I SA/Wa 1791/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz Sędziowie NSA Anna Lech Asesor WSA Sławomir Antoniuk /spr./ Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy ze skargi I. H., A. H. i E. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...] oddala skargę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. H., E. H. i A. H. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2004 r., Nr [...] orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. "Nieruchomość [...]" o pow. [...] m2 oraz za ogrodzenie, drzewa i uprawy znajdujące się na powyższym gruncie, uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w części dotyczącej odszkodowania za ogrodzenie, drzewa i uprawy, w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Z ustaleń organu wynika, że powyższy grunt stanowił część nieruchomości zabudowanej ozn. hip. "Nieruchomość [...]" o pow. [...] m2, będącej, zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. L.dz. [...], własnością P. K. Na tym gruncie wzniesiony został przed 1945 r. budynek mieszkalny, dla którego Sąd Rejonowy W. prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...]. Nieruchomość ta z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) tj. 21 listopada 1945 r., na podstawie art. 1 tego dekretu, przeszła na własność Gminy W. Następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), stała się własnością Skarbu Państwa. W dniu 14 kwietnia 1949 r. dawny właściciel hipoteczny złożył w trybie art. 7 ust. 1 ww. dekretu wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Postanowieniem Sądu Powiatowego W. z dnia [...] października 1959 r., sygn. akt [...], prawa do spadku po P. K. nabyła żona M. K. w [...] części spadku oraz córka I. H. w [...] części spadku, z wyłączeniem udziału spadkodawcy w majątku objętym do chwili jego śmierci wspólnością ustawową. Udział ten odziedziczyła tylko córka I. H. Zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia [...] maja 1960 r., Repertorium [...] M. K. i I. H. oświadczyły, że "połowa tejże nieruchomości stanowi udział pozostałej przy życiu małżonki P. K. M. K., a druga połowa zgodnie z art. 25 dekretu z dnia 8 października 1946 r. o prawie spadkowym (Dz. U. Nr 60, poz. 328) stanowi udział córki spadkodawcy I. H.". Mocą tego aktu strony ustanowiły odrębną własność lokali w budynku usytuowanym na powyższym gruncie i postanowiły, że ich udziały w przedmiotowej nieruchomości i częściach wspólnych domu pozostałych po wydzieleniu lokali, wynosić będą w stosunku proporcjonalnym do posiadanych udziałów, a wiec w częściach równych po połowie. Decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1970 r., Nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] września 1970 r., nr [...], wniosek o przyznanie prawa własności czasowej rozpatrzony został odmownie w części dotyczącej gruntu o pow. [...] m2, która to część gruntu rozdysponowana została na rzecz osób trzecich. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] sierpnia 1976 r., sygn. akt [...], spadek po M. K. nabyły z mocy testamentu wnuczki A. H. i E. H. po [...] spadku każda z nich. Wnioskiem z dnia 28 lipca 1985 r. I. H., E. H. i A. H. wystąpiły o przyznanie odszkodowania za część gruntu nieruchomości [...] położonej w W. przy ul. [...] nr hip. [...] o pow. [...] m2 oraz za zniszczone ogrodzenie, drzewa i uprawy. Wniosek ten był następnie ponawiany w pismach z dnia 1 grudnia 1990 r. i z dnia 28 listopada 1999 r. oraz z dnia 22 października 2003 r. Mocą aktu notarialnego – umowy darowizny z dnia [...] maja 1997 r., Repertorium [...], A. H. darowała E. H. przypadający jej udział wynoszący [...] części w lokalu mieszkalnym nr [...], znajdującym się w budynku położonym przy ul. [...], opisanym w KW nr [...] wraz z udziałem w tym budynku. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 1998 r., Nr [...] orzeczono o ustanowieniu na rzecz I. H. w [...] części i E. H. w [...] części prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], opisanego w księdze wieczystej KW nr [...]. Umowę użytkowania wieczystego powyższego gruntu zawarto w formie aktu notarialnego w dniu [...] marca 1999 r. – Repertorium [...]. Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2004 r., Nr [...] odmówił przyznania na rzecz I. H., A. H. i E. H. odszkodowania za część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. "Nieruchomość [...]" o pow. [...] m2 oraz za ogrodzenie, drzewa i uprawy znajdujące się na powyższym gruncie. Organ uzasadniając rozstrzygnięcie podniósł, że grunt objęty żądaniem przyznania odszkodowania wchodzi aktualnie w skład działek ewidencyjnych Nr [...] i [...] z obrębu [...], stanowiących własność Miasta W. Kwestie odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy reguluje art. 215 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) który stanowi, że "przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu (...) przeszły na własność państwa, jeżeli jej poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawienie faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r." Zgodnie z ust. 2 tego art. "przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego." Warunki opisane w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące przyznania odszkodowania odnoszą się do gruntu niezabudowanego w dacie wejścia w życie "dekretu [...]". Zatem uprawnieni do odszkodowania na podstawie tego przepisu są poprzedni właściciele dwóch rodzajów nieruchomości – domów i działek niezabudowanych, które mogły być pod takie budownictwo przeznaczone, przy czym odszkodowanie przysługuje za inną działkę niż ta pod domem jednorodzinnym. Prawa do odszkodowania za pozostałe gruntu, budynki i inne części składowe nieruchomości przejęte przez Państwo, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 "dekretu [...]" wygasły na mocy art. 82 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 1 sierpnia 1985 r. Zgodnie z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. "Nieruchomość [...]" o pow. [...] m2, w dacie wejścia w życie ww. dekretu był zabudowany budynkiem mieszkalnym, [...] o kubaturze [...] m3, zawierającym [...]. Budynek ten pozostał własnością dotychczasowego właściciela, zgodnie z normą art. 5 "dekretu [...]", ponieważ do powyższego gruntu został złożony w terminie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Część gruntu przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 1998 r. oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz spadkobierców byłego właściciela. Pozostała część, której dotyczył wniosek odszkodowawczy, stanowiła integralną część nieruchomości hipotecznej w dacie wejścia w życie ww. dekretu. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (m.in. pisma I. H. z dnia 22 października 2003 r., protokołów inwentaryzacyjnych) wynika, że w dniu 21 listopada 1945 r. grunt ten nie był wydzielony z nieruchomości hipotecznej. Znajdowały się na nim urządzenia służące eksploatacji całej nieruchomości – [...]. W związku z powyższym odszkodowane za część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2, nie przysługuje. W odniesieniu do żądania przyznania odszkodowania za zniszczone ogrodzenie, drzewa i uprawy również należało stwierdzić, że na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma podstaw prawnych do orzekania odszkodowania za obiekty inne niż gospodarstwo rolne, dom jednorodzinny lub działka przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła I. H., E. H. i A. H. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów proceduralnych art. 7, 8, 77 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego - art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odszkodowania za ogrodzenia, drzewa i uprawy i w tym zakresie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji oraz w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez organ pierwszej instancji oraz powołując poglądy doktryny organ odwoławczy uznał, że Prezydent W. miał podstawy do odmowy przyznania odszkodowania za część przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2. Wskazał również w uzasadnieniu decyzji, że w świetle ustaleń organów obu instancji przedstawiona w uzasadnieniu odwołania argumentacja stanowi odmienną interpretację zaistniałego stanu faktycznego i prawnego. W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie Prezydenta W. dotyczące odszkodowania za ogrodzenie, drzewa i uprawy znajdujące się na ww. gruncie jest nieprawidłowe. Roszczenie to ma charakter cywilnoprawny i w razie sporu może być dochodzone w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wobec powyższego organ pierwszej instancji nie będąc uprawnionym do wydania decyzji orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za ogrodzenie, drzewa i uprawy był zobligowany do umorzenia postępowania z mocy art. 105 § 1 k.p.a., uzasadniając rozstrzygnięcie bezprzedmiotowością postępowania. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi I. H., E. H. i A. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze pełnomocnik wymienionych wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji zarzucając im: 1) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7 i 8 k.p.a., które miało wpływ na wynik postępowania, polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, 2) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, w postaci art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki orzeczenia o odszkodowaniu za przejętą nieruchomość, podczas gdy takie przesłanki zachodzą. Ponadto wskazał, że art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami przewiduje odszkodowanie m.in. za dom jednorodzinny oraz działkę, "która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w pkt. 1 (dekretu o gruntach [...]) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne". Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie nie poczyniono ustaleń faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie badano dokładnie, co znajdowało się na przedmiotowym gruncie oraz nie zbadano przeznaczenia spornego gruntu. W tym celu należało zbadać ustalenia planów zagospodarowania przestrzennego (planów zabudowy) obowiązujących w określonej dacie oraz – w razie potrzeby – skorzystać z dowodu w postaci opinii biegłego ds. budownictwa, który stwierdziłby, czy dana działka, ze względu na swoje położenie, powierzchnię i parametry – mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W skardze ponadto podniesiono, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika z jakich przyczyn odmówiono własności czasowej, a także na jaki cel rozdysponowano przedmiotowy grunt na rzecz osób trzecich. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w celu ustalenia, czy dana nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Nie wyjaśniono również kwestii w jaki sposób była zabudowana sporna działka i przez kogo, gdyż okoliczność ta ma istotne znaczenie ze względu na treść art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola jego sprowadza się do zbadania, czy organ administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd przyjął jako prawidłowy stan faktyczny ustalony w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Jak słusznie wskazały organy orzekające w niniejszej sprawie, podstawę prawną wniosku odszkodowawczego za część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. "Nieruchomość [...]" o pow. [...] m2 stanowi art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Przepis ten, zacytowany we wstępnej części uzasadnienia wyroku, wskazuje, że odszkodowanie może być przyznane tylko za dom jednorodzinny lub działkę niezabudowaną, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Tym samym ustawodawca przesądził, że przytoczony przepis przewiduje zaspokojenie roszczeń tylko niektórych kategorii poprzednich właścicieli. Mianowicie tych, którzy posiadali dom jednorodzinny lub działkę, która mogła być pod taki dom przeznaczona. Przyznanie odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 powołanej ustawy za przejętą na własność Państwa działkę jest uzależnione od spełnienia łącznie trzech przesłanek: 1) działka (niezabudowana) podlegała przepisom dekretu, 2) była przeznaczona lub mogła być wykorzystana pod budownictwo jednorodzinne przed wejściem w życie dekretu, 3) właściciel lub następcy prawni byli pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Ustawodawca w tym przepisie celowo posłużył się pojęciem działki, co oznacza, że bez znaczenia jest z ilu działek składała się nieruchomość będącą jedną całością gospodarczą, gdyż odszkodowanie może być przyznane tylko za jedną działkę, która przed dniem wejścia w życie mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (zobacz wyrok NSA z 15 stycznia 1993 r., sygn. akt IV SA 1015/92). Z materiału dokumentacyjnego wynika bezspornie, że grunt o pow. [...] m2, będący przedmiotem roszczenia odszkodowawczego, stanowił przed dniem wejścia w życie "dekretu [...]" integralną część nieruchomości o pow. [...] m2 zabudowanej domem mieszkalnym (wzniesionym w 1931 r.) ozn. hip. "Nieruchomość [...]". P.K. - dawny właściciel wymienionej nieruchomości hipotecznej – złożył w terminie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do tego gruntu, co spowodowało, że budynek znajdujący się na tym gruncie pozostał jego własnością. Decyzją z dnia [...] października 1998 r. Prezydent W. orzekł o ustanowieniu na rzecz następców prawnych danego właściciela przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu [...], położonego przy ul. [...]. Pozostała część gruntu o pow. [...] m2, objętego obecnie wnioskiem odszkodowawczym, stała się uprzednio przedmiotem decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] marca 1970 r. odmawiającej następcom prawnym dawnego właściciela ustanowienia dla tej części "Nieruchomości [...]" prawa własności czasowej. Grunt ten następnie rozdysponowano na rzecz osób trzecich. W świetle przedstawionego powyżej stanu faktycznego i prawnego należało stwierdzić, że organ dokonał prawidłowej interpretacji przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami. Ustalenie odszkodowania na powyższej podstawie musiało być poprzedzone stwierdzeniem, że przedmiotowy grunt o pow. [...] m2 stanowił wyodrębnioną pojedynczą działkę niezabudowaną, która przed dniem wejścia w życie "dekretu [...]" mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Istnienie na tym gruncie, stanowiącym integralną część nieruchomości o pow. [...] m2, budynku mieszkalnego w dacie wejścia wżycie ww. dekretu, przesądza o niespełnieniu przesłanki przejęcia przez Państwo działki niezabudowanej, która mogła być przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną. Wyodrębnienie przedmiotowego gruntu o pow. [...] m2 w późniejszym czasie i rozdysponowanie go na rzecz innych osób nie daje skarżącym podstaw do skutecznego dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ww. ustawy, gdyż przepis ten przewiduje rekompensatę pieniężną tylko za przejęty w trybie dekretu budynek lub działkę niezabudowaną. Dlatego też zarzuty skarżących, dotyczące nie wyjaśnienia przez organy orzekające co znajdowało się na spornym gruncie oraz przeznaczenia tego gruntu, a także na jaki cel został rozdysponowany ten grunt, dla sprawy o przyznanie odszkodowania na podstawie powołanego przepisu nie miały istotnego znaczenia, bowiem decydujące znaczenie w sprawie miał stan faktyczny i prawny nieruchomości istniejący w dacie wejścia w życie "dekretu [...]". Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości odrębnego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytuły zniszczonego ogrodzenia, drzew i upraw znajdującym się na gruncie przejętym na rzecz Gminy W. lub Skarbu Państwa. Szkody z tego tytułu wynikłe zwiększają wysokość zobowiązania publicznoprawnego jakim jest odszkodowanie za przejętą nieruchomość. W związku z powyższym rozstrzyganie w trybie administracyjnym o odmowie przyznania świadczenia rekompensacyjnego o charakterze cywilnoprawnym nie jest dopuszczalne. Dlatego też decyzję Wojewody [...] uchylającą decyzję Prezydenta W. w części odmawiającej przyznanie odszkodowania za zniszczone ogrodzenie, drzewa i uprawy oraz umarzającą postępowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie należało uznać za zgodną z prawem. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.