II SA/Ol 880/06

Dnia 14 grudnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji z dnia "[...]" nr "[...]" oraz postanowienie z dnia "[...]" nr "[...]" wydane z upoważnienia Wójta Gminy przez Sekretarza Gminy, 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku W dniu 19 grudnia 2005r. T. P. złożyła wniosek do Urzędu Gminy o udzielenie pomocy materialnej i finansowej na zakup żywności w kwocie 500 złotych, zakup energii elektrycznej i opału na zimę, przyznania środków na realizację recept lekarskich, zakup pościeli i obuwia dla rodziny na okres zimy. Ponadto, powołując się na swoje pisma z dnia 14 stycznia 2005r., strona wniosła o wyłączenie od udziału w niniejszym postępowaniu: Wójta Gminy - S., Sekretarza Gminy – J. W., pracowników gminy: "[...]" i "[...]", a ponadto Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej T. C., pracowników socjalnych "[...]" i "[...]". Postanowieniem z dnia "[...]" Sekretarz Gminy, działając z upoważnienia Wójta odmówił wyłączenia pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, odmówił T. P. udzielenia żądanej pomocy. W motywach decyzji organ wskazał, iż wielokrotnie pracownicy socjalni podejmowali bezskuteczne próby przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz uzyskania niezbędnych do rozpatrzenia wniosku dokumentów w postaci oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, poprzedza wydanie decyzji administracyjnej, lecz pomimo uprzedniego zawiadamiania strony o terminach wizyt, nikogo nie zastano w domu. Do wnioskodawczyni wysyłano również wezwanie do zgłoszenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej w celu ustalenia terminu przeprowadzenia przedmiotowego wywiadu, lecz wnioskodawczyni pozostawiła wezwanie z dnia 30 stycznia 2006r., bez odpowiedzi. Podniósł, iż brak współdziałania strony uniemożliwia zbadanie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni i tym samym zweryfikowania oraz określenia form pomocy, również tych o charakterze obowiązkowym, które mogłyby być przyznane, a nie są, gdyż nie ma możliwości ustalenia czy do takich świadczeń rodzina T. P. się kwalifikuje. Niezależnie od powyższego, organ l instancji wskazał, iż ośrodek podejmował działania mające na celu udzielenie pomocy rodzinie wnioskodawczyni w formie nie wymagającej przeprowadzenia wywiadu, m.in. poprzez wydanie żywności w ramach Europejskiego Programu Pomocy Żywnościowej, informował także, o możliwości uzyskania drewna opałowego z wycinki drzew na terenie wsi. Nadto kierowano do wykonywania prac społecznie użytecznych męża wnioskodawczyni – W. P., wystąpiono do Urzędu Pracy o skierowanie córek wnioskodawczyni – A. i B. do pracy oraz o pomoc w znalezieniu pracy dla T. P. Z pisma Urzędu Pracy Powiatu wynika jednak, że W. P. został wyłączony z ewidencji osób bezrobotnych z dniem 6 kwietnia 2006r. w związku z niezgłoszeniem się na wezwanie w sprawie propozycji prac społecznie użytecznych. Z kolei córka wnioskodawczyni B. P. nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, co ogranicza możliwość skierowania jej do pracy. W świetle powyższego, organ l instancji stwierdził, iż poszczególni członkowie rodziny T. P. nie chcą nawiązać kontaktów z pracownikiem socjalnym i współpracować z nim w rozwiązywaniu problemów, do czego są zobligowani na podstawie art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie też z przytoczonym art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W odwołaniu z dnia 9 lipca 2006 r., występujący w imieniu T. P. mąż – W. P. podniósł, iż decyzja organu l instancji podjęta została przez osobę podlegającą wyłączeniu w niniejszej sprawie z mocy art. 24 § 3 kpa. Wskazał, iż w niniejszej sprawie, poza T. C., nie powinni brać udziału także inni wymienieni przez niego pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pełnomocnik odwołującej się zarzucił organowi l instancji mataczenie, stronniczość, szkalowanie i inwigilowanie członków jego rodziny, uzyskanie informacji w sprawie bez jego udziału oraz bezprawne zbiorcze rozpoznanie wniosków o udzielenie pomocy. Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie decyzji organu l instancji, przekazanie sprawy do rozpoznania organowi nie podlegające wyłączeniu i udzielenie odwołującej się pomocy społecznej. Decyzją "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Aby jednak pomoc społeczna mogła być przyznana, najpierw winna zostać ustalona sytuacja wnioskodawcy i jego rodziny. W tym celu należy przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy, który zgodnie z art. 107 ust. 1 powołanej wyżej ustawy ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej, w tym małżonka, zstępnych i wstępnych. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest, zgodnie z art. 106 ust. 4 powołanej ustawy, nieodzownym elementem poprzedzającym wydanie decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W konsekwencji, wydanie decyzji bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uznać należałoby za niezgodne z prawem. Za niezgodne z prawem uznać należałoby również wydanie decyzji w oparciu o wywiad przeprowadzony ponad 6 miesięcy przed wydaniem decyzji. Przepis art. 107 ust. 4 powołanej ustawy stanowi bowiem, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Organ odwoławczy wskazał, że organ l instancji czterokrotnie zawiadamiał T. P. o zaplanowanych wizytach pracowników socjalnych, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, do czego jednak nie dochodziło z uwagi na nieobecność wnioskodawczyni w domu. Bezskuteczne okazały się również próby wezwania zainteresowanej do ośrodka, celem ustalenia odpowiadającego jej terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe okoliczności wskazują, iż organ l instancji wykazał należyte zaangażowanie, próbował ustalić rzeczywistą sytuację majątkową rodziny odwołującej się, lecz nie zdołał tego osiągnąć z powodu negatywnych działań T. P. W tej sytuacji, wydanie decyzji wyłącznie w oparciu o jej wniosek, bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, zgodnie z którą wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W ocenie organu odwoławczego, działania strony, uniemożliwiające przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mogą być uznane za okoliczności, o których stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwił także określenie formy pomocy, którą organ mógłby udzielić. Wniosek strony jest bowiem w tym zakresie zbyt ogólny. Organ wskazał także, iż za wydaniem decyzji odmownej przemawia również fakt, iż mąż T. P. z dniem 6 kwietnia 2006 r. został wyłączony z ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na to, że nie zgłosił się na wezwanie w sprawie propozycji prac społecznie użytecznych. W świetle art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, okoliczność ta może również stanowić podstawę odmowy przyznania świadczeń. Wobec wskazanych powyżej faktów, Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Odnosząc się do kwestii związanej z wyłączeniem niektórych pracowników organu l instancji, czy też nawet całego organu, od udziału w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, iż podniesione w tym zakresie zarzuty są gołosłowne, mają charakter pomówień (doprowadzenie rodziny do ubóstwa, korupcja) lub nawet zniesławień. Zarówno z informacji podanych przez stronę, jak i z akt sprawy nie wynika bowiem, aby miał w niej zastosowanie przepis art. 24 § 1 kpa. Organ wskazał, że okoliczność, iż pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej byli świadkami w toku postępowania karnego, czy też cywilnego, w którym stroną była odwołująca się, nie świadczy o tym, że zaszła przesłanka do ich wyłączenia. Pełnomocnik odwołującej się nie uprawdopodobnił bowiem istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności tych pracowników. W sprawie brak jest także jakichkolwiek podstaw do przejęcia, że gmina jest stroną postępowania o przyznanie odwołującej się świadczenia z pomocy społecznej. Zarówno z informacji podawanych przez stronę, jak i zawartych w aktach sprawy, nie wynika również, aby którykolwiek z pracowników organu był stroną tego postępowania (art. 24 § 1 pkt 1 kpa), był w tej sprawie świadkiem, biegłym lub przedstawicielem strony (art. 24 § 1 pkt 4 kpa), brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji dotyczącej tej sprawy (art. 24 § 1 pkt 5 kpa), czy też wszczęto przeciwko niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne (art. 24 § 1 pkt 5 kpa). Nadto organ zauważył, iż bezpośredni przełożony pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, wydając postanowienie z dnia "[...]", Nr "[...]", nie uznał za zasadne wyłączyć któregokolwiek z nich od załatwienia niniejszej sprawy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie T. P., podnosząc argumenty wskazane wcześniej w odwołaniu. Wskazała na naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisu art. 24 § 3 kpa. Zarzuciła, iż Kolegium utrzymało w mocy decyzję wydaną przez osobę podlegającą wyłączeniu od udziału w postępowaniu. W związku z tym domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i przeprowadzenia postępowania przez osoby niepodlegające wyłączeniu zgodnie z prawem. Zauważyła ponadto, iż organ odwoławczy pominął fakt, iż wydanie przez J. W. postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej nie zostało poprzedzone przez żadne postępowanie wyjaśniające, ponadto przedmiotowe postanowienie dotyczyło wszystkich pracowników Ośrodka, podczas gdy ona żądała wyłączenia tylko tych wskazanych imiennie. Podniosła okoliczności, które w jej ocenie uprawdopodobniają istnienie wątpliwości co do bezstronności pracowników GOPS. Stwierdziła, iż "[...]", "[...]" i "[...]" zeznawały fałszywie przeciwko niej w postępowaniu karnym. Na podstawie zeznań tych osób została fałszywie oskarżona i ostatecznie skazana. Skarżąca wskazała również, iż w trakcie pobytu w jej domu T. C. zachowywała się arogancko, szydziła z jej ubóstwa i naśmiewała się z sytuacji materialnej jej rodziny. Nie pozwoliła też wypowiedzieć się w sprawie, działającemu w jej imieniu, W. P. Skarżąca wyjaśniła, iż z tych powodów nie został podpisany przez nią wywiad środowiskowy, który sporządzony został bez jej udziału i w ocenie skarżącej zawiera pomówienia. Podniosła, iż ma wątpliwości co do bezstronności wskazanych wyżej pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i wyjaśniła, że z tego powodu nie jest możliwa jej współpraca z tymi osobami. Nadto podniosła, iż jej trudna sytuacja materialna jest następstwem poświadczenia nieprawdy przez Sekretarza Gminy "[...]". Wskazała, iż Sekretarz Gminy rozstrzygnął w kwestii wyłączenia w stosunku do siebie samego. Zażądała dołączenia do akt sprawy pisma, w którym wniosła o wyłączenie J. W. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W kwestii wyłączenia pracowników organu Kolegium podkreśliło, iż postępowanie w tym przedmiocie prowadzone było wielokrotnie, a przyczyny wyłączenia były zawsze te same. Zarówno organ I instancji, jak i Kolegium nie znajdowały podstaw do wyłączenia organu czy też jego poszczególnych pracowników od załatwienia sprawy. Organ wskazał, że tego typu sprawy niejednokrotnie były także rozpatrywane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który oddalał skargi. Podało, iż w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 850/05 oraz II SA/Ol 851/05 ze skargi W. P., Sąd podzielił argumenty Kolegium, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wyłączenia pracowników, czy też organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym obliguje Sąd do kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej ustawą p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu z przyczyn formalnych. Decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kwestią zasadniczą, podnoszoną przez T. P. w niniejszej sprawie jest to, iż postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem pracowników, którzy podlegali wyłączeniu. Na wstępie należy stwierdzić, iż organy orzekające w niniejszej sprawie pominęły istotną okoliczność, iż T. P. we wniosku z dnia 19 grudnia 2005r., powołując się na dwa pisma z dnia 17 stycznia 2005r., zażądała nie tylko wyłączenia od udziału w postępowaniu imiennie wskazanych pracowników GOPS, tj. Kierownika tego ośrodka T. C. i pracowników socjalnych "[...]" i "[...]", ale również Sekretarza Gminy J. W. oraz ich bezpośredniego przełożonego Wójta Gminy - pana S. W tej sytuacji Sekretarz Gminy nie mógł rozstrzygać w przedmiocie wyłączenia własnej osoby jako wskazanej do wyłączenia oraz wskazanych pracowników bowiem, jego obiektywizm został również zakwestionowany przez skarżącą, a ponadto nie jest on bezpośrednim przełożonym pracowników lecz Wójt. Wskazać należy, iż przesłanki wyłączenia pracowników organów administracji, określone w art. 24 kpa, mają także zastosowanie wobec samych organów administracji, ściślej mówiąc wobec osób pełniących funkcje organu. Dlatego też w przypadku zgłoszenia przez stronę na podstawie art. 24 § 3 kpa żądania wyłączenia pracowników urzędu gminy oraz wójta, który jest ich zwierzchnikiem służbowym oraz bezpośrednim przełożonym kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, koniecznym jest, aby w drodze postanowienia rozstrzygnięte zostało najpierw żądanie dotyczące wójta. Przepis art. 24 § 3 kpa, stanowi, iż wypowiedzieć się w tym przedmiocie powinien "bezpośredni przełożony pracownika". W tym względzie należy zauważyć, iż wielostopniowa struktura samorządu terytorialnego nie odpowiada założeniom kodeksu, bowiem wójt (burmistrz, czy prezydent miasta) nie ma nad sobą bezpośredniego przełożonego służbowego, ponieważ może być pozbawiony piastowanego urzędu tylko z woli wyborców. W związku z tym przez pojęcie "bezpośredniego przełożonego" należy rozumieć organ wyższego stopnia stosownie do art. 17 kpa. Dlatego też organem właściwym do rozstrzygania w kwestii ewentualnego wyłączenia wójta będzie odpowiednio do rodzaju załatwianej sprawy – samorządowe kolegium odwoławcze lub wojewoda (por. W. Chróścielewski w glosie do wyroku NSA z dnia 17 sierpnia 1993 r. SA/Po 3155/92, OSP 1995, z. 9, poz. 188 ). Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy należy wskazać, iż najpierw Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno było przeprowadzić postępowanie incydentalne, zmierzające do ustalenia, czy wobec Wójta Gminy pana S. nie zachodziły przesłanki uzasadniające jego wyłączenie w myśl art. 24 § 3 kpa i wydać w tym przedmiocie stosowne postanowienie. Dopiero wówczas, o ile organ wyższego stopnia nie znalazłby podstaw do wyłączenia wójta, organ ten mógł orzekać w stosunku do podległych mu pracowników. Natomiast ze znajdującego się w aktach administracyjnych postanowienia z dnia "[...]" wynika, iż Sekretarz Gminy działając z upoważnienia wójta tej gminy odmówił wyłączenia pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z rozpatrzenia niniejszej sprawy. Doszło zatem do sytuacji, w której wójt wprawdzie bezpośrednio nie orzekał, ale "za wójta", działając z jego upoważnienia, postanowienie wydał sekretarz gminy, który nota bene również nie mógł orzekać w sprawie w stosunku do własnej osoby. De facto sekretarz gminy sam przesądził o swojej bezstronności. Tym samym naruszona została obowiązująca w prawie podstawowa zasada, wyrażona w premii łacińskiej nemo iudex in causa sua, czyli nikt nie może być sędzią we własnej sprawie. Zatem pod rozwagę organów orzekających w sprawie poddać także należy, czy w sprawie wyłączenia pracowników może orzekać osoba działająca z upoważnienia wójta, skoro przepis art. 24 § 3 kpa obowiązek orzekania o wyłączeniu nakłada na bezpośredniego przełożonego pracownika. Ocenić więc należy czy takim bezpośrednim przełożonym jest sekretarz. Postanowienie w tej kwestii powinno także zawierać imienne wskazanie osób, których dotyczy, natomiast za nieprawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu z dnia "[...]", którym odmawia się wyłączenia pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, bez podania imion i nazwisk tych pracowników. Należy zauważyć, iż wyłączenie organu i pracownika od udziału w postępowaniu administracyjnym należy do tych instytucji procesowych, które służą urzeczywistnieniu zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) i pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji państwowej (art. 8 kpa). Skarżąca wnosi o wyłączenie wójta gminy i pracowników urzędu gminy wskazując na brak do nich zaufania. Przesłanką natomiast do wyłączenia wskazanych powyżej osób może być jedynie, stosownie do art. 24 § 3 kpa, istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. Jednak, aby wójt mógł rozstrzygać w kwestii wyłączenia pracowników GOPS, powinno być najpierw, przy zachowaniu zasad rzetelnej procedury w postępowaniu administracyjnym, przeprowadzone postępowania incydentalne co do jego bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny oczywiście nie przesądza o podstawach do wyłączenia od orzekania w sprawie z zakresu pomocy społecznej Wójta , ale kwestia ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia i uzasadnienia przez organ odwoławczy. Uchybienie tej powinności stanowiło istotne naruszenie przepisów o postępowaniu, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji i postanowienia odmawiającego wyłączenia pracowników. Bez ustalenia, czy osoby orzekające w sprawie nie są wyłączone od jej rozpoznania, a to wynikać może jedynie z postanowienia ich bezpośredniego przełożonego, nie jest możliwa merytoryczna ocenia legalności wydanych w sprawie decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. Ponadto na podstawie art. 135 ustawy p.p.s.a. Sąd uchylił postanowienie wydane z upoważnienia Wójta Gminy z dnia "[...]", Nr "[...]". Stosownie zaś do art.152 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Oznacza to, iż decyzja ta nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.