I OSK 487/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Jerzy Solarski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1948/06 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 5 grudnia 2006 r., II SA/Wa 1948/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) uchylił po ponownym rozpoznaniu sprawy swoją decyzję z dnia [...] i przyznał M. G. na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm. - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), w drodze wyjątku rentę z tytułu niezdolności do pracy do 60 roku życia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. G. zaskarżył decyzję Prezesa ZUS w części dotyczącej terminu przyznania renty. Zarzucił organowi nie zastosowanie art 129 ustawy o emeryturach i rentach przez przyjęcie, iż prawo do renty przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję, a nie od dnia wpływu do organu rentowego jego podania z 15 lipca 2003 r. Uzasadniał to faktem, że skoro szczególne okoliczności, to jest pozostawanie bez pracy istniały już w dacie składania wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku, to od tej daty powinno być mu przyznane świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku stwierdził, iż przepis art. 83 ust. l ustawy o emeryturach i rentach stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja zawarta w tym przepisie ma charakter szczególny bowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a ich przyznanie pozostawiono uznaniu Prezesa ZUS. Zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia od pierwszego dnia miesiąca, w którym decyzję wydano jest zgodne z powołanym art. 83 ustawy oraz wynika z charakteru samej decyzji, która ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji. W ustawie o emeryturach i rentach barak jest podstawy do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku od dnia złożenia wniosku. Podstawy takiej nie stwarza również powołany w skardze art. 129 tej ustawy, zgodnie, z którym świadczenie wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. W sprawie dniem powstania prawa do świadczenia z art. 83 ustawy jest data wydania decyzji przez Prezesa ZUS. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając mu: naruszenie prawa materialnego, to jest: - art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię "tj. przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku przyznania prawa do renty w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych"; - art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, to jest przyjęcie, iż przyznanie prawa do renty w powołanym trybie przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie skarżącemu na podstawie art. 83 ustawy prawa do renty od dnia 15 lipca 2003 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przyjmuje się, iż art 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych statuuje konstytutywny charakter decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku. Jednak, zdaniem składającego skargę kasacyjną, do decyzji tej na mocy art. 124 tej samej ustawy stosuje się przepisy k.p.a., w tym także te dotyczące postępowania wyjaśniającego - art 7, 77 § 1 , 80 i 107 § 3. W sprawie jest bezsporne, że po trzech latach od złożenia wniosku o przyznanie renty w szczególnym trybie Prezes ZUS przyznał takie świadczenie, uznając tym samym zasadność podnoszonych przez skarżącego argumentów. Przepis art. 83 ustawy nie zawiera żadnych szczególnych uregulowań odnoszących się do kwestii daty przyznania świadczenia. Z kolei przepis art. 129 stanowi, iż świadczenia, o których mowa w ustawie wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu nie wyłącza jego zastosowania w stosunku do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku. Tym samym przyznanie świadczenia winno nastąpić od miesiąca, w którym złożono wniosek to jest od lipca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada wymogom stawianym przez art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada bowiem żadnych uprawnień do tego, aby zmienić zaskarżoną do Sądu I instancji decyzję i przyznać skarżącemu prawo do renty od dnia 15 lipca 2003 r. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie posiadają usprawiedliwionych podstaw. W orzecznictwie sądowym nie budzi najmniejszych wątpliwości okoliczność, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku, a więc świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.) od daty złożenia wniosku - por. np. wyroki NSA z 20 marca 2003 r., II SA 3128/02, LEX 160127; z 16 maja 2001 r., II SA 3369/00, LEX 56611. Decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku jest decyzją o charakterze konstytutywnym, co oznacza, że wywiera ona skutki prawne od daty jej podjęcia. Skoro decyzja wydana w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności, to oznacza, iż prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji. Tak więc przyznanie świadczenia od dnia wydania decyzji, czy daty w niej wskazanej, nie narusza w żadnym przypadku przepisu art. 129 ust. 1 ustawy zgodnie, z którym świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń. Ustawodawca zastrzegł jednocześnie w tym przepisie, co w żadnym przypadku nie może odnosić się do świadczenia w drodze wyjątku, iż nie można wypłacać świadczenia wcześniej niż od miesiąca, w którym złożono wniosek (lub wydano decyzje z urzędu - co nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie). Rozwiązanie to może odnosić się wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.