II SA/Wa 1890/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r., którą odmówił R. N. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W motywach podjętej decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W ocenie Prezesa ZUS, R. N. nie spełnia jednego z warunków wymienionych w tym przepisie, albowiem po jej stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] stycznia 1998 r. i z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Niezdolność do pracy została stwierdzona u niej orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2005 r. i istnieje od [...] kwietnia 2005 r. do września 2007 r. Mając na względzie fakt powstania całkowitej niezdolności do pracy po upływie 7 lat 2 miesięcy i 17 dni od ustania ubezpieczenia, nie można przyjąć, zdaniem Prezesa ZUS, że wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Łączny staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni wynosi 17 lat 7 miesięcy i 29 dni. Organ wskazał przy tym, że trudne warunki materialne wnioskodawczyni i jej męża nie są wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. N. nie zgadza się z oceną Prezesa ZUS, co do braku szczególnych okoliczności do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, iż skarżąca ubiega się o świadczenia rentowe od 1991 r. W latach 1991-1995, 1998 i 1999 uznawano ją za zdolną do pracy i opinie te potwierdzane były przez biegłych sądowych. W 2001 r. skarżąca uznana została za częściowo niezdolną do pracy, do lipca 2003 r. W czerwcu 2001 r. biegli sądowi uznali skarżącą za całkowicie niezdolną do pracy okresowo od lipca 2000 r. do lipca 2002 r. Następnie w kwietniu 2003 r. lekarz orzecznik ZUS ponownie uznał skarżącą za jedynie częściowo niezdolną do pracy do kwietnia 2004 r. i na tej podstawie decyzjami z dnia [...] kwietnia i [...] maja 2003 r. odmówiono jej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca jest wprawdzie obecnie całkowicie, okresowo niezdolna do pracy do września 2007 r., jednak niezdolność ta powstała [...] kwietnia 2005 r., to jest 7 lat i 2 miesiące po ustaniu ubezpieczenia. Z akt sprawy nie wynika, by okres ten miał charakter usprawiedliwionej przerwy w ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek -podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uchybienia te – w ocenie Sądu – mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ, odmawiając R. N. przyznania świadczenia z powodu braku szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, które wyjaśniałyby przyczyny niepodejmowania zatrudnienia po dniu [...] stycznia 1998 r., powołał się na orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2005 r., w którym uznano, że całkowita niezdolność do pracy u wnioskodawczyni występuje od [...] kwietnia 2005 r. Należy zwrócić jednak uwagę, iż w aktach znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2003 r., w którym orzeczono (pkt II.1), iż R. N. nie jest zdolna do pracy. Wprawdzie z dalszej części orzeczenia wynika, iż jest to niezdolność częściowa, występująca od [...] lipca 2000 r., okresowo do kwietnia 2004 r., jednakże okoliczność ta winna być uwzględniona przy ocenie możliwości pozostawania wnioskodawczyni w zatrudnieniu, zwłaszcza jeśli się uwzględni, iż w tymże orzeczeniu stwierdzono u badanej [...], niewielkiego stopnia [...], [...], stan po [...] 1989 r., po operacji [...] [...], [...] od [...] roku życia. Z akt administracyjnych wynika również, iż częściowa niezdolność do pracy występowała u wnioskodawczyni także w okresie od [...] października 1992 r. do [...] kwietnia 1995 r. i z tego tytułu pobierała ona rentę, a od 1998 r. nie pracowała z uwagi na zły stan zdrowia. Powyższe przyczyny przerw w zatrudnieniu wskazał ZUS Oddział w Z. Inspektorat w T. w pkt 6 "stanu sprawy do rozpatrzenia w trybie wyjątkowym". W tym stanie sprawy stwierdzić należy, iż organ nie rozważył należycie, czy brak zatrudnienia skarżącej w okresie po dniu [...] stycznia 1998 r. nie był spowodowany jej stanem zdrowia. Z tych względów skargę należało uznać za uzasadnioną i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł ja w wyroku. Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.