II OZ 109/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. i J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1930/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. i J. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej nakazującej rozbiórkę budynku postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1930/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. i J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. i J. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej nakazującej rozbiórkę budynku W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 23 lipca 2007 r. Sąd odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt II OZ 903/04 uchylił postanowienie Sądu z dnia 23 lipca 2007 r., wskazując, iż nie przeprowadzono w sposób należyty postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego. W związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwano skarżących reprezentowanych przez pełnomocnika do uzupełnienia - w terminie 7 dni - danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń. Pomimo zakreślonego przez Sąd terminu skarżący nie przedłożyli dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń. Sąd podniósł, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oświadczenie skarżących uniemożliwia jednoznaczną ocenę możliwości finansowych wnioskodawców. Sąd wskazał, iż skarżący osiągają dochody w kwocie [...] zł, są właścicielami domu położonego w S. o pow. [...] m2, nieruchomości rolnej o pow. [...] ha oraz domu w miejscowości C. o pow. [...] m2. Sąd podniósł, iż uchylenie się skarżących od złożenia wymaganych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi dokładną ocenę stanu majątkowego, a tym samym określenie możliwości płatniczych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli H. i J. K., reprezentowani przez adwokata R. R., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżących stać na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i poniesienie kosztów postępowania. Podniesiono, iż skarżący posiadają dochód w wysokości [...] zł i nie są w stanie ponieść tych wydatków zważywszy, iż mają na utrzymaniu troje uczących się dzieci oraz ponoszą koszty utrzymania i pięcioosobowej rodziny i koszty utrzymania mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z wniosku skarżących wynika, iż uzyskują łączny miesięczny dochód w wysokości [...] zł, a także posiadają majątek w postaci trzech nieruchomości - są właścicielami domu położonego w S. o pow. [...] m2, nieruchomości rolnej o pow. [...] ha oraz domu w miejscowości C. o pow. [...] m2. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżący H. i J. K. wezwani przez Sąd pierwszej instancji do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i wydatków członków rodziny - celem wyjaśnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej strony - nie wykonali zarządzenia Sądu pierwszej instancji o uzupełnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżących. Skarżący nie wykazali okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.