III SA/Wa 2369/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zaskarżoną do Sądu decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwany dalej "Prezes Zakładu" utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -[...] w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] odmawiającą Panu W. G. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Prezes Zakładu nie uwzględnił argumentów przedstawionych przez Pana W. G. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 23 lutego 2006 r. dotyczących jego trudnej sytuacji materialnej i życiowej a w szczególności trudnej sytuacji finansowej jego rodziny utrzymującej się z renty żony i sporadycznych dochodów skarżącego, który pozostaje bez pracy z uwagi na konieczność likwidacji działalności gospodarczej oraz wysokich kosztów utrzymania wynajmowanego mieszkania i zobowiązań kredytowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu powtórzył argumentację organu I instancji, iż z akt sprawy nie wynika całkowita nieściągalność należności. Co do oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że gotów jest spłacić w ratach składki z tytułu zatrudnianego pracownika Prezes Zakładu wyjaśnił, iż art.28 ust.3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. Nr 137, poz.887 ze zm.) zwana dalej u.s.u.s. nie może mieć zastosowania gdy płatnik ubiegający się o umorzenie należności z tytułu składek jest również płatnikiem składek za zatrudnionych przez siebie pracowników. Jednocześnie podkreślił, iż zgodnie z art.30 u.s.u.s. składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie podlegają umorzeniu jak i rozłożeniu na raty. W konkluzji stwierdzono, iż wobec braku nowych okoliczności uzasadniających zmianę wydanej w sprawie decyzji organu I instancji, zasadnym jest utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Na powyższą decyzję skarżący wniósł pismem z dnia 11 lipca 200 6 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której powtórzył argumentację podniesioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dodatkowo zwrócił uwagę że wielkie firmy zalegają wobec ZUS olbrzymie sumy, a on wobec banków jest niewypłacalny a wobec ZUS jest wypłacalny .Przedstawiając powyższe wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - powoływanej dalej jako "K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Ponadto obowiązany jest odnieść się szczegółowo do argumentacji podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei w zaskarżonej decyzji, Prezes ZUS, w ogóle nie odniósł się do podnoszonych przez skarżącego, okoliczności, które wpłynęły na powstanie zaległości z tytułu składek. Lakoniczne uzasadnienie decyzji zawiera w zasadzie powołanie treści przepisów dotyczących jak określono w decyzji złożonej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - propozycji spłaty zaległości dotyczących zatrudnionego pracownika. Z decyzji w zasadzie trudno się zorientować jaki jest stan faktyczny sprawy na podstawie, ją wydano. Sentencja decyzji choć prawidłowo sformułowana, nie określa precyzyjnie, którą decyzję utrzymuje w mocy - nie podano daty wydania decyzji w I instancji. W decyzji nie przedstawiono ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Organy orzekające stanęły na stanowisku, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. gdy płatnik ubiegający się o umorzenie należności jest równocześnie płatnikiem składek za zatrudnionych przez siebie pracowników, a dodatkowo art.30 u.s.u.s. stanowi o braku możliwości umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Z pism skarżącego oraz zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na poszczególne ubezpieczenia dotyczy składek opłacanych przez skarżącego na własne ubezpieczenia społeczne jak i składek opłacanych jako pracodawca za zatrudnionego pracownika. Przepis art.28 ust.3a u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem Sądu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie wobec wnioskodawcy jako osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie w okresie prowadzenia działalności płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz zatrudnionych pracowników. Przepis powyższy stanowi ogólnie o należnościach z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem wnioskodawca będący jednocześnie ubezpieczonym zobowiązanym do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne oraz płatnikiem składek jako pracodawca (art. 4 pkt 1) i pkt 2 lit. a) i d) u.s.u.s podlega przepisom art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie ww. przepisu wyłącznie do zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, to niewątpliwie zamieściłby takie wyraźne zastrzeżenie w omawianym przepisie.(por. wyrok s. apel. III AU 1607/03).Jednakże ograniczenie ustawowe co do kategorii składek, które mogą podlegać umorzeniu zawarto w art.30 u.s.u.s., który zdaniem Sądu koresponduje z przepisem art.28 ust.3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek nie stosuje się art.28 i 29 u. s. u. s. Z powyższego wynika, iż bez względu na to kto składa wniosek o umorzenie, wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, jeżeli składki finansowane są przez ubezpieczonego, który nie jest ich płatnikiem (np. składki w części finansowane przez pracownika). Przepis art.28 ust.3a u.s.u.s. ma jednak zastosowanie do wniosku pracodawcy, który ubiega się o umorzenie składek za zatrudnianych przez siebie pracowników w części finansowanej przez pracodawcę, ponieważ jest ich płatnikiem i w tej części nie finansuje ich ubezpieczony, jest też ubezpieczonym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. O zasadach finansowania składek na poszczególne ubezpieczenia rozstrzyga art.16 u.s.u.s, który jednoznacznie określa, kto i kiedy finansuje składki z własnych środków i w jakich proporcjach. W przedmiotowej sprawie skarżący jest w myśl art. 4 pkt 1 ustawy - ubezpieczonym oraz - w myśl art. 4 pkt 2 ppkt a) i d) płatnikiem składek z 2 tytułów: jako pracodawca i jako osoba ubezpieczona zobowiązana wyłącznie do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne. Z decyzji wydanych w sprawie nie wynika jednak, czy składki opłacane za zatrudnionego pracownika których umorzenia domaga się skarżący finansowane są przez pracownika czy też skarżącego jako pracodawcę. Uzasadnienie decyzji sprowadza się właściwie do zacytowania dwóch przepisów. Ponadto jeżeli organ uznał, iż na podstawie art.30 u.s.u.s. przepis art.28 ust.3a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie to postępowanie na podstawie art.105 kpa należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Podkreślić również należy, iż uzasadnienie decyzji administracyjnej nie może ograniczać się do zacytowania różnorakich przepisów bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do art. 152 wyżej powołanej ustawy, Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.