VI SA/Wa 1516/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2006 r. bez numeru w przedmiocie opłaty od wpisu na listę adwokatów 1) uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej we W. z dnia [...] marca 2006r.; 2) stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3) zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej A. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 27 stycznia 2006 r. zainteresowana – adwokat A. G. zawiadomiła Okręgową Radę Adwokacką we W. o przeniesieniu siedziby zawodowej z W. do W. oraz złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów W. Izby Adwokackiej. Jednocześnie wniosła o zwolnienie jej z opłaty związanej z wpisem na listę adwokatów z uwagi na trudną sytuację finansową i rodzinną. Zarządzeniem z dnia [...] lutego 2006 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej we W. wpisał zainteresowaną na listę adwokatów Izby Adwokackiej we W. z dniem [...] marca 2006r. Po otrzymaniu informacji o wpisie zainteresowanej na listę adwokatów Izby Adwokackiej we W. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w W. zarządził skreślenie jej z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. z dniem [...] lutego 2006r. Uchwałą z dnia [...] marca 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W., działając na podstawie art. 44 ust. 1, art. 3 ust. 6 w związku z art. 40 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 123 z 2002r. poz.1058 z późn. zmianami, dalej określanej jako Pr.adw./ oraz uchwały nr [...] Zgromadzenia Izby Adwokackiej we W. z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówiła zwolnienia adwokat A. G. z opłaty za wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej we W. w wysokości 5.000,00 zł i zobowiązała A. G. do uiszczenia tej opłaty w terminie 14 dni. W uzasadnieniu uchwały ORA wskazała, że obowiązuje ją piecza nad majątkiem Izby Adwokackiej we W., a wnioskodawczyni zmieniając siedzibę powinna liczyć się z kosztami z tym związanymi. Odwołanie od powyższej uchwały do Naczelnej Rady Adwokackiej wniosła zainteresowana wskazując, że żaden przepis Prawa o adwokaturze nie uprawnia organów samorządu do określania wysokości opłat ponoszonych przez osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów. Powołała się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006r. /III ZS 2/05/, w którym SN stwierdził, że uchwała NRA w sprawie pobierania od nowych członków opłat za wpis na listę adwokatów nie ma uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Powołała się także na uchwałę NRA nr 34/2006 z dnia 18 lutego 2006r., w której wskazuje się na konieczność dostosowania uchwał określających wysokość opłat związanych z wpisem do sytuacji powstałej w związku z powołanym wyrokiem SN. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] maja 2006 r., podjętą po rozpatrzeniu odwołania adwokat A. G., jednomyślnie utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę powołując jako podstawę prawną art.58 p.8 Pr.adw. W uzasadnieniu organ wskazał, że uchwałą nr [...] Zgromadzenia Izby Adwokackiej we W. z dnia [...] czerwca 2004 r. ustalona została wysokość opłaty od wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej we W. na kwotę 5000,00 złotych. Uchwała nie różnicuje wysokości tej opłaty w stosunku do adwokatów przenoszących swoje siedziby z okręgu innej izby. W tej sytuacji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie dostrzegło możliwości uwzględnienia odwołania. Zainteresowana miała możliwość wcześniejszego uzyskania informacji o wysokości opłaty od wpisu, zanim podjęła decyzję o przeniesieniu siedziby. Zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jedynym rozwiązaniem sytuacji, w jakiej znalazła się zainteresowana, jest zwrócenie się do Okręgowej Rady Adwokackiej we W. z wnioskiem o rozłożenie obciążającej ją kwoty na stosowne raty. Skargę na powyższą uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokat A. G. zarzucając zaskarżonej uchwale naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art.44 ust.1, art.3 ust.6 w związku z art.40 p.7 Pr.adw. i wnosząc o jej uchylenie, a także uchylenie uchwały ORA we W. oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację odwołania i wskazała na potwierdzony wyrokiem SN z dnia 12 stycznia 2006r. brak podstawy prawnej do określenia przez organy samorządu wysokości opłat za wpis na listę adwokatów. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. nr 153 poz. 1270 dalej cytowane jako p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2006r., utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej we W. z dnia [...] marca 2006 r., którą odmówiono A. G. zwolnienia od opłaty za wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej we W. i zobowiązano ją do wniesienia tej opłaty w wysokości 5.000,00 zł. Rozpatrując sprawę należy najpierw zwrócić uwagę, że wszystkie czynności związane z przeniesieniem siedziby zawodowej zainteresowanej zostały dokonane już po dniu 10 września 2005 r., tzn. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 163, poz. 1361), która w art. 1 pkt 12 dodała do Prawa o adwokaturze art. 71a w następującym brzmieniu: "Art. 71a. 1. Adwokat może przenieść siedzibę zawodową do okręgu innej izby, o ile nie narusza to przepisów art. 4b ust. 1 pkt 2 i ust. 2, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Adwokat nie może przenieść siedziby zawodowej do okręgu innej izby, jeżeli wszczęto przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne. 3. Adwokat o przeniesieniu swojej siedziby zawodowej do okręgu innej izby zawiadamia okręgową radę adwokacką właściwą dla izby adwokackiej, w której obrał siedzibę, oraz okręgową radę adwokacką w okręgu izby adwokackiej, w której dotychczas był wpisany na listę adwokatów. 4. Zawiadomienia o przeniesieniu siedziby zawodowej do okręgu innej izby adwokat dokonuje w formie pisemnej, nie później niż w terminie 30 dni przed dniem rozpoczęcia działalności zawodowej w nowej siedzibie na terenie okręgu innej izby adwokackiej. W zawiadomieniu tym adwokat podaje miejsce nowej siedziby oraz datę rozpoczęcia w niej działalności zawodowej. 5. Okręgowa rada adwokacka właściwa dla izby, do której adwokat przenosi siedzibę zawodową, wpisuje adwokata na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o przeniesieniu siedziby zawodowej do okręgu innej izby oraz zawiadamia w terminie 14 dni od dnia dokonania wpisu okręgową radę adwokacką izby, w której okręgu adwokat poprzednio miał siedzibę zawodową, o dokonanym wpisie na listę adwokatów. 6. Okręgowa rada adwokacka po otrzymaniu zawiadomienia o wpisie na listę adwokatów, o którym mowa w ust. 5, skreśla adwokata z listy adwokatów oraz przekazuje jego akta osobowe i dyscyplinarne okręgowej radzie adwokackiej właściwej ze względu na wpis na listę adwokatów." Zacytowany przepis, na który nie powołuje się żadna ze stron sprawy, a który powinien mieć w niej w pełni zastosowanie, reguluje w istocie w sposób całościowy instytucję przeniesienia siedziby zawodowej adwokata do okręgu innej izby. Jest to instytucja zasadniczo różna od instytucji wpisu na listę adwokatów, uregulowanej w tym samym Dziale V ustawy – Prawo o adwokaturze. Oczywiście, przy przeniesieniu siedziby zawodowej adwokata do okręgu innej izby ma również miejsce wpis adwokata na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o przeniesieniu siedziby zawodowej do okręgu innej izby oraz związane z tym zawiadomienie w terminie 14 dni od dnia dokonania wpisu okręgowej rady adwokackiej izby, w której okręgu adwokat poprzednio miał siedzibę zawodową, o dokonanym wpisie na listę adwokatów. Jednakże w przypadku przeniesienia siedziby zawodowej adwokata do okręgu innej izby wpis na listę adwokatów okręgu innej izby następuje z urzędu; w tej sytuacji adwokat nie składa odrębnego wniosku o wpis, lecz jedynie zawiadamia o przeniesieniu swojej siedziby zawodowej do okręgu innej izby okręgową radę adwokacką właściwą dla izby adwokackiej, w której obrał siedzibę, oraz okręgową radę adwokacką w okręgu izby adwokackiej, w której dotychczas był wpisany na listę adwokatów. Wpisu dokonuje okręgowa rada adwokacka właściwa dla izby, do której adwokat przenosi siedzibę zawodową. Inna jest więc sytuacja faktyczna i prawna zainteresowanej w porównaniu do osób po raz pierwszy wpisywanych na listę adwokatów. Nadto należy zwrócić uwagę, że przy tak szczegółowym uregulowaniu instytucji przeniesieniu siedziby zawodowej adwokata do okręgu innej izby, z określeniem terminów czynności składających się na tę instytucję włącznie, przepis art. 71a ustawy nie zajmuje w ogóle stanowiska w kwestii opłaty za wpis, a już w żadnym razie nie wynika zeń, że jakakolwiek opłata jest z tego tytułu należna. Niezależnie od powyższego należy zgodzić się ze skarżącą, że przepisy powołane w podstawie prawnej uchwały z dnia [...] października 2005 r. Okręgowej Rady Adwokackiej we W., tzn. art. 44 ust. 1, art. 3 ust. 6 w związku z art. 40 pkt 7 Pr.adw. również nie mogą stanowić podstawy do nałożenia opłaty za wpis na listę adwokatów. Są to bowiem ogólne przepisy kompetencyjne, z których nie wynika uprawnienie do nakładania tego rodzaju powinności majątkowych. Powołana przez organy I i II instancji uchwała nr [...] Zgromadzenia Izby Adwokackiej we W. z dnia [...] czerwca 2004 r. ustalająca wysokość opłat za wpis na listę adwokatów została więc podjęta bez jakiejkolwiek podstawy prawnej i uzasadnienia, a jej treść sprowadza się do stwierdzenia: "ustalić wysokość wpisu na listę Izby Adwokackiej we W. w kwocie 5.000,00 zł." Taka "uchwała" nie może stanowić podstawy do nałożenia opłaty za wpis na listę adwokatów w ustalonej w niej wysokości. Rozpatrywanej sprawy, a w szczególności podstaw prawnych żądania opłat za wpis na listę adwokatów, dotyczy powołany przez skarżącą wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., sygn. akt III ZS 2/05, wydany w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej Nr 29/2005 z dnia 8 października 2005 r. w przedmiocie pobierania składek i opłat od osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów. Zaskarżona uchwała zawierała ..."zalecenia" w sprawie ujednoliconej maksymalnej wysokości wpisu i jednorazowej składki "w związku z przystąpieniem do majątku oraz świadczeń oferowanych przez samorząd." (...) W ocenie Sądu Najwyższego legalność ustanowienia takich "zaleceń", do których stosują się okręgowe izby adwokackie podlegające nadzorowi naczelnego organu samorządu adwokackiego, wymagała wskazania podstawy prawnej ustanowienia tego rodzaju obowiązków majątkowych w stosunku do osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów. W tych zakresach zaskarżona uchwała nie wskazała podstaw prawnych legalizujących jej wydanie. Sam "brak podstawy prawnej by koszty te nie obciążały osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów" nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do wprowadzenia dla kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów pozaustawowych powinności o charakterze majątkowym. Oznacza to, że opłaty za wpis na listę adwokatów dla kandydatów do tej korporacji samorządowej powinny wynikać z regulacji ustawowych, które bezpośrednio przewidują obowiązek ponoszenia takich kosztów lub co najmniej zawierają ustawowe upoważnienie dla organów korporacji adwokackiej do ich ustanowienia. Taką regulacje zawiera chociażby art. 60 pkt 11 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.), który upoważnia Krajową Izbę Radców Prawnych do określania wysokości składki członkowskiej i zasad jej podziału oraz wysokość opłat związanych z decyzją w sprawie wpisu na listę radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz opłat manipulacyjnych. Takiego zapisu w Prawie o adwokaturze brakuje, a organy samorządu adwokackiego nie dopilnowały ich wprowadzenia przy legislacyjnym poszerzeniu możliwości dostępu do wykonywania zawodu adwokata przez osoby spełniające określone wymagania, które ustawodawca uznał za warunki umożliwiające wykonywanie tej kwalifikowanej prawniczej profesji zawodowej." Podkreślić trzeba, że skarżąca kwestionuje przede wszystkim nie tyle wysokość nałożonej opłaty za wpis, lecz samą zasadność jej wymagania i pobierania. Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionej argumentacji ten pogląd skarżącej jest uzasadniony. Należy przy tym podkreślić, że wewnętrzne przepisy korporacyjne powinny być również wydawane na odpowiednich podstawach prawnych, z zachowaniem podstawowych zasad porządku prawnego, np. równego traktowania wszystkich członków korporacji zawodowej. Zwrócono na to uwagę w zakończeniu uzasadnienia powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego. Reasumując należało uznać, że zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego podjęte zostały na podstawie przepisów, które nie mogły stanowić ich podstawy prawnej zatem z naruszeniem prawa materialnego, które uzasadnia ich uchylenie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a. i zasądził na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.