III SA/Wa 971/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Asesor WSA Jarosław Trelka, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i odsetek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z poźn. zm.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] odmówił H. M. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 01/1998 r. do 08/1998 r. w kwocie 324.204,68 zł w tym z tytułu : 1) składek na ubezpieczenie społeczne - 113.569,79 zł, 2) składek na Fundusz Pracy - 7.571,32 zł, 3) składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 378,57 zł, 4) odsetek, liczonych na dzień 14.10.2005 r. - 202.685,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia powstałych należności z tytułu nieopłaconych składek, gdyż w przypadku wnioskodawczyni nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności, będącej w myśl art. 28 ust. 2-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanką do umorzenia przedmiotowych należności. Wnioskodawczyni osiąga stałe dochody, posiada nieruchomość będącą przedmiotem zabezpieczenia wierzytelności Zakładu oraz pozostającego w realizacji postępowania egzekucyjnego. W przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz w § 3 ust. 1-3 określonego w podstawie prawnej decyzji rozporządzenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 28, art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z poźn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w dniu [...] lutego 2006 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołująca się nie wskazała na nowe fakty i okoliczności jak również nie przedstawiła żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o zmianie jej sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy zdaniem organu odwoławczego decyzja wydana w pierwszej instancji jest prawidłowa i należało utrzymać ją w mocy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez H. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podała czuje się oszukana, bezradna, bezsilna wobec decyzji jakie są wydawane przez wszystkie instytucje, do których do tej pory zwracała się o pomoc. W skardze podniosła również, że trudna sytuacja finansowa spółki jej zmarłego męża nie pozwoliła na wywiązywanie się z zobowiązań finansowych w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a niepowiadomienie jej o wszczęciu przedmiotowego postępowania pozbawiło ją możliwości obrony. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust.2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Natomiast stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (ust. 1) Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (ust. 2) Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ust.3). Z powyżej przytoczonych przepisów wynik, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach. Nie ulega wątpliwości, że organ przed wydaniem decyzji jest zobowiązany do przeanalizowania wszystkich przesłanek zawartych w tych przepisach. Nie można, oczywiście - podczas tej analizy - pominąć podnoszonych przez stronę argumentów. Fakultatywny charakter przytoczonych przepisów nakłada na organ określone obowiązki. Przy czym podkreślić należy, że dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, z uwagi na jej fakultatywny charakter - nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do umorzenia należności. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Natomiast art. 10 Kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych i w tym zakresie trudno dopatrzyć się okoliczności, które wskazywałyby na to, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności wraz z odsetkami Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poparł swoje rozstrzygnięcie wyczerpującymi ustaleniami oraz poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika bowiem, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód brutto w wysokości 2.700,00 zł oraz pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.205,41 zł. Skarżąca mieszka razem z synem w domu jednorodzinnym o powierzchni 180 m2. Syn skarżącej pokrywa koszty utrzymania w kwocie 150 zł. Skarżąca posiada zobowiązania miesięczne na łączną kwotę 495 zł. Zestawienie dochodów skarżącej z jej zobowiązaniami prowadzi do wniosku, że skarżąca posiada środki finansowe na zaspokojenie powstałych zobowiązań finansowych. Prowadzone jest również skuteczne postępowanie egzekucyjne. Okoliczności te przemawiają za uznaniem, że organ zasadnie odmówił skarżącej umorzenia powstałych należności finansowych, gdyż w jej sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do wydania odmiennej decyzji. W ocenie Sądu organ w sposób należyty ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. Należy zwrócić uwagę, że należność główna była wynikiem nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej. Przypomnieć wypada, iż ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze zobowiązany, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy, jak mylnie sądzi skarżąca, do umorzenia zobowiązań. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że poprzez niepowiadomienie jej o toczącym się postępowaniu została pozbawiona prawa do obrony, stwierdzić należy, że jest on całkowicie chybiony, gdyż to właśnie jej wniosek z dnia 14 października 2005 r. wszczął przedmiotowe postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją. Ponadto skarżąca pismem z dnia 4 listopada 2005 r. nr [...] została powiadomiona o jego zakończeniu i pouczona o prawie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i możliwością zgłoszenia żądań w terminie 7 dni od jego otrzymania. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę oddalił.