IV SA/Wa 1394/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2005 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia zespołu dworsko - parkowego na cele reformy rolnej - oddala skargę - Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2004r. – stwierdzającą, że część nieruchomości oznaczonej obecnie działkę o nr ewid. [...] o pow. 3,62 ha, należącej przed przejęciem Skarbu Państwa do T. i L. z P. małż. K., zapisanej w księdze wieczystej "[...]", stanowiącej zespół dworsko – parkowy, nie podpadała pod działanie przepisów art.2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) – oraz umorzył postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, iż spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości obejmującej m.in. zespół dworsko - parkowy w S. wystąpili z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, iż przejęcie zespołu dworsko – parkowego na własność Państwa nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. stwierdził, iż przedmiotowy zespół dworsko – parkowy nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z uzasadnienia decyzji Wojewody wynikało, że podzielił argumenty spadkobierców byłych właścicieli, iż przejęcie na rzecz Skarbu Państwa owego zespołu dworsko – parkowego, stanowiącego część składową majątku ziemskiego nastąpiło z naruszeniem powołanego dekretu. Spadkobiercy kwestionowali przejęcie go na cele reformy rolnej z uwagi na to, że nie stanowił nieruchomości rolnej i nie nadawał się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej, przez inne podmioty. Wojewoda stwierdził, iż pojęcie "nieruchomość ziemska" nie zostało zdefiniowane co stwarza konieczność odwołania się w tej mierze do orzecznictwa. Wykładnia przedstawiona w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. (W 3/89, OTK z 1990, Nr 3, poz.26), oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1998r. (III CKN 393/97, OSP nr 10, poz. 171), a także szeregu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż nieruchomości określonymi przymiotnikiem "ziemskie" są te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter wyłącznie rolniczy. Dokumenty zgromadzone w sprawie oraz zeznania świadków wskazują, iż nie istniała funkcjonalna łączność zespołu dworsko – parkowego z pozostałą częścią nieruchomości. W konkluzji Wojewoda stwierdził, iż gospodarstwo rolne w majątku S. mogło prawidłowo funkcjonować bez zespołu dworsko – parkowego, a tym samym nie zachodził związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko – parkowym, a pozostałą częścią nieruchomości. Odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...] złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. oraz Przedsiębiorstwo R. Spółka z.o.o. podnosząc, iż decyzja organu wojewódzkiego została wydana z naruszeniem prawa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzając, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest nieprawidłowe z uwagi na niezgodność z przepisami prawa, uchylił je i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Zdaniem Ministra, Wojewoda dokonał wadliwej wykładni przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.51). Minister wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na Skarb Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. Zgodnie z tym przepisem, pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólne, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość posiadała w/w cechy, nieruchomość taka przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Nowelizacja dekretu z dnia 6 września 1944r. dokonana dekretem z dnia 17 września 1945r. (Dz. U. Nr 3, poz.9) polegająca m.in. na skreśleniu w art. 2 ust. 1 w zdaniu pierwszym wyrazów " o charakterze rolniczym" oznacza, iż z chwilą dokonania tej zmiany przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, zatem i takie, które nie posiadały charakteru rolniczego. Minister zaznaczył, iż wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, cele reformy, wskazują, że pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał nie tyko użytki rolne, ale również tereny z zabudowaniami i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Według organu naczelnego przepis § 5 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jasno stanowi, iż wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Wnioskująca strona musiała wykazać, że cała nieruchomość nie spełniała norm obszarowych. Wskazuje na to § 6 rozporządzenia stanowiący, że stronę ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania dekretu winna przedłożyć dowody stwierdzające dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Nie ma żadnych wątpliwości – zdaniem organu, – że tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przyjętej nieruchomości można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Wyłączenie zatem zespołu dworsko – parkowego jest niedopuszczalne, gdyż przedmiotowy dekret nie został uchylony. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju wniósł P. K. domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy Ministrowi do ponownego rozpoznania. W skardze podniósł, że organ umarzając postępowanie wskazał na brak podstaw prawnych w przedmiocie orzekania przez organ administracji co do części przejętej w trybie reformy rolnej nieruchomości i powołując się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przeoczył, że w sprawach, których zapadły te wyroki, przebieg postępowania był odmienny od przebiegu postępowania w niniejszej sprawie. Natomiast w analogicznych sprawach sąd ten jedynie uchylił zaskarżoną decyzję (wyrok z dnia 1 lutego 2005r. sygn. akt. IV SA /Wa 89/04 oraz z 3 marca 2005r.sygn. akt. IV SA 3982/03) i Minister obecnie musi rozpatrzeć merytoryczną zasadność pozytywnych decyzji Wojewody [...]. Ponadto skarżący podniósł, iż z przepisu art. 20 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w związku z art. 2 § 3 kpc, nie wynika, aby nie dotyczył on części nieruchomości, a odnosił się tylko do całej nieruchomości. Zdaniem skarżącego sprawami o charakterze cywilno – prawnym są zarówno sprawy o podpadanie całości posiadłości pod przepisy dekrety, jak i sprawy dotyczące tych posiadłości. W obu przypadkach mamy do czynienia z roszczeniem o ustalenie prawa i przekazanie takich spraw do postępowania administracyjnego jest możliwe stosownie do art. 2 § 3 kpc na podstawie przepisu szczególnego rangi ustawowej. W ocenie skarżącego przepisem takim jest art. 20 dekretu z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odpowiedzi na skargę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i procesowego. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że unormowania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3poz. 13 ze zm.) ograniczyły kognicję organów administracji publicznej wyłącznie do orzekania o zaistnieniu przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e), tego dekretu, a więc w kwestii czy z uwagi na obszar, majątek ziemski podlegał, czy też nie podlegał działaniu dekretu. Do właściwości organów administracji publicznej nie należy zatem badanie innych żądań byłych właścicieli i ich następców praw o charakterze cywilnym, a w tym np. czy niektóre nieruchomości wchodzące w skład majątku nie były związane z majątkiem ziemskim. Wojewoda [...] stwierdzając decyzją z dnia [...] czerwca 2004r., że część nieruchomości stanowiącej zespół dworsko – parkowy położony w S. nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e), dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) jako podstawę materialnoprawną decyzji powołał § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 10, poz. 51). Należy zauważyć, iż zgodnie z tym przepisem na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejście wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie § 5 rozporządzenia posługuje się zwrotem "orzekania w sprawach czy dana" nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, co mogłaby sugerować, że przepis ten stanowi podstawę do rozstrzygnięcia również o tym, czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno gospodarcze przeznaczenie, to jednakże zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, iż decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadanie pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dokumentów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowanie może być jedynie orzeczenie o tym czy nieruchomość ziemska jako całość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Omawiany § 6 podobnie jak i § 5 rozporządzenia posługuje się określeniem "dana nieruchomość", a zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu, z uwagi na jej areał gruntów. Kierując się taką wykładnią omawianych przepisów skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjmuje odmiennie niż czyniło to wcześniejsze orzecznictwo, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. decyzja, może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na łączną wielkość jej areału, w tym użytków rolnych. Z tego względu sąd uważa rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za odpowiadające prawu, uwzględniając fakt, iż spadkobiercy byłych właścicieli majątku o łącznej powierzchni ponad 306 ha w swym żądaniu domagali się orzeczenia o niepodpadaniu nie całego przyjętego majątku, a jedynie jego niewielkiej części, obejmującej dwór z parkiem. Mając na uwadze przedstawioną argumentacją, w ocenie sądu nie było podstaw do orzekania w oparciu o § 5 w zw. z § 6 rozporządzenia o niepodpadaniu pod działanie dekretu jedynie części przyjętego w tym trybie majątku. Raz jeszcze należy podkreślić, ze w § 5 rozporządzenia przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich (własności), w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, z uwagi na łączną wielkość powierzchni majątku ziemskiego. W ocenie składu orzekającego brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sprawach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość, z racji swego charakteru, nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Skoro tak, to w świetle poczynionych ustaleń postępowanie wszczęte wnioskiem spadkobierców byłych właścicieli majątku ziemskiego podlegało umorzeniu w trybie art. 105 kpa. Stosownie do treści art. 105 § 1 kpa organ wydaje decyzje o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jego rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację braku przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej, jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z dokumentów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J. Borkowski; Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz Warszawa 1996 s. 462). Mówiąc inaczej, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, wtedy gdy nie ma materialnoprawnych podstaw o władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygniecie pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Zatem umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości w sytuacji gdy nie istniały podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, pozostaje w zgodzie z art. 105 § 1 kpa. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 230 ze zm.). Sąd orzekł jak w sentencji.