I OW 48/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Zbigniew Rausz Sędziowie NSA Jolanta Rajewska (spr.) Leszek Włoskiewicz Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach a Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie skierowania małoletniego D. S. do placówki opiekuńczo-wychowawczej postanowił: oddalić wniosek Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki powstał między nim a Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu w sprawie skierowania małoletniego D. S. do placówki opiekuńczo-wychowawczej. Postanowieniem z dnia 7 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przekazał powyższy wniosek według właściwości do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu wniosku podano, że Sąd Rejonowy Wydział Rodzinny i Nieletnich w Lublińcu postanowieniem z dnia 20 sierpnia 1998 r. sygn. akt. III Nsm 90/98 ograniczył U. G. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim D. S. poprzez umieszczenie go w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Ojciec dziecka zmarł 13 września 1993 r. W tym czasie D. S. był zameldowany w miejscowości P., ul. [...]. Po śmierci matki chłopca w dniu 22 stycznia 2002 r., Sąd Rejonowy w Lublińcu Wydział Rodzinny i Nieletnich sprawę uregulowania sytuacji prawnej dziecka, z uwagi na jego miejsce pobytu w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Tarnowskich Górach, postanowieniem z dnia 18 lutego 2002 r. sygn. akt. III Opm 19/98, przekazał Sądowi Rejonowemu w Tarnowskich Górach. Z kolei Sąd ten postanowieniem z dnia 26 listopada 2002 r. sygn. akt. III Nsm 56/02 ustanowił dla D. S. opiekuna prawnego w osobie P. K., wychowawcy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Tarnowskich Górach. Stosownie do art. 19 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593, ze zm.), do zadań własnych powiatu należy zapewnienie opieki i wychowania dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodziców. W myśl art. 86 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku umieszczenia dziecka na terenie innego powiatu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka ponosi wydatki na jego utrzymanie. D. S. przed umieszczeniem w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Tarnowskich Górach mieszkał na terenie Powiatu Lublinieckiego. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 lutego 2005 r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych (Dz. U. Nr 37, poz. 331), powiatem właściwym do kierowania dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej jest powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Opiekun prawny D. S., zamieszkały w Powiecie Tarnogórskim, ustanowiony dla ochrony interesów małoletniego, powołany został po fakcie umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z tego względu, w ocenie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach, powiatem właściwym ze względu na pochodzenie małoletniego jest Powiat Lubliniecki, który winien przejąć pełną odpowiedzialność za jego losy i czuwać nad prawidłowym przebiegiem procesu wychowania poza rodziną, od momentu umieszczenia w placówce do pełnego usamodzielnienia się D. S. W odpowiedzi na powyższy wniosek Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu wskazało, że D. S. został przyjęty do Specjalnego Ośrodka Szkolno–Wychowawczego w Tarnowskich Górach na podstawie wniosku matki małoletniego, U. G., popartego skierowaniem Kuratorium Oświaty w Katowicach wydanym w dniu 19 stycznia 1998 r. Na tej podstawie, a następnie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Lublińcu z dnia 20 sierpnia 1998 r. o ograniczeniu matce władzy rodzicielskiej poprzez umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej (sygn. akt III Nsm 90/98), D. S. był wychowankiem Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Tarnowskich Górach, do dnia 13 kwietnia 2005 r. W międzyczasie Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach w dniu 26 listopada 2002 r. ustanowił dla D. S. opiekuna prawnego w osobie P. K. zamieszkałego w Tarnowskich Górach. Z chwilą wejścia w życie w dniu 14 kwietnia 2005 r. przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. z 2005 r. nr 52, poz. 467, ze zm.), specjalne ośrodki szkolno–wychowawcze utraciły funkcję placówek opiekuńczo-wychowawczych tj. takich, których zadaniem jest zapewnienie dziecku całodobowej, ciągłej lub okresowej opieki i wychowania oraz zaspokajanie jego niezbędnych potrzeb bytowych, rozwojowych, w tym emocjonalnych, społecznych, religijnych, a także umożliwienie korzystania z przysługujących na podstawie odrębnych przepisów świadczeń zdrowotnych i kształcenia (zadania placówek opiekuńczo-wychowawczych określa art. 80 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Zgodnie z brzmieniem § 29 wymienionego wyżej rozporządzenia dzieci i młodzież przyjmuje się do specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego na rok szkolny, etap edukacyjny lub okres nauki w szkole, wskazany w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (...). Pobyt wychowanka w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym może trwać do czasu ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24 roku życia. W świetle powyższego uznać należy, że od dnia 14 kwietnia 2005 r. D. S. utracił status wychowanka placówko opiekuńczo-wychowawczej i od tego dnia nie jest realizowane postanowienie Sądu Rejonowego w Lublińcu z dnia 20 sierpnia 1998 r. o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Celem zrealizowania tego postanowienia Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach przy piśmie z dnia 12 grudnia 2005 r. przesłało dokumenty D. S. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu. To ostatnie Centrum uznało się za niewłaściwe w sprawie. Przyjęło bowiem, że skoro Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach w dniu 26 listopada 2002 r. ustanowił dla D. S. opiekuna prawnego, którego miejscem zamieszkania jest Powiat Tarnogórski, to organem właściwym do skierowania D. S. do placówki opiekuńczo-wychowawczej jest Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach. Stanowisko to Centrum w Lublińcu podtrzymuje nadal. Jego zdaniem należy podkreślić, że w dniu 12 grudnia 2005 r., tj. w dniu wpływu pisma Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach, dotyczącego skierowania D. S. do placówki opiekuńczo-wychowawczej, małoletni był wychowankiem Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Tarnowskich Górach, jako dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Jego pobyt w Ośrodku na zasadach wychowanka placówki opiekuńczo-wychowawczej zakończył się jednak 8 miesięcy wcześniej – w kwietniu 2005 r., kiedy to zmianie uległy przepisy prawa i straciło ważność skierowanie Kuratorium Oświaty w Katowicach wydane w dniu 19 stycznia 1998 r. Skierowanie, które powinno zostać wydane w celu realizacji postanowienia Sądu Rejonowego w Lublińcu z dnia 20 sierpnia 1998 r., a w efekcie umieszczenia w placówce opiekuńczo-wychowawczej, nie będzie stanowiło kontynuacji pobytu D. S. w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Tarnowskich Górach. Jest to odrębna sprawa, wymagająca rozpatrzenia w świetle aktualnie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, tj. w trybie § 14 pkt 1 rozporządzenia w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych w zw. z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego, a zatem z uwzględnieniem obecnej sytuacji małoletniego, a nie stanu z roku 1998. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu nie kwestionuje faktu, iż D. S. był mieszkańcem Powiatu Lublinieckiego przed skierowaniem do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Tarnowskich Górach oraz tego, że w dalszym ciągu posiada meldunek stały na terenie Powiatu Lublinieckiego. Jednakże sytuacja małoletniego jest specyficzna. Jego rodzice nie żyją, a zameldowanie dziecka na pobyt stały od dawna nie jest tożsame z miejscem jego zamieszkania. Ponadto, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, że małoletni objęty jest opieką prawną przez osobę zamieszkującą na terenie Powiatu Tarnogórskiego. Z tego względu w ocenie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Lublińcu należy przyjąć, że organem właściwym do skierowania D. S. do placówki opiekuńczo-wychowawczej (lub wystąpienia z wnioskiem o wydanie stosownego skierowania do innego powiatu) jest Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 22 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. – dalej kpa), spory o właściwość między organami samorządu terytorialnego rozstrzyga organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu sąd administracyjny. Zgodnie zaś z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej P.p.s.a.), spory o właściwość rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Przez pojęcie sporu o właściwość należy rozumieć sytuację, w której dwa organy uznają się jednocześnie za właściwe w danej sprawie (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy w sprawie (spór negatywny). Art. 22 kpa ma zastosowanie w ścisłym powiązaniu z art. 1 pkt. 1 kpa, określającym zakres przedmiotowy obowiązywania Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 1 pkt. 1 kpa stanowi zaś, że Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Spór o właściwość może zatem zachodzić w sprawie w rozumieniu cyt. art. 1 pkt. 1 kpa, czyli indywidualnej sprawie administracyjnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej. W konsekwencji przyjąć należy, że spór ten może mieć miejsce wyłącznie w takiej sytuacji prawnej, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do wydania przez organy samorządowe decyzji administracyjnej. Jeśli zaś dana sprawa nie może być rozstrzygnięta w trybie postępowania administracyjnego - kończonego decyzją - to wówczas nie można mówić o sporze o właściwość pomiędzy organami administracji publicznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 1995 r. sygn. II SA 40/95, ONSA 1995 r. nr 3, poz. 148 oraz postanowienia z 3 czerwca 2004 r. sygn. OW 53/04 i dnia 20 kwietnia 2006 r. sygn. I OW 21/06). W niniejszej sprawie spor dotyczy skierowania dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej i ustalenia centrum pomocy rodzinie, wykonującego w tym zakresie zadania własne powiatu (art. 19 pkt 4 i 5 oraz art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 lutego 2005 r., do placówki opiekuńczo-wychowawczej dziecko kieruje powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, posiadający miejsce w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jednocześnie z regulacji zawartej w art. 106 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej wynika, że skierowanie do placówki opiekuńczo-wychowawczej nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Skoro zatem skierowanie do placówki opiekuńczo-wychowawczej nie jest załatwiane w formie decyzji administracyjnej, to tym samym nie można mówić, aby w rozpoznawanej sprawie powstał spór kompetencyjny w rozumieniu art. 22 § 2 kpa. Z tych względów na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy P.p.s.a. omawiany wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość należało oddalić.