III SA/Po 323/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: ref. staż. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 grudnia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę o d d a l a s k a r g ę /-/ M.Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/ M. Górecka EW Decyzją z dnia [...] roku, o Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października1998 roku- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 1, poz. 872 ze zmianami) orzekł, iż z dniem [...] roku nieruchomość położona przy ulicy K. oznaczona geodezyjnie jako działka nr [...] ark. mapy [...] o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej K Nr [...] stała się z mocy prawa za odszkodowaniem własnością Miasta L. W uzasadnieniu wskazano, iż ustalenie i wypłata odszkodowania nastąpi na wniosek właściciela złożony do Prezydenta Miasta do dnia [...] roku. W dniu [...] roku wniosek o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość złożyła do Prezydenta Miasta M. S., obecna właścicielka, która nabyła przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy kupna sprzedaży z dnia [...] roku. Po przeprowadzonym postępowaniu, decyzją z dnia [...] roku, o Nr [...] Prezydent Miasta orzekł o odmowie przyznania i wypłacenia odszkodowania za przejętą z mocy prawa na własność Miasta nieruchomość stanowiącą drogę publiczną – powiatową, położoną w L., przy ulicy K. oznaczoną geodezyjnie jako działka nr [...] ark. mapy [...] o powierzchni [...] ha, zapisaną w księdze wieczystej Kw Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - odszkodowanie jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości, jednakże zgodnie z tym przepisem podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania jest wyłącznie właściciel nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej według stanu prawnego na dzień [...] roku, a była nim w konkretnej sprawie Spółka "A" w W. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. S., która opierając się na treści orzeczenia Sądu Apelacyjnego w W. zakwestionowała fakt odmowy wypłaty odszkodowania argumentując swoje stanowisko okolicznością, iż zawarta przez nią umowa nabycia nieruchomości nie wywołuje wobec niej skutków prawnych w postaci przeniesienia własności. W następstwie wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] roku , o Nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta . Podtrzymując stanowisko organu I instancji wskazano, iż decyzja Wojewody z dnia [...] roku miała jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała jedynie zaistniały stan prawny na mocy przepisów art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, tym samym sporna nieruchomość w dacie wydania decyzji przez Wojewodę nie była własnością Spółki "A", a Skarbu Państwa. Organ odwoławczy uznał, iż M. S. w dacie zawarcia umowy notarialnej nie nabyła jej od w/w podmiotu i tym samym nie mają w przypadku tej umowy zastosowania tezy orzeczeń o bezskuteczności zawartej umowy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję złożyła pełnomocnik M. S. – E. K. W skardze zakwestionowano stanowisko organu I instancji odnośnie bezskuteczności zawartej umowy i wskazano, iż nabywczyni nieruchomości kierowała się stanem ujawnionym w księdze wieczystej, z którego wynikało, iż nabywana nieruchomość nie obejmuje jej części tj. działki o numerze 83/1, przejętej przez Miasto L. Wobec powyższego skarżąca uznała, iż w tej części umowa ta jest umową wobec niej bezskuteczną, powołując się na stosowne orzeczenie Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] roku. Tym samym – zdaniem skarżącej odszkodowanie winno być przyznane jej, jako aktualnemu właścicielowi tej części nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko zawarte w orzeczeniu organu II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przede wszystkim chcąc ocenić legalność zaskarżonych decyzji dokonać należy analizy regulacji prawnej związanej z przejściem nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z treścią art.73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U Nr 133, poz 872 ze zmianami), który to przepis w pierwotnym brzmieniu wszedł w życie 29 października 1998 roku - "Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem." Tym samym przejście nieruchomości, o których mowa w art. 73 ust.1 cytowanej ustawy na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nastąpiło z zastrzeżeniem odszkodowania dla byłych właścicieli, wypłacanego w myśl art. 73 ust. 2 p.w.r.a – w zależności od tego, o jaką drogę chodzi, przez Skarb Państwa lub gminę. Jego wypłacanie zostało jednak odroczone. W art.73 ust. 4 cytowanej ustawy przewidziano, że będzie ono wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie pięciu lat, poczynając od 1 stycznia 2001 roku. Następnie w art. 73 ust. 5 zamieszczono wskazówki dotyczące podstawy ustalania wysokości odszkodowania. Poza tym – zasady i tryb ustalania oraz wypłacania odszkodowania miała, zgodnie z art. 73 ust. 4 określić odrębna ustawa. Dopiero jednak ustawa z dnia 7 stycznia 2000r. – "o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw" (Dz. U. Nr 6, poz. 70), która weszła w życie 15 lutego 2000 roku znowelizowała ten artykuł w ten sposób, że nadano mu brzmienie "odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 stycznia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa". Przepis ten odsyłał do przepisów art. 128 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku "o gospodarce nieruchomościami" (Dz. U z 2000 roku, Nr 46, poz.543 ze zmianami), ale odesłanie dotyczyło wyłącznie zasad i trybu ustalania oraz wypłacania odszkodowania, a nie charakteru własności nieruchomości, bądź osoby właściciela. W tym zakresie przepisy regulujące przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa pozostały niezmienione. Podkreślić należy w tym miejscu, iż celem regulacji zawartej w art. 73 ustawy było generalne i jednolite uporządkowanie zastanych i powstałych w przeszłości stanów faktycznych, ustawa dotyczyła i nadal dotyczy tylko zaistniałych sytuacji, a przede wszystkim wskazywała, że nabycie własności nieruchomości następowało z mocy samego prawa. Decyzja wojewody w tym zakresie posiada jedynie charakter deklaratoryjny, potwierdzający spełnienie się przesłanek określonych w art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż wobec niej, jako kolejnego właściciela nie wygasło roszczenie o odszkodowanie za pozbawienie własności nieruchomości. Otóż roszczenie o odszkodowanie przyznane przez ustawodawcę w art.73 cytowanej ustawy – to wynagrodzenie za odebrane prawo własności. Skoro bowiem właściciel pozbawiony został prawa własności nieruchomości-to konsekwencją tego faktu jest konieczność zapewnienia mu przez ustawodawcę słusznego odszkodowania za odebrane prawo. Skarżącej żadne prawo rzeczowe w momencie przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa nie przysługiwało. Nie ma znaczenia w tym zakresie ani aktualny byt prawny właściciela czy osoby prawnej , nie ma też znaczenia okoliczność, że odszkodowanie nie zostało odebrane-istotna jest regulacja prawna, która zakłada, że odszkodowanie jest ekwiwalentem za odebrane prawo własności osobie czy tez podmiotowi, któremu ono przysługuje . Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także treść ust. 5 art. 73, iż podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy. Nie bez znaczenia dla oceny zamiaru ustawodawcy był też termin określający czas składania wniosków o odszkodowanie umożliwiający dotychczasowym, a nie aktualnym właścicielom realizację roszczenia. Tak długi termin składania wniosków nie pozbawia byłych właścicieli roszczenia o odszkodowanie i umożliwia im uzyskanie ekwiwalentu za odebrane prawo własności . Natomiast marginalnie stwierdzić należy, iż fakt, że treść art. 73 ustawy wyłącza możliwość poszukiwania rekompensaty przez byłych właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na podstawie innych przepisów nie oznacza, że aktualnym właścicielom, w tym także skarżącej nie przysługuje prawo ochrony swoich cywilnych roszczeń na drodze procesu cywilnego wobec poprzedniego zbywcy w przypadku uznania takiej umowy za bezskuteczną. W tym zakresie twierdzenia skarżącej, iż zawarta umowa nabycia nieruchomości nie wywołuje skutków prawnych w zakresie przeniesienia prawa własności, poparte cytowanym przez stronę orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] roku mają znaczenie jedynie dla dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych. Cytowane w skardze orzeczenie o sygnaturze I ACa 177/03 (publik. OSA 2004/12/44) dotyczy innego stanu faktycznego oraz orzeczenia sądu powszechnego, które dotyczyło dochodzenia przed tymi sądami roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez Skarb Państwa z wywłaszczonej nieruchomości. Niemniej również i to orzeczenie wskazuje, iż to byłym właścicielom przysługuje odszkodowanie za wyliczone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości , na wniosek złożony od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku. Uwzględniając powyższe oraz całość zebranego materiału dowodowego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) – o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. /-/M. Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/M. Górecka EWd