I SA/Sz 241/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Polańska /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Marian Jaździński Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa Protokolant: Joanna Zienkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wartości celnej , podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług o d d a l a skargę W dniu [...] w Oddziale Celnym R.G., działający z upoważnienia A.R., zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki [...], rok produkcji - 1987, pojemność sinika -1587 cm3, nr nadwozia [...]. Zgłoszenie celne zostało zarejestrowane pod numerem ewidencji [...]. Zgłaszający wraz ze zgłoszeniem celnym przedłożył między innymi umowę sprzedaży z dnia [...], na podstawie której zakupiony został ww. pojazd, oraz Deklarację Wartości Celnej. Przyjęcie zgłoszenia celnego spowodowało z mocy prawa objęcie ww. towaru wnioskowaną procedurą oraz określenie kwoty wynikającej z długu celnego. Wymiaru długu celnego organ celny dokonał z zastosowaniem stawki celnej obniżonej, tj. takiej jak dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej na podstawie deklaracji o preferencyjnym pochodzeniu towaru zamieszczonej w umowie sprzedaży z dnia [...]. Organ celny przeprowadził weryfikację deklaracji o pochodzeniu towaru zamieszczonej w umowie z dnia [...]., w wyniku której ustalił, że osoba wskazana jako sprzedawca i eksporter towaru K.F. z miejscowości [...], nie sporządziła ani przedmiotowej deklaracji o pochodzeniu, ani samej umowy sprzedaży. Według informacji uzyskanych od władz celnych niemieckich, załączone do zgłoszenia celnego faktura oraz deklaracja zostały sfałszowane. W związku z powyższymi informacjami, postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie, w wyniku którego wydał decyzję z dnia [...] nr [...] o uznaniu zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] za nieprawidłowe w zakresie preferencji celnych oraz wysokości zastosowanej stawki i określił należności celne i podatkowe oraz odsetki wyrównawcze w prawidłowej wysokości. ",' " Nie zgadzając się z powyższą decyzją, A.R. wniósł do Dyrektora Izby Celnej odwołanie od niej wnosząc o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia należności w kwocie [...], gdyż – według niego – konsekwencje finansowe powinien ponosić jego pełnomocnik R.G., który dokonał zgłoszenia celnego w oparciu o sfałszowaną umowę sprzedaży importowanego pojazdu. W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej uchylił decyzję organu pierwszej instancji w zakresie wartości celnej oraz określenia zobowiązania w podatku akcyzowym i podatku VAT z tytułu importu samochodu marki [...] i określił te należności w wysokości niższej niż organ celny pierwszej instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoją decyzję, organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Celnego wprawdzie prawidłowo przyjął dla ustalenia wartości celnej importowanego pojazdu metodę zastępczą, tj. metodę tzw. "ostatniej szansy", jednak niewłaściwie ustalił wartość celną towaru przyjmując kwotę wynikającą ze sfałszowanej umowy, tj. kwotę [...]. Według organu odwoławczego, fakt, iż cena transakcyjna wykazana w sfałszowanej umowie ([...]) jest ceną zbliżoną do wartości ustalonej metodą zastępczą ([...]) nie upoważnia organu celnego do ustalenia wartości celnej przy zastosowaniu cen pochodzących ze sfałszowanych dokumentów transakcyjnych. Zastosowanie w sprawie metody "ostatniej szansy", określonej w przepisie art. 29 § 1 Kodeksu celnego, podyktowane było koniecznością ustalenia nowej wartości celnej, gdyż wartość transakcyjna wynikająca ze sfałszowanej faktury nie mogła służyć do ustalenia wartości celnej, a rozstrzygnięcie w tym zakresie nie jest działaniem na niekorzyść podatnika, bowiem wartość celna ustalona metodą zastępczą jest niższa niż wartość ustalona na podstawie ceny transakcyjnej. Ponadto, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż w związku z tym, że kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych, tj. na podstawie deklaracji pochodzenia towaru umieszczonej w sfałszowanej umowie zakupu pojazdu, to naliczenie odsetek wyrównawczych przez organ celny pierwszej instancji było zgodne z powołanymi w zaskarżonej decyzji przepisami – art. 222 § 4 Kodeksu celnego oraz § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 r. w sprawie określania wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz. U. Nr 143 poz. 958 ze zm.). Dalej, organ odwoławczy poinformował A.R., iż jako dłużnik powinien samodzielnie dokonać obliczenia i wpłaty odsetek wyrównawczych, a także wskazał stawki odsetek aktualnych do dnia 2 lutego 2005 r. Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołującego się, iż wskazanie nieprawdziwych danych w zgłoszeniu celnym nastąpiło z winy jego pełnomocnika R.G., i w związku z tym wszelkie konsekwencje z tym związane powinien on ponieść, a nie odwołujący się, organ odwoławczy stwierdził, że analiza posiadanych przez organy dokumentów, w tym oryginał notarialnego pełnomocnictwa udzielonego przez A.R R.G, wskazuje jednoznacznie, iż wszelkie czynności, jakie podejmowane były przez R.G., dokonywane były z mocy udzielonego mu upoważnienia. Zgodnie zatem z przepisem art. 95 Kodeksu cywilnego w związku z przepisem art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej, czynność prawna dokonana przez przedstawiciela pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Skutki te odnoszą się również do sytuacji, w której przedstawiciel działał podstępnie lub w złej wierze. Następstwa czynności prawnej dokonanej przez przedstawiciela wpływały również w niniejszej sprawie bezpośrednio na wymiar należności celnych, jak również na naliczenie odsetek wyrównawczych. Takie stanowisko potwierdzone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 1933/96 z dnia 7 marca 1997r. z którego wynika, iż w procedurze administracyjnej, podobnie jak w innych procedurach, obowiązuje zasada, że strona posługująca się inną osobą do dokonywania czynności procesowych ponosi odpowiedzialność za uchybienia tej osoby. W konkluzji, Dyrektor Izby Celnej stwierdził również, iż stawki celne obniżone stosuje się na wniosek zgłaszającego. Złożenie takiego wniosku skutkuje nie tylko zastosowaniem stawki celnej preferencyjnej (obniżonej), ale również zgodą na poddanie dowodów preferencyjnego pochodzenia procedurze weryfikacyjnej, o której mowa jest w przepisie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. Wyniki zaś przeprowadzonej przez niemieckie władze celne weryfikacji w niniejszej sprawie są jednoznaczne i wskazują, że pojazd nie może korzystać z preferencji celnych. Nie zgadzając się z ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej, A.R. wniósł na nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę z dnia [...], w której zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę przepisów art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego w związku z art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej przez błędne ich zastosowanie i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż w zaskarżonej decyzji błędnie przyjęto, że skutki udzielonego pełnomocnictwa odnoszą się do reprezentowanego, w sytuacji w której przedstawiciel działał podstępnie lub w złej wierze. Według skarżącego, w jego sprawie umocowanie R.G. dotyczyło jedynie kupna samochodu w [...] i załatwienia związanych z tym formalności celno-podatkowych. Popełnienie natomiast przez niego przestępstw celno-podatkowych za pomocą sfałszowanych dokumentów nie mieściło się w granicach umocowania, a tym samym decyzja organu celnego narusza przepis art. 95 Kodeksu celnego. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo, ustosunkowując się do zarzutu skarżącego dotyczącego zakresu pełnomocnictwa udzielonego R.G., organ odwoławczy zaznaczył, iż w niniejszej sprawie posługiwanie się przez organy celne przepisami Kodeksu cywilnego ma jedynie charakter posiłkowy, a sytuacje dotyczące reprezentowania stron w postępowaniu przed organami celnymi zostały w sposób szczegółowy uregulowane w Kodeksie celnym, którego przepisy stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał ponownie, iż w aktach sprawy znajduje się oryginał notarialnego pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego R.G., na mocy którego został on upoważniony do zakupu zagranicznego samochodu osobowego i załatwienia wszelkich formalności związanych z ocleniem i zarejestrowaniem pojazdu, a – zgodnie z przepisem art. 254 § 4 Kodeksu celnego – czynności dokonane przez przedstawiciela, w granicach upoważnienia, pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która ustanowiła przedstawiciela. Organ przywołał także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2003 r., sygn. akt III RN 135/02, w którym jednoznacznie stwierdzono, iż jeżeli zgłoszenia celnego dokonuje podmiot działający w ramach tzw. przedstawicielstwa bezpośredniego, a więc działający "w imieniu i na rzecz innej osoby", to w świetle regulacji art. 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego "zgłaszającym" jest, w danym wypadku, "osoba, w której imieniu dokonano zgłoszenia celnego" i to ona, a nie występujący w jej imieniu "przedstawiciel bezpośredni", jest "dłużnikiem celnym", czyli na niej ciąży obowiązek zapłacenia kwoty wynikającej z "długu celnego". Jednocześnie, organ odwoławczy podkreślił, iż fakt, że w stosunku do R.G. wszczęto postępowanie karne skarbowe nie ma znaczenia dla prowadzonego postępowania celnego, gdyż R.G. nie był dłużnikiem w niniejszej sprawie, a w związku z tym nie mógł być również stroną postępowania celnego, jak również, zgodnie z art. 273 Kodeksu celnego, prowadzenie postępowania karnego skarbowego lub postępowania karnego nie stanowi przeszkody dla prowadzenia postępowania na podstawie przepisów Kodeksu celnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Pismem z dnia [...] skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, ponownie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz, ewentualnie, o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wstrzymanie czynności egzekucyjnych i zawieszenie postępowania w przedmiotowej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Celnej wniosku o umorzenie egzekucji. Pełnomocnik skarżącego w piśmie tym powtórzył argumentację zawartą już w skardze, a dodatkowo, wskazał na uzasadnienie postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], umarzającego śledztwo w sprawie przeciwko R.G., w którym stwierdzono, iż z momentem wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nie jest wymagany obowiązek zapłaty cła za towary przemieszczane w ramach Unii i nie jest konieczne udokumentowanie preferencyjnego unijnego pochodzenia samochodu osobowego, a przedstawienie umowy lub faktury bez deklaracji o pochodzeniu towaru nie nosi znamion czynu zabronionego, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2005 r. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika skarżącego, należy uznać, iż nie ma podstaw do dalszego dochodzenia wobec skarżącego roszczeń celnych, podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, bowiem nie ma podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem. Spór, jaki wiodą strony w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie dotyczy jednej kwestii, a mianowicie oceny zasadności obciążenia skarżącego A.R. obowiązkiem zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego i należności podatkowych, w sytuacji, gdy zgłoszenia celnego dokonała osoba umocowana notarialnie przez skarżącego do zakupu i transportu do Polski samochodu osobowego oraz załatwienia wszystkich formalności związanych z ocleniem i zarejestrowaniem tego samochodu w kraju. Skarżący nie kwestionuje prawidłowości wyliczeń wartości celnej towaru, podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług, jak też wysokości naliczonych odsetek wyrównawczych. W sprawie tej poza sporem jest zatem to, iż dokonano importu towaru, którego wartość musiała zostać ustalona metodą zastępczą, ze względu na fakt sfałszowania przez pełnomocnika skarżącego umowy sprzedaży samochodu i deklaracji o jego pochodzeniu z Unii Europejskiej, co w konsekwencji uniemożliwiło zastosowanie stawki celnej obniżonej. Odnosząc się zatem do podniesionego w skardze zarzutu , skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska zajętego przez organy celne, iż z treści pełnomocnictwa z dnia [...], sporządzonego przed notariuszem i załączonego do akt sprawy, wynika, iż R.G. został upoważniony przez skarżącego A.R. do kupna i przewozu z zagranicy samochodu osobowego oraz do załatwienia wszystkich formalności związanych z jego ocleniem i zarejestrowaniem. Upoważnienie to stanowiło zatem, wbrew twierdzeniom skarżącego, umocowanie do działania w imieniu skarżącego w oparciu o jego oświadczenie woli, a zakres pełnomocnictwa został szczegółowo określony przez dosłowne wskazanie czynności jakich może dokonywać pełnomocnik, tj. cyt.: "zakupu samochodu osobowego poza granicami kraju i transportu do Polski oraz załatwienia wszelkich formalności związanych z ocleniem i zarejestrowaniem samochodu osobowego". Oznacza to, iż pełnomocnik skarżącego – R.G., legitymował się prawidłowo sporządzonym i ważnym pełnomocnictwem do działania w jego imieniu, także w fazie dokonywania odprawy celnej. Wobec tego, zarzut skarżącego, iż pełnomocnik nie działał w ramach udzielonego mu pełnomocnictwa nie znajduje pokrycia w prawidłowo zgromadzonym przez organy celne materiale dowodowym i jest rozbieżne z treścią udzielonego pełnomocnictwa. Zatem, jak słusznie stwierdziły to organy celne, skarżący, udzielając R.G. pełnomocnictwa w powyższym zakresie, ponosi odpowiedzialność za dokumenty wystawione i podpisane przez swojego pełnomocnika w ramach udzielonego mu upoważnienia do dokonania czynności – złożenia zgłoszenia celnego w jego imieniu i na jego rzecz, co pozostaje w zgodzie z brzmieniem przepisów art. 253-255 Kodeksu celnego, kształtujących instytucję reprezentacji w postępowaniu przed organami celnymi, które to przepisy zasadnie przywołuje także w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej. I tak, zgodnie z przepisem art. 253 § 1 Kodeksu celnego, przedstawicielstwo może być bezpośrednie, jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, bądź pośrednie, jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby. Jednocześnie w przypadku, gdy postępowanie przed organem celnym nie dotyczy towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej, zgodnie z § 3 omawianego przepisu, przedstawicielem osoby może być bądź agencja celna jako przedstawiciel bezpośredni lub pośredni, bądź osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych jako przedstawiciel bezpośredni, czyli działający w imieniu i na rzecz innej osoby. Zgodnie natomiast z przepisem art. 95 Kodeksu cywilnego, w związku z przepisem art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej i w związku z przepisem art. 262 Kodeksu celnego, czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego, w związku z powyższym, skład orzekający w sprawie stoi na stanowisku, że nie można uznać, iż pełnomocnik nie działał w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa i, że to on powinien zostać obciążony skutkami finansowymi dokonania nieprawidłowego zgłoszenia celnego. Takie też stanowisko reprezentuje Sąd Najwyższy, który we wskazanym wyżej wyroku z dnia 3 października 2003 r., sygn. akt III RN 135/02, stwierdził, że jeżeli zgłoszenia celnego dokonuje podmiot działający w ramach tzw. przedstawicielstwa bezpośredniego, a więc działający "w imieniu i na rzecz innej osoby", to w świetle regulacji art. 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego "zgłaszającym" jest, w danym wypadku, "osoba, w której imieniu dokonano zgłoszenia celnego" i to ona, a nie występujący w jej imieniu "przedstawiciel bezpośredni", jest "dłużnikiem celnym", czyli że na niej ciąży obowiązek zapłacenia kwoty wynikającej z "długu celnego". Kwestia natomiast przekroczenia umocowania przez pełnomocnika, na którą powołuje się skarżący, może mieć – według składu orzekającego – znaczenie tylko w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie, nie ma ona natomiast wpływu na istnienie i wymiar należności publiczno-prawnych wynikających z importu towaru. W odniesieniu natomiast do zarzutu podniesionego przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia [...] przedłożonym na rozprawie, iż z momentem wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nie jest wymagany obowiązek zapłaty cła za towary przemieszczane w ramach Unii i nie jest konieczne udokumentowanie preferencyjnego unijnego pochodzenia samochodu osobowego, a przedstawienie umowy lub faktury bez deklaracji o pochodzeniu towaru nie nosi znamion czynu zabronionego, i że w związku z powyższym, należy uznać, iż nie ma podstaw do dalszego dochodzenia wobec skarżącego roszczeń celnych i podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług, co – według pełnomocnika – potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2005 r., skład orzekający w sprawie uznaje go za nieuprawniony. We wskazanym bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. o sygn. akt P 9/04, publ. w OTK-A 2005/1/9 Trybunał stwierdził, że cyt.: "Wyrok Trybunału oznacza więc niemożność wymierzenia kary, którą za naruszenie procedury odprawy czasowej przewidywało prawo polskie przed 1 maja 2004 r. Co prawda w sprawie, którą rozpatrywał Sąd Okręgowy w Toruniu, może to nie mieć znaczenia, ale sama niemożność wymierzenia kary nie znosi co do zasady istniejących przed 1 maja 2004 r. obowiązków wynikających z przepisów prawa i innych niż karne konsekwencji ich niedopełnienia. Biorąc pod uwagę powyższe, należy wyraźnie oddzielić dwa zagadnienia: po pierwsze - kwestię realizacji obowiązku publicznoprawnego wynikającego z przepisów prawa, a po drugie - kwestię odpowiedzialności karnej za niewykonywanie tychże obowiązków lub ich wykonywanie niezgodnie z prawem. W pierwszej sytuacji należy stwierdzić, iż przestrzeganie obowiązującego prawa jest obowiązkiem każdego. Jest to zasada uniwersalna i w kontekście rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, że niedochowanie warunków procedury celnej, jaką jest odprawa czasowa, stanowiło naruszenie tejże zasady. Inną sprawą są jednak czasowe uwarunkowania związane z karaniem za tego typu czyny. Rozdzielenie tych dwóch kwestii ma istotne znaczenie zwłaszcza w kontekście zmiany przepisów prawa wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej i obowiązujących standardów międzynarodowych w zakresie stosowania ustawy względniejszej." Ponadto, wniosek pełnomocnika skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wstrzymanie czynności egzekucyjnych i zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Celnej wniosku o umorzenie egzekucji, zawarty w wyżej wskazanym piśmie, nie mógł zostać pozytywnie załatwiony, gdyż przekracza on granice sprawy będącej przedmiotem rozpoznania. Reasumując, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był – według Sądu – wystarczający do wydania decyzji w zaskarżonym brzmieniu, a ponadto został przez organy celne należycie rozważony. Przed wydaniem decyzji organy celne obu instancji podjęły wszelkie kroki zmierzające do zebrania kompletnego i niebudzącego wątpliwości materiału dowodowego, celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz właściwie go oceniły, nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Także w pozostałym zakresie, nieobjętym skargą, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, orzec należało, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.