II SA/Gd 302/06
WyrokWSA w Gdańsku2007-02-15
Skład orzekający: Mariola Jaroszewska, Wanda Antończyk, Krzysztof Ziółkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy roszczenie byłego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej?Ratio decidendi
Roszczenie byłego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W takiej sytuacji postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, a organ nie ma obowiązku badania, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami została zamieniona, a następnie ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawniono je w księdze wieczystej. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca kwestionowała zasadność umorzenia, podnosząc m.in. naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych oraz konstytucyjnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Protokolant Starszy Referent Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi E. P.-K. na decyzję Wojewody z dnia 27 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Decyzją z dnia 16 stycznia 2006r. Nr [...] Starosta, na podstawie art. 105 § 1 kpa oraz art. 136 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) umorzył postępowanie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...] o łącznej powierzchni 3899 m2, zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy – Wydział Ksiąg Wieczystych, jako własność Gminy Miasta w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w G. .
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskami z dnia 3 sierpnia 1998r. oraz z dnia 20 marca 2000r. A. P.-K. (obecnie E. G. P.-K.), w imieniu swoim oraz pozostałych spadkobierców po byłych właścicielach przedmiotowej nieruchomości złożyła wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, położonej w G. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] (obecnie działki nr [...]) o łącznej powierzchni 3899 m2, pomniejszonej o działkę zastępczą o powierzchni 59 m2, położoną przy ul. [...] w G..
Organ I instancji wskazał, że decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1972r. nr [...] dokonano zamiany przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej współwłasność A. P. i M. H. M. na nieruchomość położoną przy ul. [...] w G., stanowiącą własność Skarbu Państwa poprzez ustanowienie na rzecz w/wym. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz postanowiono wypłacić kwotę stanowiącą różnicę wartości wyżej wymienionych nieruchomości.
Na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia 8 listopada 1974r. Rep. [...] w dniu 20 listopada 1974r. wpisano prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w G. do księgi wieczystej Kw Nr [...].
Postępowanie z wniosku E. G. P.-K. zostało umorzone decyzją Prezydenta Miasta a z dnia 18 lipca 2000r. nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia 13 listopada 2001r. nr [...]. Wskazana decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2005r. w sprawie o sygn. akt [...], albowiem Prezydent Miasta podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu.
Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy wyznaczony został Starosta.
Organ I instancji podniósł, że z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy, a więc przed dniem 1 stycznia 1998r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym organ I instancji uznał za bezprzedmiotowy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i zgodnie z art. 105 § 1 kpa postępowanie umorzył, powołując na poparcie swojego stanowiska wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000r., I SA 1539/99, Lex nr 75555.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. G. P.-K. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania a mianowicie: art. 7 i 107 § 3 kpa polegające na braku zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, a w szczególności, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, art. 10 kpa polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się stron co do zebranych dowodów oraz art. 61 § 1 kpa poprzez dokonanie niepełnej oceny żądania strony, a ponadto zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 21 ust. 1 i 2 w zw z art.2 Konstytucji RP i art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na przyjęciu, iż skarżącej nie służy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wskazując na powyższe zarzuty odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązkiem organu I instancji było ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ponadto wskazano na uchybienie art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji, skąd ma wynikać okoliczność, iż na dzień wydawania decyzji przedmiotowa nieruchomość jest oddana w użytkowanie wieczyste wpisane do księgi wieczystej, powołano się jedynie na zgromadzone w aktach sprawy materiały. W odwołaniu zarzucono również, iż strona z naruszeniem art. 10 § 1 kpa nie została zawiadomiona o zebranym materiale dowodowym i możliwości wypowiedzenia się co do jego treści. Podniesiono ponadto, iż żądanie strony obejmowało również żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1972r. nr [...], albowiem strona domagała się zwrotu bezprawnie zagrabionego mienia, a w uzasadnieniu wniosku wskazała na zastosowanie przez organy administracji przymusu i groźby w trakcie procedury wywłaszczeniowej. Należało potraktować wniosek strony także jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zatem decyzja organu I instancji została wydana bez rozpoznania wniosku, a więc z naruszeniem art. 61 ust. 1 kpa.
Odwołująca się podniosła, że przy zastosowaniu wykładni językowej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepis ten jest sprzeczny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten uniemożliwia żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, w której nie zrealizowano celu wywłaszczenia i istnieje podstawa prawna do rozwiązania prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz osoby trzeciej zaś realizacja tego uprawnienia zależy wyłącznie od organu publicznego. Osoby znajdujące się w identycznej sytuacji prawnej mogą bądź uzyskać zwrot wywłaszczonej nieruchomości gdy organ skorzysta z uprawnień przysługujących mu na mocy art. 240 kc bądź też nie uzyska zwrotu, gdy organ z tych uprawnień nie skorzysta. Zdaniem odwołującej się taki stan prawny jest niedopuszczalny w demokratycznym państwie prawnym.
Ponadto odwołująca się podniosła, że art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. odebrała jej prawa już nabyte z naruszeniem art. 2 Konstytucji RP, albowiem stan w którym przedmiotowa nieruchomość nie była wykorzystana na cel przewidziany w decyzji wywłaszczeniowej istniał jeszcze przed dniem wejścia w/w ustawy w życie, a zatem skarżąca miała uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wynikające z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Decyzją z dnia 27 marca 2006r. Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000r., sygn. akt [...], stwierdził, w wypadku zaistnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może być realizowane na drodze administracyjnej. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania, a jeśli organ – mimo tej przeszkody – wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego wpisane do księgi wieczystej. W ocenie organu odwoławczego, skoro w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami to organ I instancji nie był uprawniony do badania przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zamyka drogę do zwrotu nieruchomości będącej przed dniem 1 stycznia 1998r. w użytkowaniu wieczystym przez osobę trzecią, niezależnie od tego czy nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Organ odwoławczy nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 61 § 1 kpa wskazując, że wnioskiem z dnia 3 sierpnia 1998r. A. P.-K. wystąpiła z prośbą o zwrot całości lub części nieruchomości położonej przy ul. [...] w G. wywłaszczonej na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej, zaś wnioskiem z dnia 20 marca 2000r. uzupełniła powyższy wniosek o żądanie wypłaty odszkodowania za znajdujący się na terenie działki wielorodzinny budynek mieszkalny. W związku z tym koniecznym było wydanie odrębnego postanowienia o wyznaczeniu organu właściwego w sprawie żądanego odszkodowania.
W odniesieniu zarzutu naruszenia art. 10 § 1 kpa organ odwoławczy uznał go za słuszny i zapewnił stronom w postępowaniu odwoławczym możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
W ocenie organu odwoławczego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 7 i 107 § 3 kpa, albowiem organ I instancji dokonał wszystkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dla stwierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym organ I instancji posłużył się odpisem księgi wieczystej Kw nr [...], w której to prawo zostało ujawnione.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. P.-K., reprezentowana przez adwokata R. N.. Zaskarżonej decyzji zarzucono w skardze naruszenie przepisów postępowania a mianowicie: art. 7 i 107 § 3 kpa polegające na braku zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, a w szczególności, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany oraz art. 105 kpa polegające na przyjęciu, iż sprawa podlega umorzeniu ze względu na bezprzedmiotowość, a ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na przyjęciu, iż skarżącej nie służy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto skarżąca wniosła o rozważenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny możliwości złożenia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie niezgodności art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami z art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji RP.
W ocenie skarżącej fakt, iż na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste wpisane do księgi wieczystej nie powoduje, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Ustalenie tej okoliczności winno doprowadzić do rozstrzygnięcia merytorycznego, a nie do wydawania orzeczenia formalnego. Skarżąca wskazała na wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004r., sygn. akt IV SA 3439/02, opubl. Lex nr 156962, w którym sąd stwierdził, że: "Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego to, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Jest to bowiem niezgodne z prawem uchylenie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy." oraz na wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003r., sygn. akt III SA 2225/01, opubl. Biul. Skarb. 2003/6/25, w którym sąd ten stwierdził, że: "Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z wynikającą z przepisów zmianą właściwości organu podatkowego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu." Zdaniem skarżącej, skoro organ winien wydać decyzję merytoryczną, miał obowiązek zebrać i rozważyć w całości materiał dowodowy w niniejszej sprawie. Obowiązkiem organu było przede wszystkim ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W pozostałym zakresie skarga powtarza zarzuty i argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 i 107 § 3 kpa oraz art. 105 kpa, albowiem zdaniem organu odwoławczego obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ciąży na organie administracji I instancji, organ odwoławczy zaś bada jedynie prawidłowość rozstrzygnięcia z punktu widzenia zgodności z prawem, jak również i pod względem celowości. Organ odwoławczy może jedynie przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi I instancji. Przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegającego na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.
Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ odwoławczy podniósł, że stosownie do art. 6 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania obowiązujących przepisów prawnych, nie mogą zaś dokonywać oceny zgodności regulacji prawnych z Konstytucją RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Organy administracji obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego.
Wskazać należy, iż organy administracji orzekając w zakresie wniosku o zwrot nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] stanowiącej działki gruntu oznaczone nr [...] poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej jako u.g.n.), roszczenie poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie, a w szczególności z odpisu z księgi wieczystej Kw nr [...], wynika, że działka nr [...]stanowiąca własność Gminy Miasta pozostają obecnie w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w G.. Prawo to ustanowione zostało na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia 8 listopada 1974r. i ujawnione w księdze wieczystej w dniu 20 listopada 1974r.
Z powyższych okoliczności wynika, że stan faktyczny rozpatrywanej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot wskazanych nieruchomości byłym właścicielom. Z chwilą złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej organ orzekający zobowiązany jest zatem ustalić w pierwszej kolejności zaistnienie okoliczności określonych w art. 229 u.g.n. W związku z zaistnieniem określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie miały podstaw do badania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w umowie zamiany nieruchomości zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Z art. 229 u.g.n. wynika bowiem, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje w wypadku zaistnienia okoliczności w przepisie tym wskazanych, a zatem kwestia niewykorzystania nieruchomości na cele wywłaszczenia mogłaby być rozpatrywana dopiero po ustaleniu, iż przed dniem 1 stycznia 1998r. nieruchomość nie została sprzedana albo nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym nietrafny okazał się zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 kpa polegający na braku ustalenia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 105 kpa polegającego na przyjęciu przez organy, że sprawa podlega umorzeniu ze względu na bezprzedmiotowość wskazać należy, że w orzecznictwie i doktrynie zarysowały się dwa stanowiska w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięcia w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n. Według jednego z nich postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000r., sygn. akt I SA 1539/99 – LEX nr 75555; wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1991r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147; wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2000r., sygn. akt I SA 276/99 – OSP 2001/5/80, M.Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18), zaś według drugiego należy odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. Tadeusz Woś – Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 : glosę Ludwika Żukowskiego do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000r., sygn. akt I SA 276/99 – OSP 2001/5/80 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226). Sąd w składzie niniejszym przychyla się do tego ostatniego poglądu, gdyż art. 229 ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której istnienie trzeba ustalić, a jeśli tak to ustalenie takie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości. Podkreślić jednak należy, że oba rozwiązania proceduralne prowadzą do takiego samego skutku – braku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego przyjęcie przez organ jednego z tych rozwiązań - w tym wypadku umorzenia postępowania – nie prowadzi zdaniem Sądu do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż takie naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 21 ust 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 136 i 137 u.g.n. Sąd zważył, że zgodnie z art. 6 kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z wyrażonej w tym przepisie zasady legalności działania wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie obowiązującej normy prawnej, nie mają natomiast uprawnienia do dokonywania oceny zgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP. Z kolei sąd może zgodnie z art. 193 Konstytucji RP przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis art. 229 u.g.n. należy interpretować jako uregulowanie usuwające wątpliwości mogące zaistnieć w praktyce w przypadkach, gdy nieruchomość zbędna dla celów wywłaszczeniowych, została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste. Ustawodawca wyraził w ten sposób wolę zachowania stosunków własnościowych ukształtowanych pod rządami poprzedniej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz stabilizacji stanu prawnego nieruchomości objętych dyspozycją art. 229 u.g.n.. Mając na uwadze wyżej wskazane względy Sąd nie dopatrzył się potrzeby wystąpienia z takim pytaniem, gdyż nie powziął wątpliwości, co do zgodności art. 229 u.g.n. ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji RP.
Podnoszone przez stronę skarżącą kwestie związane z problematyką rozwiązania użytkowania wieczystego wymykają się spod kontroli Sadu administracyjnego. Wskazać należy, że w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 240 kc właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, którego dochodzenie uzależnione jest od woli właściciela. W myśl art. 33 ust. 3 u.g.n. właściwy organ może żądać rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przed upływem ustalonego okresu stosownie do art. 240 kc, jeżeli użytkownik wieczysty korzysta z nieruchomości w sposób sprzeczny z ustalonym w umowie, a w szczególności, jeżeli nie zabudował jej w ustalonym terminie. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca pozostawił właściwemu organowi tylko legitymację do wystąpienia z żądaniem rozwiązania umowy, co nadaje temu żądaniu charakter roszczenia cywilnoprawnego, zatem w razie sporu pomiędzy właściwym organem a użytkownikiem wieczystym nieruchomości ocena zasadności żądania rozwiązania umowy użytkowania wieczystego należy do sądu powszechnego.
Zaskarżona decyzja nie narusza również art. 136 i art. 137 u.g.n. albowiem z uwagi na zaistnienie w rozpatrywanej sprawie negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n. przepisy te nie miały zastosowania.
Odnosząc się do wywodów strony skarżącej odnoszących się do uregulowania prawnego zwrotu nieruchomości w art. 69 nieobowiązującej od 1 stycznia 1998r. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1991r., Nr 30, poz. 127 ze zm. - określana w dalszej części jako u.g.g.i w.n) stwierdzić należy, iż orzecznictwo, jak i doktryna w zdecydowanej części opowiadało się za przyjęciem, że prawo użytkowania wieczystego ustanowione umową cywilnoprawną było przeszkodą nie pozwalającą na zwrot wywłaszczonej nieruchomości, także wówczas gdy cele wywłaszczenia nie zostały spełnione ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94, publ. OSNAPIUS z 1994 r. Nr 7 poz. 108; uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1993r., sygn. akt III AZP 13/93, OSA 1994/10/7 oraz z dnia 22 grudnia 1993r., sygn. akt III AZP 24/93, Lex nr 10916; Gospodarka gruntami i Wywłaszczenie Nieruchomości – komentarz, Edward Drozd i Zygmunt Truszkiewicz, kantor Wydawniczy "Zakamycze"S.C.- Kraków 1995, str. 272-275 ). Wreszcie wskazać należy, że skarżąca żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości wniosła do organu w dniu 3 sierpnia 1998r. ( str. 13 akt administracyjnych ), tj. już pod rządami ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t. jedn. Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm. ).
Mając na uwadze wyżej wskazane względy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło