II GZ 201/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 3 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.Z., Z.Z. - wspólników E.P.H. E. s.c. w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 2101/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. VI SA/Wa 2101/05 odmówił M. Z. i Z. Z. - wspólnikom E.P.H. "E." s.c. z siedzibą w D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej. W uzasadnieniu Sąd podał, że analizując sprawę stwierdził, że z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, że nadal prowadzą działalność w formie spółki cywilnej pod nazwą E.P.H. "E.", obejmującą hodowlę dżdżownic i zakwalifikowaną jako dział specjalny produkcji rolnej. Ponadto Z.Z. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą P.P.-H. "E.", której przedmiotem jest produkcja nawozów sztucznych, pośrednictwo w handlu innymi produktami branży kwiaciarsko-ogrodniczej oraz dystrybucja biohumusów wytwarzanych w ramach E.P.H. "E." s.c. Ponadto pomimo wezwania skierowanego przez Sąd, skarżący nie udokumentowali swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Przedstawiona przez skarżących informacja wskazuje jedynie, że osiągane dochody są w całości pochłaniane przez zobowiązania, a na majątkach wspólników ustanowiono zabezpieczenia: zastaw w przypadku Z. Z. i poręczenie w przypadku M. Z.. Odnosząc się do oświadczenia skarżących dotyczących udzielonej im pożyczki, Sąd I instancji uznał, że instytucja finansowa przeprowadziła odpowiednią procedurę sprawdzającą zdolność kredytową skarżących, zatem zdaniem Sądu, okoliczność udzielenia kredytu świadczy o posiadaniu przez skarżących odpowiednich środków, które umożliwiają spłatę zobowiązania. Sąd także uznał, że skarżący w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie podali żadnych konkretnych informacji, np. o wielkości zobowiązań, wysokości dochodów (strat) osiągniętych w poprzednim roku podatkowym, danych dotyczących sytuacji majątkowej w obecnym roku podatkowym. W ocenie Sądu powoływanie się na brak dochodów bądź obciążenia majątkowe nie może być traktowane jako udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. Nieprzedstawienie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację finansową skarżących to zdaniem Sądu brak dbałości o własne interesy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niewskazanie rzeczywistego, aktualnego stanu majątkowego uniemożliwia uznanie, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. Z. i Z.Z. w zażaleniu na powyższe postanowienie wnieśli o jego uchylenie i przekazanie wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Do zażalenia skarżący dołączyli kopie pisma B.H. z dnia [...] czerwca 2008 r., które jak twierdzą "określają brak środków finansowych w firmie E. umożliwiających realizację umowy zawartej z bankiem". Skarżący wskazali, że brak zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach toczących się przed wojewódzkim sądem administracyjnym (VI SA/Wa 1306/07, VI SA/Wa 1307/07, VI SA/Wa 1308/07) przyczynił się do powstania trudnej sytuacji finansowej. Wraz z zażaleniem skarżący złożyli wniosek o zawieszenie postępowania w sprawach VI SA/Wa 1306/07, VI SA/Wa 1307/07 oraz VI SA/Wa 1308/07, które w ocenie skarżących są identyczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niezasadne nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jest to obowiązek Sądu w sytuacji, gdy osoba taka spełnia przesłanki przewidziane w art. 246 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 p.p.s.a.) stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd I instancji badając stan majątkowy skarżących słusznie stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro ze złożonych wniosków i oświadczeń nie wynikało, aby poniesienie kosztów sądowych było niemożliwe. Skarżący nie potwierdzili w żaden sposób, iż nie są w stanie ponieść kosztów związanych z zapłatą wpisu sądowego. Brak przedstawienia jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżących oraz potwierdzających oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiły Sądowi I instancji uznanie, że skarżący spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, iż w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające skarżącym przyznania prawa pomocy nie wskazali oni jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zakwestionowania orzeczenia Sądu I instancji w tym zakresie, zaś załączone pismo B.H. z dnia [...] czerwca 2008 r. na tym etapie postępowania nie może wpłynąć na zmianę oceny sytuacji majątkowej dokonanej przez Sąd I instancji. Należy nadmienić także, że prawo pomocy może być przyznane stronie na każdym etapie postępowania, a zatem w przypadku zmiany okoliczności istnieje możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w wypadku uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji skarżącemu przysługiwać będzie prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.