II SA/Wa 516/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.) WSA Ewa Pisula – Dąbrowska Protokolant: Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. T. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do służby zastępczej, – oddala skargę – Wnioskiem z dnia 7 października 2005 r. K.T. zwrócił się o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej. Podał, że na pełnienie służby wojskowej nie pozwalają mu wyznawane zasady etyczno-moralne. Jest chrześcijaninem i przykazanie "nie zabijaj" jest dla niego najwyższą normą. Wskazał, że nie chce mieć "nic wspólnego" z organizacjami, których działalność może polegać na zabijaniu ludzi i agresji, jest pacyfistą i aktywnym uczestnikiem tego ruchu. Jednocześnie podał, że nie jest przeciwnikiem służby wojskowej zawodowej. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w T., zwana dalej Komisją Wojewódzką, orzeczeniem z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła przeznaczenia K. T.do odbywania służby zastępczej. Wskazała, że poborowy mimo powołania się na wyznawane zasady moralne nie skonkretyzował ich, czym uniemożliwił Komisji stwierdzenie, czy są one rzeczywiste, czy też zostały przytoczone wyłącznie na użytek niniejszego postępowania. Oświadczył, iż jest pacyfistą, jednakże nie potrafił wskazać organizacji, której jest członkiem. Podał jedynie, że spotyka się z kolegami i rozmawia na temat misji stabilizacyjnej w Iraku. Odwołanie do przekonań religijnych, poza wskazaniem wyznawania katolicyzmu, wymaga natomiast wskazania kanonu wyłączającego możliwość odbywania służby wojskowej. Po rozpatrzeniu w dniu [...] stycznia 2006 r. odwołania poborowego, Komisja do Spraw Służby Zastępczej, zwana dalej również Komisją, działając na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, orzeczeniem nr [...] utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w T.. Komisja stwierdziła, że poborowy nie wykazał, aby deklarowane przez niego poglądy, jako zasady moralne, pozostawały w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową. Sprzeciw wobec przemocy, agresji oraz negacja wojny jest w ocenie Komisji odwołaniem się do powszechnie uznawanych norm moralnych, które nie stanowią podstawy przeznaczenia do służby zastępczej. Zdaniem Komisji samo odwołanie się do religii rzymskokatolickiej nie stanowi argumentu przemawiającego za skierowaniem do odbycia służby zastępczej, gdyż wyznanie to nie zabrania odbywania zasadniczej służby wojskowej. Również czynne uczestniczenie w inicjatywach o podłożu charytatywnym i bezinteresowne niesienie pomocy potrzebującym, na co powoływał się poborowy, nie stanowi podstawy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej. Powołane wyżej orzeczenie Komisji stało się przedmiotem skargi K.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie powołanego orzeczenia i zasądzenie kosztów postępowania. Jego zdaniem zarówno Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w T., jak i Komisja do Spraw Służby Zastępczej nie wykazały należytej staranności w ocenie jego poglądów. Zarzucił, że w postępowaniu pominięto przedłożoną przez niego opinię psychologiczną. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniosła - odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia opinii psychologa - że nie jest właściwa do oceny stanu zdrowia psychicznego poborowego oraz uznania ewentualnej choroby psychicznej za przesłankę skierowania do służby zastępczej. Komisja nie znalazła też dowodów szczególnej postawy poborowego wskazującej na urzeczywistnianie w życiu codziennym deklarowanej postawy pacyfistycznej. Nie można natomiast podzielić poglądu poborowego, że sama przynależność do kościoła rzymskokatolickiego stanowi wystarczającą przesłankę skierowania do odbywania służby zastępczej. Poborowy ma bowiem obowiązek wskazania w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka zatem, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223. poz. 2217). Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej. Stosownie do art. 13 ust. 1 tego aktu prawnego, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej. Orzeczenia wydawane przez wymienione organy są decyzjami w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i muszą być wydawane zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie je poprzedzające odpowiadają prawu. Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu, wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać: 1. oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2. wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Wniosek ten wymaga zatem, poza oświadczeniem we wskazanym zakresie, również uzasadnienia. Ustawodawca nie przewiduje skierowania do odbywania służby zastępczej jako prostego następstwa zgłoszonego przez poborowego żądania, popartego jedynie oświadczeniem, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Uzasadnienie poborowego musi przekonać organy powołane do rozstrzygania we w skazanym wyżej zakresie. Zwolnienie od obowiązku służby wojskowej - bo do tego w istocie prowadzi pozytywne rozpatrzenie wniosku poborowego - i skierowanie do służby zastępczej uzasadniać mogą tylko przekonania głęboko utrwalone, należące do podstawowych wyznaczników postawy poborowego. W toku postępowania skarżący podał, że na odbywanie służb) wojskowej nie pozwalają mu wyznawane zasady moralne, przez które rozumie przykazania zawarte w Dekalogu, w tym zwłaszcza przykazanie "nie zabijaj". Przed Komisją Wojewódzką wskazał, że przykazanie to jest siódmym przykazaniem dekalogu. Nie potrafił wskazać pierwszego przykazania. Podał, że jego życie, jako chrześcijanina, kształtują nakazy moralne pochodzące od Boga, a zasadnicza służba wojskowa jest sprzeczna z przykazaniem "nie zabijaj". Jednocześnie jednak skarżący nie jest przeciwnikiem służby wojskowej w ogóle. Twierdzi przy tym, że jest pacyfistą i aktywnym uczestnikiem tego ruchu. Nie potrafił jednak również podać nazwy ruchu, do którego przynależy. K. T.motywuje zatem w istocie niechęć do służby wojskowej jej niezgodnością, czy też sprzecznością z religią katolicką, której jest wyznawcą. Odbywanie zasadniczej służby wojskowej prowadziłoby jego zdaniem do naruszenia przykazania Dekalogu "nie zabijaj". Obowiązki nakładane na żołnierzy pozostają w jego ocenie w sprzeczności z zasadami moralnymi wyznawanymi przez niego, jako katolika. Stwierdzić należy, że taka argumentacja nie mogła być uznana przez Komisję za przekonywujące uzasadnienie wniosku o skierowanie do odbywania służby zastępczej, w świetle brzmienia przesłanek warunkujących to skierowanie. Już choćby nieznajomość przykazań Dekalogu wskazuje na brak rzeczywistego zainteresowania skarżącego podstawowymi zasadami wiary. Wskazać należy przy tym, iż w orzecznictwie sądowym już wielokrotnie podkreślano - także na gruncie obowiązujących wcześniej w tym zakresie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony (Dz. U. t.j. z 1988 r. Nr 30. poz. 207 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1988 r. w sprawie służby zastępczej (Dz. U. Nr 30. poz. 208) - że brak jest doktrynalnych przeszkód w pełnieniu służby wojskowej przez chrześcijanina obrządku rzymskokatolickiego. Argumenty powoływane przez skarżącego w zakresie sprzeczności kanonów wiary a zachowaniem, czy postępowaniem żołnierzy, nie uzasadniały uwzględnienia jego wniosku. Warto w tym miejscu przytoczyć fragment wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 1991 r. sygn. akt SA/Wr 1074/91 (ONSA 1991/3-4 poz. 95), w którym Sąd, orzekając w podobnym stanie faktycznym, stwierdził: ..(...) Skarżący motywuje swoją niechęć do służby wojskowej "rażącą niezgodnością" obowiązków nakładanych na żołnierzy z zasadami moralnymi wyznawanymi przez niego jako "praktykującego katolika". Takie rozumowanie nie może być uznane za przekonywujące uzasadnienie wniosku o skierowanie do służby zastępczej w świetle wcześniej wyłożonych ustawowych warunków takiego skierowania. (...) Tezie stawianej przez skarżącego przeczy także cała praktyka udziału Kościoła rzymskokatolickiego w procesie wychowania i życiu duchowym żołnierzy Wojska Polskiego. Organizacja Ordynariatu Polowego oraz powszechnie znane spotkanie Papieża z 30-tysięczną grupą oficerów i żołnierzy Wojska Polskiego w dniu 2 czerwca 1991 r. wyłączają możliwość ,,rażącej sprzeczności" pomiędzy kanonami wiary a zasadami moralnymi, jakimi ukształtowane jest zachowanie żołnierzy tej armii. Warto przytoczyć wypowiedziane podczas tego spotkania słowa Biskupa Polowego WP, według którego w wojsku naszym "następuje powrót do źródeł Bożej wiary i przenikniętych chrześcijańskim duchem polskich tradycji wojskowych" {"Rzeczpospolita" z dnia 4 czerwca 1991 r.). Wypada też zauważyć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła katolickiego (Dz. U. 1989 r. Nr 29 poz. 154) wszystkie ustanowione w nich zwolnienia i ograniczenia obowiązków wojskowych dotyczą tylko duchownych, członków zakonów i słuchaczy seminariów duchownych - nie zaś świeckich wyznawców tego Kościoła. (...)". Stwierdzić należy, iż przeznaczenia K.T. do odbywania służby zastępczej nie uzasadniało też powołanie się na fakt pozostawania pacyfistą i działalność w ruchu pacyfistycznym. Jest oczywiste, że w rzeczywistości argument ten użyty został przez poborowego jedynie na potrzeby postępowania przed organami orzekającymi, na co wyraźnie wskazuje fakt nieznajomości nazwy choćby jednego tego rodzaju ruchu. Poborowy nie wykazał, że trwale i świadomie wyznaje poglądy i zasady określające negatywny stosunek do służby wojskowej, co pozwalałoby na uznanie go za ideowego pacyfistę. Sam zaś sprzeciw wobec wojny nie stanowi przesłanki umożliwiającej przeznaczenie poborowego do odbywania służby zastępczej. Zdaniem Sądu, Komisja do Spraw Służby Zastępczej oraz Komisja Wojewódzka dokonały prawidłowej oceny poglądów skarżącego w zakresie możliwości uznania ich za wystarczające do uwzględnienia jego wniosku. Bezzasadne są zarzuty skargi w zakresie nienależytej staranności Komisji, co do oceny poglądów poborowego. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organ nie mógł uwzględnić w postępowaniu o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej, opinii psychologicznej przedłożonej przez skarżącego, choć powinien był odnieść się do tego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Powyższe uchybienie nie ma jednakże wpływu na wynik sprawy. Tego rodzaju opinia nie uzasadnia skierowania do odbywania służby zastępczej. Dopuszczalność przeznaczenia do służby uzależniona jest bowiem wyłącznie od spełnienia przesłanek wyraźnie określonych w art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. Ustawodawca nie przyznał Komisji prawa do stosowania w tym zakresie dodatkowych kryteriów. Organy orzekające na podstawie ustawy o służbie zastępczej, obowiązane są, zgodnie ze znajdującymi zastosowanie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia, czy przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne poborowego są rzeczywiste i czy mogą budzić konflikt w jego sumieniu wobec odbywania służby wojskowej. Sąd nie podziela poglądu skarżącego o uchybieniu przez organ zasadom procedury administracyjnej poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z biegłego psychologa. Bezsporne jest, że w postępowaniu Komisja ocenia spełnienie przez poborowego przesłanek ściśle określonych w art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. Nie budziło wątpliwości organu, że warunki te nie zostały spełnione. Nie zachodziła zatem w niniejszej sprawie sytuacja szczególnie wątpliwa, o której mowa w powołanym przez skarżącego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 1991 r. sygn. akt SA/Wr 177/91, odnosząca się do wątpliwości w zakresie oceny przez członków Komisji poglądów poborowego, powodująca konieczność wyjaśnienia sprawy przy pomocy dowodu z biegłego psychologa. W ocenie Sądu organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z wymaganiami Kodeksu postępowania administracyjnego i wydały orzeczenia, które są zgodne z prawem. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Wobec nieuwzględnienia skargi Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, stosownie do art. 200 powołanej wyżej ustawy.