II SA/Wa 18/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), którą odmówił S. K. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podano, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których S. K. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Takie okoliczności, zdaniem organu, nie zostały udowodnione. Z akt rentowych wynika, że łączny okres ubezpieczenia zainteresowanego wynosił 18 lat 7 miesięcy i 5 dni. Za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty nie można bowiem uznać faktu, że w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego w lutym 2000 r., do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w listopadzie 2005 r., tj. przez okres 5 lat i 8 miesięcy zainteresowany nie udowodnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym okresie nie była w stosunku do S. K. orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie ubezpieczenia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Wskazano, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosi o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podał, iż w okresie od [...] czerwca 2000 r. do [...] sierpnia 2001 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą z uwagi na stan zdrowia. Jednak jego stan zdrowia nie polepszył się, natomiast sporadyczne próby powrotu do zawodu (wykonywał pracę jako [...]) były powodowane trudną sytuacją rodzinną i majątkową. Podnosił, iż ma na utrzymaniu [...] uczących się dzieci, a zarobki żony nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb jego rodziny. Wskazał, iż jest człowiekiem chorym – po [...] – w wyniku którego został [...], a przez to całkowicie niezdolny do pracy oraz samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Nie można uznać, że skarżący tylko i wyłącznie wskutek szczególnych okoliczności nie spełnił warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący na przestrzeni [...] lat życia posiada łącznie 18 lat 7 miesięcy i 5 dni okresów ubezpieczenia, zaś w ocenianym 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy staż ten wynosi 4 lata 1 miesiąc i 6 dni. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od [...] listopada 2005 r., co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2006 r., natomiast ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lutego 2000 r. Z akta sprawy nie wynika, aby od 2000 r. do 2005 r. skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Zwłaszcza, że jak sam wskazywał – w tym okresie nadal wykonywał pracę jako [...], jednak, jak twierdzi, z uwagi na brak środków nie opłacał należnych składek na ubezpieczenie społeczne. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne również nie może być uznane za szczególną okoliczność, która była powodem niespełnienia warunków do świadczenia ustawowego. Szczególne okoliczności, które wymienia art. 83 ww. ustawy, muszą być niezależne od woli ubezpieczonego, którego dotyczą. Brak dbałości o ubezpieczenie w trakcie wykonywania pracy było wynikiem powstania okoliczności, które sam skarżący kształtował. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może więc zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy. Wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, to jednak tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.