I SA/Wr 575/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Sędzia NSA – Andrzej Szczerbiński Asesor WSA – Ewa Kamieniecka Protokolant : Marta Kania po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale I w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi A. i A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy J. W. dotyczącej wymiaru zobowiązania pieniężnego za 2005 rok uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi Państwa A. i A. W. - jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (OP) organ właściwy do rozpatrzenia odwołania - SKO w J. G. stwierdził, że odwołanie od decyzji Wójta Gminy J. W. z dnia [...] 2005 r. w przedmiocie zmiany wymiaru zobowiązania pieniężnego za 2005 rok - zostało wniesione po upływie ustawowego terminu przewidzianego w dyspozycji art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, odwołanie od decyzji wnosi się w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Podnosząc zarzut uchybienia terminu o jakim mowa w powołanym przepisie, organ wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona na adres strony w dniu [...], co potwierdził własnoręcznym podpisem A. W. Doręczenia dokonano w trybie art. 144 OP w myśl którego, organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez osoby upoważnione na podstawie odrębnych przepisów. W stanie faktycznym sprawy doręczenia dokonano za pośrednictwem pracownika Urzędu Gminy – M. W. (co potwierdził Wójt Gminy w wyjaśnieniach przesłanych do SKO). Wskazując na powyższe organ wywodził, iż wobec prawidłowości doręczenia ww. decyzji - 14 dniowy termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg w dniu [...] i upływał z dniem [...]. Tymczasem, jak podniósł organ, odwołanie od decyzji Wójta Gminy J. W. z dnia [...] - pomimo prawidłowego pouczenia o terminie i trybie zaskarżenia ww. decyzji - skarżący wnieśli w dniu [...]. Wskazana okoliczność skutkowała stwierdzeniem uchybienia przepisom procesowym dotyczącym terminów do wniesienia odwołań, a w konsekwencji, uniemożliwiała merytoryczną ocenę zarzutów podniesionych w odwołaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący kwestionując zasadność postanowienia SKO stwierdzającego wniesienie odwołania po upływie terminów procesowych zarzucili organowi naruszenie art. 122 OP poprzez brak wyczerpującego ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, w tym w szczególności związanych z ewidencją wychodzącej z urzędu korespondencji i doręczeniem zaskarżonej decyzji przez osobę nie będącą pracownikiem Gminy. Negowali też twierdzenia organu o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, powołując się na dokument potwierdzający złożenie odwołania w terminie tj. w dniu [...]. Zarzucili, że organ przed wydaniem postanowienia wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 123 OP - nie umożliwił stronie zapoznanie się z aktami sprawy, pozbawiając stronę możliwości złożenia stosownych wniosków dowodowych na okoliczność, iż nie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o oddalenie skargi, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. Skarżący – A. W. na rozprawie przed WSA we Wrocławiu - popierając skargę - wyjaśnił, że w dniu [...] tj. w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania, poprosił swojego pracownika A. A. o złożenie odwołania (wraz z [...] szt. załączników) w Urzędzie Gminy, który z powodów osobistych (nagła wiadomość o przewiezieniu ojca do szpitala) stawił się w Urzędzie dopiero ok. godz. [...]. Tego dnia Urząd Gminy w J. W. był czynny do godz. [...] i do tej godziny formalnie przyjmowano interesantów. Jednak z relacji pracownika wynikało, że pracownica Kancelarii (Sekretariatu) Urzędu (B. N.) umocowana do przyjmowania pism od interesantów, tego dnia wyszła z pracy przed godz. [...]. Jak zeznał A. A., nie zastał też nikogo w pokoju obok. Poinformowany przez "inną osobę", że p. B. wyjechała przed godz. [...] zjawił się ponownie w Urzędzie następnego dnia ok. godz. [...] (jako pierwszy interesant). Pracownica Sekretariatu potwierdziła swoją nieobecność w dniu poprzednim po godz. [...] i przyjęła korespondencję potwierdzając jej przyjęcie z datą [...] (tj. z datą dnia poprzedniego). Skarżący był przekonany o złożeniu odwołania w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zaskarżone postanowienie jako kończące postępowanie w sprawie podlegało kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na podstawie dyspozycji art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwana dalej u.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, albo kończące postępowanie, a także, na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W zakresie tak ujętej kognicji sądów administracyjnych należało stwierdzić, iż materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym jak i uzupełniony wyjaśnieniami skarżącego złożonymi przed Sądem nie dawał podstawy do jednoznacznego uznania legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie przede wszystkim nie wyjaśniono jej stanu faktycznego, w szczególności zaś – czy istotnie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, czy też, skarżący doznali przeszkód w skutecznym złożeniu odwołania z przyczyn leżących po stronie pracowników Urzędu Gminy J. W. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, pracownica Kancelarii Urzędu, umocowana do przyjmowania korespondencji oraz osób zainteresowanych, w dniu [...] wyszła z pracy przed końcem urzędowych godzin funkcjonowania Urzędu tj. ok. [...]. Urząd Gminy czynny był natomiast do godziny [...] i taki czas pracy obowiązywał wszystkich pracowników. Jednocześnie, z akt sprawy nie wynikało aby godziny przyjmowania interesantów podlegały w tym względzie jakimś szczególnym ograniczeniom czasowym w stosunku do powszechnie znanych godzin pracy Urzędu. Fakt nieobecności B. N. w pracy po godzinie [...] był bezsporny, jako że sama pracownica i osoby słuchane w toku postępowania wyjaśniającego - potwierdziły tę okoliczność. Niekwestionowana w sprawie nieobecność pracownicy Kancelarii Urzędu obligowała organ odwoławczy do ustalenia w pierwszej kolejności, czy okoliczność ta nie zakłóciła funkcjonowania Kancelarii. Innymi słowy, czy w związku z tą nieobecnością była wyznaczona osoba umocowana do zastępowania B. N. w powierzonych jej czynnościach urzędowych Kancelarii. W ocenie Sądu, prowadzone przez organ podatkowy postępowanie wyjaśniające w zasadzie zupełnie pomija kwestię zastępstwa, co musi budzić uzasadnione zastrzeżenia, w szczególności wobec podnoszonych przez stronę skarżącą trudności w złożeniu odwołania. Z tych względów ustalenia faktyczne poczynione przez organ należało uznać za niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, iż doszło do uchybienia procesowego terminu do wniesienia odwołania o którym stanowi art. 228 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu, dokonując konstrukcji ustaleń faktycznych należało ustalić, czy w dniu [...] po godz. [...] A. A. istotnie stawił się w Urzędzie Gminy celem złożenia odwołania, po drugie, czy w tym czasie na terenie Urzędu był obecna osoba umocowana do zastępowania nieobecnej pracownicy Kancelarii, wreszcie po trzecie, czy zgodnie ze stanowiskiem skarżących żaden z pracowników Urzędu nie podjął się przyjęcia odwołania, pomimo że tego dnia upływał termin do jego złożenia. Zdaniem Sądu, staranność organu podatkowego w dążeniu do ustaleń faktycznych sprawy ograniczyła się w zasadzie jedynie do oceny notatki służbowej sporządzonej przez B. N., w której pracownica oświadczyła, iż omyłkowo nie przestawiła datownika, przybijając na odwołaniu datę z dnia poprzedniego. Na tej podstawie organ wywiódł, iż odwołanie strony zostało złożone po upływie ustawowego terminu, a jedynie przez omyłkę pracownika na odwołaniu pierwotnie przybito prezentatę opatrzoną datą na dzień [...]. Tymczasem, w przekonaniu Sądu, okoliczności sprawy wskazane przez stronę skarżącą wymagały szczególnie wnikliwej analizy ustaleń faktycznych. Postulat ten podyktowany jest nie tylko koniecznością zweryfikowania twierdzeń skarżących, które w świetle okoliczności sprawy wydają się wiarygodne, ale w równym stopniu wynika także z uświadomienia sobie konsekwencji stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, co pozbawia stronę prawa do kontroli instancyjnej wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Konieczność przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w sprawie jest tym bardziej oczywista, iż powstała wątpliwość – czy podatnik miał możliwość skutecznego zaskarżenia decyzji wobec – jak podnieśli skarżący - odmowy przyjęcia odwołania przez pozostałych pracowników Urzędu Gminy. Poprzestanie na ustaleniach poczynionych przez organ podatkowy nie usuwa wskazanej wątpliwości, narażając przez to stronę na ciężar ponoszenia negatywnych konsekwencji z przyczyn leżących po stronie organu. Trafny, w kontekście wskazanych wyżej okoliczności sprawy jest również zarzut skarżących dotyczący naruszenia art. 123 Ordynacji podatkowej, który wiąże się z wynikającym z art. 200 OP obowiązkiem umożliwienia stronie zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia. Jakkolwiek strona uczestniczyła w przesłuchaniu osób w ramach przeprowadzonego przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego, to nie zwalniało to organu z obowiązku wynikającego z art. 200 OP, w szczególności, że strona również w wyjaśnieniach złożonych do protokołu w dniu [...] akcentowała nieprawidłowości związane z pracą Urzędu i doręczaniem pism. Na emocjonalny stosunek pracowników Urzędu, rodzący obawy o ich obiektywizm w sprawie wskazuje też nie rozpatrzony (jak twierdzi skarżący) wniosek o wyłączenie pracownika załatwiającego sprawę merytorycznie. W tych okolicznościach, organ badający kwestię terminowości złożenia odwołania, obowiązany był do wyjątkowej staranności w obiektywnym ustaleniu wszystkich okoliczności uchybienia terminu do wniesienia odwołania, tak aby ewentualne przeszkody ze strony organu (związane z właściwą obsługą interesantów) nie naraziły strony na negatywne konsekwencje związane z ochroną jej praw. Na szczególny w tym względzie obowiązek organów podatkowych wskazuje także orzecznictwo, gdzie podkreśla się, iż postanowienia dotyczące stwierdzenia uchybienia terminu powinny być wydawane wówczas, gdy przekroczenie terminu jest oczywiste i po wyjaśnieniu ewentualnych wątpliwości, które mogą powstać po analizie materiału dowodowego, a także po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego sprawy. W orzeczeniu z dnia 10 czerwca 2003 r. (sygn. akt III SA 1758/01; M Podat. 2003/12/39) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż organy podatkowe obowiązane są wnikliwie badać wszystkie okoliczności związane z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., badając ponownie kwestię terminowości wniesionego odwołania, winno w szczególności ustalić, czy w dniu [...] po godz. [...] A. A. istotnie stawił się w Urzędzie Gminy celem złożenia odwołania, po drugie, czy w tym czasie na terenie Urzędu była obecna osoba umocowana do zastępowania nieobecnej pracownicy Kancelarii, wreszcie po trzecie, czy przeszkoda w złożeniu odwołania (w ostatnim dniu terminu) nie była w jakikolwiek sposób zawiniona złą organizacją pracy Urzędu Gminy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone postanowienie wymaga uchylenia, a materiał dowodowy uzupełnienia w niezbędnym zakresie, jako że dotychczas zebrane dowody nie mogą stanowić podstawy do merytorycznej oceny zasadności wydanego w trybie art. 228 OP rozstrzygnięcia. Z tych względów, Sąd działając na podstawie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji. W rozstrzygnięciu Sąd nie zasądził kosztów postępowania, gdyż strona pouczona o możliwości złożenia wniosku w tym zakresie - oświadczyła, że nie wnosi o zasądzenie kosztów. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uznał za niecelowe.