocenie Sądu nie naruszają prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organy w oparciu o obowiązujące przepisy prawa rozważyły sytuację majątkową skarżącego i w ramach w swych uprawnień uznały, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącego może mieć charter przejściowy, wskazano także, że ze względu na posiadany przez skarżącego majątek nie istnieje przesłanka bezskuteczności egzekucji. Prezes ZUS przyznał, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji, jednakże w ramach uznania administracyjnego nie uznał za zasadne umorzenie zaległych należności. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Nie ma zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak już wcześniej powiedziano, przyczyną uchylenia decyzji uznaniowej nie może być niezadowolenie skarżącego z zawartego w niej rozstrzygnięcia, nawet jeśli w jego odczuciu sytuacja materialna i finansowa uzasadnia umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności należy do organu i Sąd nie ma możliwości przez wzgląd na dokonaną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nakazać organowi, aby wydał korzystne dla niego rozstrzygnięcie. Jedynymi okolicznościami, dla których Sąd może uchylić decyzję w sprawie umorzenia należności jest naruszenie przepisów proceduralnych lub nienależyte uzasadnienie rozstrzygnięcia, a takich w niniejszej sprawie nie stwierdzono. O uchyleniu decyzji w sprawie dotyczącej umorzenia należności nie mogą też zdecydować okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości. Na marginesie można wskazać, że przedmiotowe orzeczenie nie pozbawia zobowiązanego do prawa wystąpienia z wnioskiem do Prezesa ZUS o rozłożenie spłaty zaległości na dogodne raty, lub złożenia ponownego wniosku o umorzenie odsetek w części lub w całości, lub też wniosku o umorzenie należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.