II OSK 950/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska sędzia del. WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 2008/03 w sprawie ze skargi S. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 2008/03 oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 58 i art. 59 § 2 k.p.a., odmówiło S. Z. i W. Z. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty J. z dnia [...] o umorzeniu postępowania dotyczącego wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] lipca 1973 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej, położonej w Karsznicach. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu 5 maja 2003 r. (data stempla pocztowego) S. Z. wniósł pismo o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem od decyzji Starosty J. z [...] o umorzeniu postępowania. Prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania S. Z. uzasadnił chorobą nowotworową, załączając zaświadczenie z dnia 29 kwietnia 2003 r. wystawione przez [...] Centrum Onkologii. W. Z. złożył natomiast początkowo jedynie odwołanie od powołanej wyżej decyzji Starosty J. w dniu 19 maja 2003 r. bez wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek taki W. Z. złożył w dniu 7 lipca 2003 r. wraz z kartą informacyjną leczenia szpitalnego w klinice [...] w K. z dnia 4 czerwca 2002 r. Kolegium podkreśliło, że stosownie do art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, z jednoczesnym dopełnieniem czynności, dla której określony był termin. W świetle orzecznictwa NSA przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa. Jak ustalił organ administracji, decyzja Starosty J. z dnia [...] została skierowana zarówno do S. Z. jak i do W. Z., będącego wnioskodawcą wznowienia postępowania i pełnomocnikiem pozostałych spadkobierców po E. Z., w tym S. Z.. Z akt sprawy wynika, że decyzja ta została doręczona żonie W. Z. - H. Z. w dniu 28 maja 2002 r., zaś decyzję skierowaną do S. Z. doręczono w dniu 31 maja 2002 r. jego synowi M.. W. Z. udowodnił, że w dacie doręczenia decyzji Starosty z dnia [...] przebywał w szpitalu (od 21.05 - 4.06.2002 r.) gdzie przeszedł operację. Jednak do czasu złożenia wniosku o przywrócenie terminu upłynął rok. Z karty informacyjnej szpitala wynika, że pacjent został wypisany z kliniki w stanie ogólnym dobrym, ze wskazaniem kontroli w okresie do 3-mcy. Z kolei z zaświadczenia z dnia 1 lipca 2003 r. [...] Centrum Onkologii wynika, że S. Z. przebywał w szpitalu od 10.08.1998 r. do 24.09.1998 r., i że " proces chorobotwórczy został zatrzymany". W ocenie Kolegium, skoro decyzja Starosty J. z [...] została doręczona S. w dniu 31 maja 2002 r. to w świetle powyższego zaświadczenia odwołujący się nie wykazał, że przekroczenie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy ponieważ zachodziła przeszkoda niezależna od niego, uniemożliwiająca wyręczenie się drugą osobą i która spowodowała, że nie mógł dokonać czynności procesowej w terminie. Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł S. Z.. Nie precyzując wniosku skarżący podniósł, że był ciężko i przewlekle chory i to stanowiło przeszkodę niezależną od niego. Wskazał, że w 1998 r. zachorował na [...] i był leczony środkami, które powodowały u niego depresje i apatię. Uznał, że uprawdopodobnił, że leczenie mogło u niego wywrzeć taki skutek. Ponadto wskazał, że decyzja Starosty J. z [...] nosi znamiona decyzji nieważnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ sentencja dotyczy umorzenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązującego porządku prawnego. W sprawie niesporne jest, że decyzja Starosty J. z dnia [...] zawierała, stosownie do art. 107 § 1 k.p.a., pouczenie o trybie i terminie złożenia od niej odwołania. Niesporne jest również, że decyzja ta skierowana do S. Z. została doręczona w dniu 31 maja 2002 r. jego synowi – M. Z., a decyzja skierowana do W. Z. została doręczona jego żonie - H. Z. w dniu 28 maja 2002 r. Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu z jednoczesnym dopełnieniem czynności, dla której był określony termin. Do przyczyn niezależnych od osoby zainteresowanej, które uzasadniają brak winy w uchybieniu terminu zaliczane są przede wszystkim okoliczności utożsamiane z działaniem siły wyższej jak: przerwa w komunikacji, powódź, pożar, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą w dokonaniu czynności procesowej. S. Z. swoją prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uzasadnił chorobą nowotworową, załączając zaświadczenie z dnia 29 kwietnia 2003 r. wystawione przez [...] Centrum Onkologii, z którego wynika, że był leczony w [...] Centrum Onkologii w okresie od 10.08.1998 r. do 24.09.1998 r. oraz, że "w związku z przebytym leczeniem zalecany jest oszczędny tryb życia, unikanie ciężkich wysiłków fizycznych i dobre warunki bytowe". Nadto w swojej skardze wskazał, że w 1998 r. zachorował na [...] i był leczony środkami, które powodowały u niego depresje i apatię. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wbrew opinii skarżącego podane przez niego okoliczności nie stanowiły przeszkody uniemożliwiającej złożenia odwołania od decyzji z Starosty J. z dnia [...], ponieważ S. Z. zachorował na [...] w 1998 r. i poddany był leczeniu w okresie od 10.08.1998 r. do 24.09.1998 r., a więc nie można mówić, że choroba i leczenie, które miały miejsce blisko 4 lata przed wydaniem przedmiotowej decyzji stanowiły przeszkodę mogącą usprawiedliwić uchybienie w złożeniu odwołania od decyzji z dnia [...]. Skarżący nie wskazał, żadnej innej przeszkody, która mogłaby być uznana za przyczynę uzasadniającą brak winy w blisko rocznym uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 2008/03 złożyła H. Z.. Na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 58 § 1 i 2 k.p.a., jako merytorycznej podstawy rozstrzygnięcia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu z dnia [...] oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2006 r., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., przez błędną jego wykładnię. Skarżąca podkreśliła, że przepisy określające zasady liczenia terminów (art. 57 k.p.a. i następne oraz przepis art. 87 p.p.s.a.) należą do podstawowych norm prawnych, które ściśle wiążą się z konstytucyjnie zagwarantowanym prawem do sądu (art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W postępowaniu o przywrócenie terminu jest miejsce na zbadanie zarówno okoliczności obiektywnych, na które strona nie miała wpływu, utrudniających lub uniemożliwiających dokonanie czynności, jak również rozważenie przyczyn subiektywnych uchybienia terminu, a więc leżących w sferze działania podmiotu, co umożliwia z kolei gradację tych okoliczności z punktu widzenia ewentualnego ich zawinienia przez stronę (a nawet stopnia winy) lub braku najmniejszego niedbalstwa. Zdaniem skarżącej H. Z., obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie, tj. uwiarygodnienie, a nie wykazanie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Okoliczności te powinny pojawić się przed upływem terminu i tek też było w niniejszej sprawie. Stwierdzenie istnienia tych okoliczności powinno nastąpić w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ właściwy do przywrócenia terminu. Długotrwała choroba brata skarżącej, S. Z., przyczyniła się do popadniecie w stan depresji i apatii. Ten stan psychiczny powodowany był dwiema okolicznościami, pierwszą z nich była sama choroba nowotworowa, która dotknęła brata. Stan ciągłego zagrożenia życia, obawa rychłej śmierci, jak także wszelkie lęki i obawy dotknęły nie tylko osobiście S. Z., lecz także jego najbliższą rodzinę. Stan niepewności co do możliwości regresu choroby trwał do końca kwietnia 2003 r., ponieważ leczenie chemią nie dawało pomyślnych rezultatów, w rozumieniu regresu choroby, co najwyżej hamowało jej rozwój. Drugą natomiast okolicznością, było przyjmowanie leków, a właściwie bardzo toksycznych chemicznie środków, których dawkowanie i aplikowanie niosło dla zdrowia tak fizycznego, jak i zdolności psychicznych brata poważne następstwa. Niedogodności jakie są skutkiem chemioterapii są powszechnie znane, szczególnie zaś w mediach prezentowane są następstwa stosowania tzw. chemii w leczeniu chorób nowotworowych. Brat skarżącej od 1998 r. do maja 2005 r. przyjmował środek którego chemiczne i toksyczne działanie jest wielce obciążające dla organizmu. Dlatego nie polegają na prawdzie jednoznaczne stwierdzenia zawarte w uzasadnieniach zarówno decyzji, jak i wyroku, iż leczenie S. Z. zostało zakończone w 1998 r. Skarżąca podkreśliła, że stan zdrowia, a szczególnie stan psychiczny brata uległ wyraźniej poprawie w ostatnich dniach kwietnia 2003 r. Stało się to zauważalne dla rodziny właśnie wraz z rozpoczęciem przez S. Z. inicjatywy złożenia odwołania od krzywdzącej decyzji w sprawie nieruchomości położonej w K.. Wiązało się do bezpośrednio z podjęciem na nowo walki o życie i zdrowie brata, zarówno przez lekarzy, jak i przez samego pacjenta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowoadministracyjne postępowanie odwoławcze jest wszczynane przez wniesienie skargi kasacyjnej, która jest środkiem prawnym sformalizowanym. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny ma przede wszystkim obowiązek ustalić, czy wniesiona skarga kasacyjna jest dopuszczalna (art. 180 p.p.s.a.). Istotną cechą, postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie sądu drugiej instancji granicami skargi kasacyjnej, a więc związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Nawet nieważność postępowania może być wzięta pod uwagę dopiero po stwierdzeniu przez Sąd, że skarga kasacyjna jest dopuszczalna. Jedną z przesłanek warunkujących jej dopuszczalność jest możliwość wniesienia skargi jedynie przez stronę postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną jest zatem obowiązany z urzędu badać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę; art. 173 § 2 p.p.s.a. (por. uchwałę NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. akt OPS 1/04 ONSA i wsa 2005/4/62). W art. 50 § 1 p.p.s.a. przesądzono, że uprawnienie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego powiązane zostało z posiadaniem interesu prawnego, stanowiąc m.in., iż "uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny". Kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi oznacza, że akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego. W orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym interes prawny może być oparty także o przepisy prawa procesowego lub ustrojowego. Osoba nie mająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. Rozpatrywana sprawa dotyczy wniosku S. Z. oraz W. Z. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]. W postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. dotyczącym powyższego wniosku stroną był zatem S. Z. oraz W. Z. i jedynie im zostało doręczone postanowienie z dnia [...] S. Z. złożył na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd pierwszej instancji, jako jego uczestnika, uznał również siostrą skarżącego H. Z., będącej spadkobierczynią byłych właścicieli przejętej na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w Karsznicach. Wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 grudnia 2006 r. nie został przez S. Z. zaskarżony. W świetle powyższych okoliczności faktycznych niezbędne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy H. Z. jest uprawniona do dochodzenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym zarówno przed sądem I instancji, jak i sądem kasacyjnym interesu prawnego osób trzecich, który nie jest jej własnym, aktualnym i konkretnym interesem prawnym. Postępowanie "wpadkowe" o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest wszczynane na wniosek strony, która temu terminowi uchybiła, co oznacza, że przedmiotem tego postępowania jest orzekanie o możliwości skorzystania z uprawnień procesowych tylko w stosunku do wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., uchybiony termin jest przywracany jedynie na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jednocześnie z wniesieniem prośby ma on obowiązek dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższego wynika, że wnosząca skargę kasacyjną nie ma interesu prawnego, który legitymowałby ją do brania udziału w postępowaniu "wpadkowym" z wniosku S. Z. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zatem wniesienie przez nią skargi kasacyjnej na wydane orzeczenie WSA w Krakowie jest niedopuszczalne. Interes faktyczny skarżącej nie jest interesem, którego istnienie warunkuje przyznanie jej przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie dotyczy on bowiem bezpośrednio jej sfery prawnej. Brak bezpośredniości wpływu na sferę prawną skarżącej nie pozwala natomiast na uznanie jej za stronę postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania dotyczącej innej osoby (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt II OZ 257/07). Jak wynika z uzasadnienia powołanej wyżej uchwały NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że skarga została wniesiona przez podmiot, który w ogóle nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w związku z art. 32 i 33 tej ustawy. Ten warunek nie jest spełniony w przypadku, gdy skarga kasacyjna pochodzi od osoby traktowanej jak strona przez sąd pierwszej instancji. Wtedy ustalenie, że wnoszący skargę kasacyjną nie jest stroną wymaga merytorycznego rozpoznania sprawy w kontekście posiadania przezeń interesu prawnego w sprawie i może prowadzić do oddalenia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.