II SA/Łd 990/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] Nr [...]. J. S. w dniu 11 września 2006 r. wystąpiła za pośrednictwem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na J. i A. S. J. S. we wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej podała, że w skład jej rodziny oprócz dzieci: J. i A. S. wchodzą - syn K. S. i córka E. S. Jako członka rodziny skarżąca nie wskazała konkubenta – J. S., chociaż przyznała, że z konkubentem wychowuje i utrzymuje ich wspólne dzieci. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Wójta Gminy B., decyzją z dnia [...] na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 7 – 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. ) odmówił uwzględnienia wniosku uzasadniając swoje stanowisko tym, że J. S. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca jest osobą rozwiedzioną. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w N. z dnia 26 kwietnia 1994 r. zostały zasądzone na rzecz małoletnich dzieci: J. i A. rodzeństwa S. alimenty od ojca – S. S. Znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie, wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N., z dnia 18 września 2006 r. potwierdza, że w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. Skarżąca w odwołaniu od powyższej decyzji zarzuciła, iż jest ona dla niej i jej dzieci bardzo krzywdząca. Wskazała, że jej konkubent – J. S. nie ma obowiązku wychowywania i łożenia na jej dzieci z pierwszego małżeństwa, gdyż "od tego jest ich ojciec". Dodała, iż jej zdaniem to, że nie przyznano jej wnioskowanego świadczenia wynika jedynie ze złej woli pracowników GOPS w B. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 5 a i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. ) w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, podzielając argumentację Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przypomniano, iż definicję osoby samotnie wychowującą dziecko określa art. 3 ust. 17 "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), do której odsyła art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z tym przepisem pojęcie "osoba samotnie wychowująca dziecko" oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Podkreślono, iż w świetle tej definicji i niespornym stanie faktycznym, zgodnie z którym skarżąca wychowuje syna – K. S.i córkę – E. S. wspólnie z ich ojcem – J. S., J. S. nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Przypomniano, iż przepis art. 3 ust. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych do lutego 2006 r. miał inne brzmienie i w poprzednim stanie prawnym wnioskodawczyni przysługiwałaby zaliczka alimentacyjna. Natomiast obecna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca należy do kręgu takich osób. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. S. podniosła takie same zarzuty jak w odwołaniu. Ponownie podniosła, iż samotnie wychowuje swoje dzieci J. i A. S., na które, zgodnie z orzeczeniem sądu, winien łożyć ich ojciec – S. S. Wskazała także, iż jej konkubent – J. S., z którym wychowuje dzieci K. i E. S., nie jest zobowiązany płacić na obce dzieci. Dodała, iż w roku 2005 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przyznało jej zaliczkę alimentacyjną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi ponownie stwierdzając, iż powodem niemożności przyznania J. S. wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej jest bezsporny fakt, iż przy obecnym stanie prawnym skarżąca nie wypełnia przesłanek warunkujących uznanie jej za osobę samotnie wychowującą dziecko. Zważono, iż w stanie prawnym obowiązującym przed lutym 2006 r., kiedy art. 3 ust. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych do lutego 2006 r. miał inne brzmienie i stanowił, że ilekroć w ustawie jest mowa o "osobie samotnie wychowująca dziecko - oznacza to panną, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matka dziecka" skarżąca spełniała ustawowe przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 3 pkt 17 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ), co w konsekwencji spowodowało naruszenie przepisu art. 2 pkt 5 a i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. ). Zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna, zwana dalej "zaliczką" przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Definicję "osoby uprawnionej" w rozumieniu przepisów ustawy zawiera art. 2 pkt 5 lit. a, b i c, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli : a/ osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b/ osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c/ jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w odniesieniu do uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej wskazały na podstawę określoną w art. 2 pkt 5 lit. a ustawy podnosząc, iż nie są oni wychowywani przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta była w art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Treść tego przepisu po wejściu w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych wielokrotnie ulegała zmianie. Jedną ze zmian była zmiana wprowadzona przepisem art. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 192, poz. 1963 ), która weszła w życie w dniu 1 października 2004 r., a następnie była przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 orzekł, iż 1. Art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963): a) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11), b) nie są niezgodne z art. 48 Konstytucji. 2. Przepisy ustawy wskazane w punkcie 1 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności powołanego przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) ze wskazanymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencji o prawach dziecka w jego pierwotnym brzmieniu, określającym "samotne wychowywanie dziecka" – jako wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z jego ojcem lub matką dziecka i tylko przepis w takim brzmieniu utracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r. Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się co do treści przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) po jego nowelizacji dokonanej art. 27 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. ), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2005 r. Przepis ten stanowił, iż ilekroć w ustawie jest mowa o "osobie samotnie wychowującej dziecko" – oznacza to pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z jego ojcem lub matką dziecka i do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie nie został wyeliminowany z obrotu prawnego (publikator LEX nieprawidłowo podaje, iż utracił on moc z dniem 31 grudnia 2005 r.). Faktem jest, iż art. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 267, poz. 2260 ) ustawodawca dodał w art. 3 pkt "17 a" stanowiący, iż jeśli mowa jest w przepisach ustawy o "osobie samotnie wychowującej dziecko" – oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Powyższa zmiana wynikająca – jak się wydaje – z niezrozumienia przez ustawodawcę skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego spowodowała, iż w obrocie prawnym pozostają dwa przepisy definiujące "osobę samotnie wychowującą dziecko". Organ rozstrzygający wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej nie dostrzegł tego problemu stosując przepis art. 3 pkt 17 a w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 267, poz. 2260 ), który w jego ocenie wywiera negatywne skutki w sferze uprawnień skarżącej. W ocenie organu, w świetle poprzedniej regulacji prawnej wprowadzonej art. 27 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. ) skarżąca uznawana była za osobę "samotnie wychowującą dziecko". Abstrahując od zagadnienia, który przepis należy w niniejszej sprawie stosować - art. 3 pkt 17, czy też art. 3 pkt 17 a , w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni wskazanego w uzasadnieniu decyzji przepisu prawa – art. 3 pkt 17 a przyjmując, iż wychowywanie jakiegokolwiek dziecka z jego rodzicem powoduje, iż osoba przestaje być osobą samotnie wychowującą dziecko, na które przysługuje świadczenie z ustawy o świadczeniach rodzinnych, bądź z ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W konsekwencji organy przyjęły, iż skarżąca, która wychowuje dwoje dzieci ze związku małżeńskiego, który prawnie nie istnieje oraz dwoje dzieci pochodzących z konkubinatu z ich ojcem ( konkubentem ) nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ). Należy podkreślić, że intencją ustawodawcy wprowadzającego zmiany wskazanego powyżej przepisu prawa było wyłączenie nadużyć ze strony osób, które pomimo orzeczonej separacji, bądź rozwodu nadal wychowywały pochodzące z małżeństwa dziecko wspólnie z jego rodzicem. Dotyczyło to również sytuacji, kiedy osoba stanu wolnego (panna , kawaler, wdowa, wdowiec) wychowywała dziecko z drugim rodzicem. Nie może zatem budzić wątpliwości, że wyłączenie, o którym mowa w powołanym przepisie dotyczy wychowywania co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem, ale dziecka uprawnionego do świadczenia, pochodzącego od tego samego rodzica, a nie każdego dziecka, którego nie dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia. Odmienna, przedstawiona przez organy orzekające wykładnia powołanego przepisu art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) prowadziłaby do absurdalnej sytuacji, kiedy to wychowywanie innego dziecka niż uprawnione do świadczenia przewidzianego ustawą z jego rodzicem (innym, niż dziecka, na które świadczenie przysługuje) określałoby sytuację prawną dziecka uprawnionego, które de facto nie jest wychowywane wspólnie z jego rodzicem. Tak więc, tylko wspólne wychowywanie co najmniej jednego dziecka uprawnionego do świadczenia z jego rodzicem wyłącza "samotne wychowywanie dziecka" w rozumieniu art. 3 pkt 17 a ustawy, a w konsekwencji możliwość przyznania świadczenia przewidzianego przepisami ustawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w stosunku do skarżącej nie zachodzi wyłączenie, o którym stanowi wskazany przepis art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca nie wychowuje bowiem co najmniej jednego dziecka, na które przysługuje zaliczka alimentacyjna z jego rodzicem, a zatem jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu tego przepisu. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.