II SA/Go 429/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska, Protokolant Aleksandra Stankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi W.P. na Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Pozbawienie uprawnień kombatanckich Oddalono skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn.zm.), odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich W.P.. W uzasadnieniu wskazano, że strona nie wskazała by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ stwierdził, ze postępowanie w wyniku którego wydano przedmiotowe decyzje nie zostało dotknięte wadliwością, decyzja była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym, który nie uległ zmianie. Ponadto przywołano okoliczność, że wadliwości decyzji nie stwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Po 2469/00 oddalił skargę strony na decyzję Kierownika Urzędu. Wyrok Sądu jest wiążący zarówno dla strony, jak i Kierownika Urzędu (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W.P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że uprawnienia kombatanckie zabrano mu niesłusznie, zebrane przeciwko niemu dokumenty są fałszywe, natomiast za uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny oraz jego słuszny interes. Strona wskazała także, iż w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość zaciągnięcia opinii w Instytucie Pamięci Narodowej, który nie potwierdzi, że strona była funkcjonariuszem Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w trybie odwoławczym, utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję własną. Uzasadniając orzeczenie organ wskazał, że bezspornym jest fakt zatrudnienia strony w organach Bezpieczeństwa Publicznego, co zgodnie z dyspozycją przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, skutkuje obligatoryjnym pozbawieniem takiej osoby uprawnień kombatanckich. Podniesiono, że ustawodawca nie pozostawił w tej kwestii organowi sfery uznania administracyjnego. Podniesiono, iż współpraca z organami represji jakimi były organy Bezpieczeństwa Publicznego nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych, musi być oceniana negatywnie, niezależnie od tego o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia chodzi. Nie jest przy tym także konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby. Organ wskazał także, iż w aktach sprawy brak jest dowodów aby w odniesieniu do statusu prawnego strony miała zastosowanie dyspozycja przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, pozwalający na przywrócenie uprawnień kombatanckich. Ponadto powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2000 r. sygn. akt. II SA/Po 954/00, organ ponownie podniósł, że ocena Sądu co do zgodności z prawem uprzedniej decyzji wiąże Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W.P. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie, ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd i przywrócenie prawa do dodatku kombatanckiego, a także o przeprowadzenie dowodu z akt posiadanych przez Instytut Pamięci Narodowej dotyczących skarżącego. Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że od początku trwającego postępowania twierdził, iż nie był pracownikiem Służby Bezpieczeństwa, a akta dotyczące jego osoby ktoś sfabrykował. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, poz. 1926) w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 187, poz. 1927) sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie województwa lubuskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005 roku – zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Mając powyższe na uwadze, na mocy cytowanych przepisów, Sąd ten z dniem 1 lipca 2005 r. stał się właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi. Sąd administracyjny pierwszej instancji sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego, zatem nie jest także władny, zgodnie z żądaniem skargi, przywrócić skarżącemu uprawnień kombatanckich, których został pozbawiony ostateczną decyzją administracyjną. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Należy podkreślić, że przyznanie uprawnień kombatanckich nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale od spełnienia przez osobę się ubiegającą o nie, przesłanek ściśle określonych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), bądź w przypadku pozbawienie tego przywileju, od stwierdzenia zaistnienia negatywnych przesłanek ustawowych. Bezsporna w sprawie pozostaje okoliczność, iż ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu W.P. uprawnień kombatanckich, z kolei Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 grudnia 2000 r. sygn. akt. II SA/Po 954/00, oddalił skargę strony na wskazaną wyżej decyzję. We wniosku z dnia [...] listopada 2004 r. W.P. zwrócił się o przywrócenie i wypłatę dodatku kombatanckiego, którego został uprzednio pozbawiony. Uzasadniając żądanie skarżący podniósł podobnie jak w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, iż padł ofiarą manipulacji polegającej na złożeniu na niego fałszywych dokumentów o rzekomej pracy w organach bezpieczeństwa. Ponadto powołał się na swoją działalność w czasie II wojny światowej - walkę w szeregach Armii Czerwonej, pobyt w niewoli oraz walkę w partyzantce. Zgodnie z przepisem art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w kodeksie. W postępowaniu administracyjnym wyróżniamy trzy tryby postępowania nadzwyczajnego mającego na celu kontrolę prawidłowości wydanej w postępowaniu zwykłym decyzji: 1) postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, 2) postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, 3) postępowanie w sprawie uchylenia, zmiany decyzji dotkniętych wadami niekwalifikowanymi bądź prawidłowych. Należy wskazać, iż system ten oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności tzn. poszczególne tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji administracyjnych mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Wniosek W.P. z dnia [...] listopada 2004 r. o ponowne zweryfikowanie akt wszczął postępowanie w sprawie zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej i jest to nowa sprawa administracyjna. W ocenie Sądu, organ administracji prawidłowo zakwalifikował go jako wniosek o uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej w sprawie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, o jakim mowa w art. 154 Kpa. Przepis art. 154 § 1 Kpa ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Nie może ona, po pierwsze, tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz za jej wzruszeniem muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Z użycia w przepisie spójnika "lub" wynika, że wystarczą racje interesu społecznego bądź tylko względy na słuszny, a więc kwalifikowany interes strony. Na podstawie art. 154 Kpa organ administracji publicznej orzeka na zasadzie uznania administracyjnego, co wynika z użycia w tym przepisie słowa "może". Wymaga to od organu respektowania postanowień art. 7 Kpa i pozytywnego załatwienia sprawy dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 701/05, opubl. Wspólnota 2005, nr 21, poz. 65). Sąd podziela prezentowane przez organ stanowisko, zgodnie z którym jego zakres orzekania w przedmiocie ponownego wniosku W.P. z dnia o przywrócenie mu uprawnień kombatanckich, ograniczony był jedynie do zbadania czy w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, zaistniały przesłanki do zmiany orzeczenia w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego. Słusznie także organ wskazał, iż na podstawie przepisu art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) orzeczenie NSA w przedmiotowej sprawie, wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Jednakże należy mieć na uwadze, że przymiot prawomocności wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę dotyczy tyko sfery zgodności z prawem decyzji ostatecznej i nie stwarza przeszkód jej zmiany lub uchylenia w nadzwyczajnym trybie administracyjnym przewidzianym dla wzruszenia decyzji prawnie niewadliwych. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn.zm.). W myśl tych przepisów pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie z informacji Komendy Wojewódzkiej Policji z dnia [...] czerwca 1998 r. wynika, że w okresie od [...] października 1944 r. do dnia [...] marca 1945 r. skarżący był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego w charakterze szofera. Ponadto W.P. ubiegając się w 1976 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich powoływał się między innymi na służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1945, co skądinąd stało się sygnałem powodującym wszczęcie postępowania weryfikacyjnego. Uzasadniało to z mocy powołanych przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów, w tym także z tytułu służby wojskowej w Armii Czerwonej w okresie od czerwca 1941 r. do maja 1944 r. Sąd, podobnie jak organ orzekający w przedmiocie uprawnień kombatanckich W.P., nie neguje udziału skarżącego w walkach w czasie II wojny światowej i jego osobistego poświęcenia oraz zaangażowania w walkę z okupantem hitlerowskim, jednakże ustawodawca na mocy kolejnych nowelizacji ww. ustawy nakazał pozbawić przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich m.in. osoby, które były zatrudnione w organach bezpieczeństwa, nawet jeżeli nie pełniły jednocześnie funkcji lub służby. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie, w całej rozciągłości podziela utrwalone w tym zakresie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m.in. w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 21 października 2002 r. sygn. akt OPS 2/02, ONSA 2003, nr 2, poz. 42. Organ administracji publicznej prawidłowo ustalił i uzasadnił, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka do uchylenia ostatecznej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, gdyż zaistniały w ten sposób stan tj. przywrócenie skarżącemu utraconych uprawnień kombatanckich pozostawałoby w sprzeczności z normami ustawowymi tj. przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także interesem publicznym. Nie może bowiem budzić wątpliwości, iż powyższy przepis wyklucza korzystanie z przywilejów związanych ze statusem kombatanta przez osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jako słuszny i ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaaprobować także wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż bez znaczenia pozostaje funkcja pełniona przez skarżącego w UB, bowiem zgodnie z wolą ustawodawcy każda współpraca z organami represji, jakimi były organy Bezpieczeństwa Publicznego nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych, musi być oceniana negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w nim chodzi. Tym samym sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich i nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, bowiem nie chodzi o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, lecz o pozbawienie dodatkowych przywilejów uwagi na przynależność do negatywnie ocenianej grupy. Na marginesie należy wskazać, iż skarżący pomimo ponawianego argumentu, iż dowody świadczące o jego zatrudnieniu w Urzędzie Bezpieczeństwa (w tym podpisane oświadczenie z 1976 r.) zostały sfabrykowane, czy też podrobione, nie przedłożył dowodów, które mogłyby podważyć ich wiarygodność i moc dowodową (np. orzeczenia sądu lub innego uprawnionego organu). Nie przedstawił także dowodów, które np. wskazywałyby, iż w okresie, w którym zgodnie z zaświadczeniem KWP Policji był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa, faktycznie zatrudniony byłby w innym podmiocie, lub wykonywał inne zajęcia. Skarżący ogranicza się jedynie do polemiki ze zgromadzonymi dowodami oraz podnoszenia argumentu swojego udziału w czasie II wojny światowej w działaniach zbrojnych w Armii Czerwonej, przebywania i ucieczki z niewoli niemieckiej, a następnie w walkach partyzanckich (do maja 1944 r.). Z tych powodów należało uznać, iż organ zasadnie przyjął iż brak było podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich z dnia [...] marca 2000 r. nr [...]. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270z późn.zm.), oddalił przedmiotowa skargę jako niezasadną. Wobec oddalenia skargi, zgodnie z przepisem art. 200 a contrario ww. ustawy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie wobec braku wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, który po myśli art. 210 ww. ustawy winien zostać zgłoszony najpóźniej przed zamknięciem rozprawy, nie orzeczono w tym zakresie. Joanna Brzezińska Marzenna Linska-Wawrzon Anna Juszczyk-Wiśniewska