II SA/Gl 275/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach Anny Podsiadło sprawy ze skargi J.C. i E.C. na postanowienie Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka, że nie podlega ono wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy w M. orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2, położonej w P., oznaczonej jako działka [...], będącej własnością A. i W. małżonków C. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładu Energetycznego w B. pod budowę stacji Trafo. Zgodnie z rozdzielnikiem decyzja winna była zostać doręczona małżonkom C. W uzasadnieniu zapisano, że wydanie decyzji zostało poprzedzone rozprawą administracyjną, na której była obecna A. C., reprezentująca również swego męża. Oryginalny egzemplarz decyzji znajdujący się w teczce oznaczonej jako "załącznik do pisma z dnia [...] znak: [...]" nie jest opatrzony klauzulą prawomocności. Klauzula taka, stwierdzająca prawomocność decyzji z dniem [...], jest natomiast ujawniona na kopii decyzji wywłaszczeniowej, dostarczonej w toku postępowania przez Spółkę A, B. Zakład Energetyczny, będący następcą prawnym Zakładu Energetycznego B. Wnioskiem z dnia [...] J.C. zwrócił się o doręczenie mu decyzji z dnia [...] orzekającej o wywłaszczeniu działki nr [...] o pow. [...] m2. Podał, że decyzja ta nigdy nie została doręczona jego rodzicom, których jest spadkobiercą. Podał, że wraz z żoną jest natomiast aktualnym właścicielem działki nr [...]. Z wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] wynika, że działka [...] opow. [...] m2 stanowiła własność A. i W.C. Na mapie ujawnione są natomiast działki o numerach [...] i [...]. Jednocześnie z dokumentów wynika, że działka oznaczona numerem [...] miała powierzchnię [...] ha łącznie z powierzchnią [...] m2 zajętą pod budowę stacji. Natomiast z wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] wynika, że do A. i W.C. należała m. in. działka o nr [...] o pow. [...] m2. Aktem notarialnym z dnia [...] W. i A.C. podarowali J.C. i E.C. działkę nr [...] o pow. [...] m2, a w akcie podano, że decyzją Naczelnika Gminy M. z dnia [...] zezwolono na wydzielenie z gospodarstwa rolnego darczyńców działki nr [...] o pow. [...] m2. W Księdze Wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w Z. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S., urządzonej dla działki nr [...] wynika, że jej powierzchnia wynosi [...] m2 a własność przysługuje J. i E.C. Pismem z dnia [...] (data wpływu do Urzędu Gminy w M. [...]), określonym jako odwołanie, E.C. i J.C. zwrócili się do Wojewody Ś. o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] orzekającej o wywłaszczeniu działki nr [...] o pow. [...] m2, o stwierdzenie jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, względnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podali, że kopia tej decyzji została im doręczona [...] wraz z pismem przewodnim Wójta Gminy z dnia [...]. W uzasadnieniu podali, że są właścicielami działki oznaczonej nr [...] o pow. [...] m2. Własność nabyli na podstawie aktów podjętych po dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, dotyczącej działki nr [...]. Decyzja o wywłaszczeniu nie został doręczona ich poprzednikom prawnym i rodzice dokonując aktu notarialnego darowizny nie wiedzieli o wywłaszczeniu części działki. Ojciec nie brał udziału w postępowaniu, a matka nie miała umocowania do działania w jego imieniu. Nadto decyzja wywłaszczeniowa nie została w ich przekonaniu ujawniona w ewidencji gruntów i w Księgach Wieczystych, jak również w organie podatkowym. Zakład Energetyczny podjął kroki w celu uregulowania tej sytuacji dopiero po wytoczeniu powództwa o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W piśmie z dnia [...], stanowiącym uzupełnienie odwołania, J. i E. małżonkowie C. podali, że w decyzji wywłaszczeniowej z naruszeniem prawa nie ujawniono, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie a stwierdzenie prawomocności decyzji wywłaszczeniowej, dokonane na egzemplarzu będącym w posiadaniu Zakładu Energetycznego, budzi wątpliwości co do swej wiarygodności. Wojewoda Ś. pismem z dnia [...] zwrócił się do skarżących o sprecyzowanie, czy ich wystąpienie należy traktować jako odwołanie od decyzji, czy też jako wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Jednocześnie wyjaśniono stronom różnice obu tych trybów postępowania. W odpowiedzi skarżący stwierdzili, że ich pismo z dnia [...] jest odwołaniem od decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Gminy Mierzęcice z dnia [...]. Równocześnie Wójt Gminy M., w odpowiedzi na wezwanie Wojewody Ś., poinformował organ odwoławczy, że w archiwum urzędu brak jest dowodów doręczenia decyzji z dnia [...] a całość akt archiwalnych została przekazana do Starosty Powiatowego w B. Na rozprawie administracyjnej w dniu [...] J. i E. małżonkowie C. podtrzymali twierdzenie, że decyzja z dnia [...] nie została im doręczona przed dniem [...], nie została również doręczona poprzednim właścicielom. Potwierdzili jednocześnie, że w trakcie postępowania przed sądem powszechnym otrzymali kopię decyzji z dnia [...] wraz z klauzulą ostateczności, a postępowanie sądowe zostało zakończone [...]. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda Ś. stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. Jako podstawa prawna podany został przepis art. 124 w związku z art. 129 k.p.a. W uzasadnieniu stwierdzono, że odwołanie winno być złożone w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z materiału dowodowego wynika, że E. i J.C. dowiedzieli się o wydaniu decyzji w dniu [...]. Jak przyznał J.C., w trakcie postępowania przed sądem powszechnym zgłosił się do Wójta Gminy M. i zapoznał z aktami wywłaszczeniowymi, w tym z zaskarżoną decyzją. Skoro zatem odwołujący dowiedzieli się o decyzji wywłaszczeniowej [...], to odwołanie złożone [...] zostało wniesione po terminie. W skardze do sądu administracyjnego E. i J.C., żądając uchylenia wydanego postanowienia, podkreślili, że stanowisko organu narusza art. 129 § 2 k.p.a., albowiem termin do wniesienia odwołania biegnie od daty doręczenia decyzji, co miało miejsce [...]. Podnieśli, że w aktach brak jest jakichkolwiek dowodów doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia stronom. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 k.p.a., po wniesieniu odwołania, organ odwoławczy bada przesłanki jego dopuszczalności oraz terminowość złożenia, wydając w razie potrzeby postanowienie bądź to o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, bądź postanowienie stwierdzające wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Z przypadkami bezprzedmiotowości mamy do czynienia wówczas, gdy odwołanie zostało wniesione od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego ( mimo wydania nie została stronom doręczona lub ogłoszona), lub też został wyczerpany tok odwoławczy albo decyzja stała się ostateczna na skutek upływu terminu do wniesienia odwołań przez strony biorące udział w postępowaniu. Odwołanie jest zwyczajnym środkiem zaskarżenia, który przysługuje od decyzji nieostatecznych. Jeżeli decyzja stała się ostateczna, to wniesienie odwołania nie jest już możliwe. W stosunku do decyzji ostatecznych stronom służą inne, nadzwyczajne środki wzruszenia, jak wniosek o wznowienie postępowania lub oraz wniosek o stwierdzenie nieważności. Decyzja uzyskuje przymiot ostateczności, jeśli nie przysługuje od niej zwyczajny środek odwoławczy. W odniesieniu do decyzji organów I instancji sytuacja taka ma miejsce wobec wyczerpania toku instancji lub wobec upływu terminu do wniesienia odwołań przez strony, którym decyzje doręczono. Warunkiem wstępnym jest jednak wejście decyzji do obrotu prawnego, co następuje z chwilą jej doręczenia chociażby jednej ze stron postępowania. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy rozważenia wymagają zatem różnorakie kwestie. Po pierwsze powstaje zagadnienie, czy decyzja przed datą doręczenia jej skarżącym stała się ostateczna. Z jednej strony organom została przedstawiona kopia decyzji z klauzulą jej prawomocności, co zasadniczo wyklucza możliwość skutecznego wniesienia odwołania. W teczce oznaczonej jako "załącznik do pisma z dnia [...](...)" znajduje się natomiast pismo ZE B. z dnia [...] zawierające wniosek o nadanie klauzuli prawomocności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...], nr [...] oraz pismo z Urzędu Gminy M. z dnia [...], w którym w odpowiedzi na w/w wniosek informuje się o przesłaniu decyzji z nadaną jej klauzulą prawomocności. Z drugiej jednak strony brak jest w aktach sprawy dowodów doręczenia decyzji. W tej sytuacji w pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymaga przez organy administracji, czy decyzja weszła do obrotu prawnego i czy stała się ostateczna przed dniem doręczenie jej skarżącym. Ustalenia w tym zakresie decydują o dopuszczalności wniesienia odwołania. Po wtóre, jeżeli decyzja nie stała się ostateczna przed dniem doręczenia decyzji skarżącym, o skuteczności ich odwołania decyduje zachowanie 14 dniowego terminu z art. 129 § 2 k.p.a. Termin ten jest liczony od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie postępowania. Zgodnie z art. 109 § 1 decyzję z zasady doręcza się stronom na piśmie. Decyzja może być ogłoszona stronom ustnie w przypadkach wymienionych w art. 14 § 2 k.p.a., wówczas jednak czynność taka winna być utrwalona w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Sposoby skutecznego doręczania stronom decyzji regulują natomiast przepisy rozdz. 8 k.p.a. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia odwołania decyduje moment uzyskania przez stronę wiadomości o treści decyzji lub faktyczne wejście w jej posiadanie w toku innych czynności i postępowań. Instytucja doręczeń jest w przepisach proceduralnych wysoce sformalizowana, co ma umożliwiać właśnie precyzyjne ustalenie faktu i daty doręczenia decyzji. Fakt odbioru pisma odbierający potwierdza swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Termin do wniesienia odwołania biegnie zatem od dnia doręczenia decyzji w sposób wskazany w przepisach k.p.a. Uwzględniając podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 powołanej ustawy.