II SA/Wa 1311/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2006r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]czerwca 2006 r. nr [...]utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił K. K. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana wnioskodawczyni, gdyż w sprawie brak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby możliwość jej przyznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K.K. wyraziła swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa ZUS, uznając ją za bardzo krzywdzącą. Przedstawiła dotychczasowy przebieg sprawy, wskazując, że Prezes ZUS bezprawnie pozbawił ją możliwości pobierania świadczenia, celowo przedłużając sprawę do dnia ustalenia przez ZUS prawa do emerytury. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku powyższy przepis uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych w nim przesłanek. W przypadku zaistnienia przesłanek do jego przyznania, prawo do świadczenia przysługuje od dnia wydania decyzji, nie ma zaś podstaw do ustalania tego prawa z datą wsteczną. Przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Trzeba jednak odróżnić sytuację, w której brak podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku skutkuje wydaniem decyzji odmownej, od sytuacji, kiedy wnioskodawca traci zdolność do nabycia uprawnień o charakterze osobistym na podstawie cytowanej regulacji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, załatwiając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie mógł już rozstrzygać sprawy merytorycznie, gdyż mocą decyzji ZUS z dnia [...] maja 2006 r. K. K. otrzymała emeryturę z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego od dnia [...] marca 2006 r. Skoro przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może być stosowany wobec tych ubezpieczonych, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, to w sytuacji nabycia przez skarżącą prawa do emerytury brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tym samym postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku stało się bezprzedmiotowe. Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, nie miał zatem podstaw do stosowania art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W zaistniałych okolicznościach winien zastosować art. 138 § 1 pkt 3 kpa i umorzyć postępowanie odwoławcze z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. Na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług w kwocie 52,80 zł, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.