III SA/Wa 3218/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Monika Kawa-Ogorzałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2007 r. sprawy ze skargi Sp. z o.o. Zarządzanie Nieruchomościami [...] we W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia z urzędu wpłaty na poczet zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Sp. z o.o. Zarządzanie Nieruchomościami [...] we W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].08.2006r. nr[...], wydanym na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz.776 ze zm.) i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), Minister Pracy i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu zażalenia Spółki z o.o. "Zarządzanie Nieruchomościami", utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) z dnia [...].02.2006r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia z urzędu wpłaty na poczet zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Z motywów uzasadnienia postanowienia wynika, że Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia [...].02.2006r. zaliczył z urzędu wpłaty z dnia 11.01.2002r. i z dnia 29.01.2003r. w kwocie 45.312,20 zł na poczet zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia 2000r. do maja 2001r. W zażaleniu na postanowienie organu I instancji Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i samowolne przeksięgowanie dokonanych przez nią wpłat pomimo, że zobowiązanie uległo przedawnieniu. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powołując się na art. 62 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej stwierdził, że w wyniku analizy deklaracji i wpłat PFRON zaliczył z urzędu wpłaty z dnia 11 stycznia 2002r. i z dnia 29 stycznia 2003r. na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności. Podniósł, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5.04.2000r. sygn. akt I SA/Lu 1772/98 (Temida CD, Sopot 2003) postanowienie o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowej jest aktem formalnym, nie przesądzającym o istnieniu zaległości podatkowej, lecz informującym o sposobie zaliczenia wpłaty stosownie do unormowania art. 62 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej. W skardze Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez uznanie, że organ I instancji jest uprawniony, wbrew woli zobowiązanego, do zaliczenia dokonanych przez niego wpłat zgodnie z własnym uznaniem oraz że organ jest uprawniony do ustalania wysokości zobowiązania w drodze postanowienia, przed wydaniem decyzji ustalającej zobowiązanie, szczególnie w sytuacji, gdy zobowiązanie wygasło na skutek przedawnienia. Skarżąca utrzymywała, że zobowiązania objęte zaskarżonym postanowieniem wygasły z mocy prawa, ponieważ uległy przedawnieniu, a zatem organ nie miał prawa orzekania o nich. Zwróciła uwagę, że Minister Pracy i Polityki Społecznej nie odniósł się do postawionego w zażaleniu zarzutu przedawnienia zobowiązania. Podniosła, że na przelewie wskazała jednoznacznie, które zobowiązanie zaspokaja, a więc organ nie był uprawniony do zaliczenia wpłaty według własnego uznania. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Za niezasadny uznał zarzut strony dotyczący przedawnienia zobowiązań za okres od kwietnia 2000r. do lutego 2001r., ponieważ spłaciła je już w 2002r. i 2003r. przelewami z dnia 11.01.2002r. i 29.01.2003r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przed przystąpieniem do rozważenia niniejszej sprawy wyjaśnienia wymaga, że stosownie do postanowień art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola ta obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i nie naruszył zasad uznawania określonych faktów za udowodnione. W rozpatrywanej sprawie zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie zaliczenia z urzędu wpłat z dnia 11.01.2002r. oraz z dnia 29.01.2003r. na poczet zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia 2000r. do maja 2001r. Jako podstawę prawną dokonania zaliczenia wpłaty na poczet zaległości organy wskazały art. 62 Ordynacji podatkowej, który w § 1 stanowi, iż jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że podatnik wskaże, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty. Przepis ten zawiera reguły obowiązujące przy zaliczaniu wpłat dokonywanych przez podatnika, gdy wysokość wpłaty nie wystarcza na pokrycie wszystkich zobowiązań. Zasadą jest, że o przeznaczeniu wpłaconej kwoty decyduje podatnik. Zasada ta ulega ograniczeniu w przypadku określonym w art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej. Jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności. Dotyczy to zarówno zobowiązania głównego, jak i odsetek za zwłokę. Organ podatkowy nie jest zobowiązany do wzywania podatnika o wskazanie kolejności zaliczenia dokonanej wpłaty. Podatnik może jednak, do czasu wydania postanowienia w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości, wskazać kolejność zaliczenia wpłaty. Brak wskazania podatnika powoduje, że organ podatkowy działa z urzędu, zgodnie z regułami określonymi art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej. W rozpoznanej sprawie Spółka w skardze podniosła, że na przelewie wskazała jednoznacznie, które zobowiązanie zaspokaja, a więc organ nie był uprawniony do zaliczenia wpłaty według własnego uznania. Dowolność rozliczenia wpłat, wbrew jej woli, zarzuciła również w zażaleniu na postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...].02.2006r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej, pominął milczeniem ten zarzut strony. Tymczasem w przypadku stwierdzenia słuszności tego zarzutu koniecznym byłoby uchylenie postanowienia organu I instancji. Brak stanowiska organu odwoławczego uniemożliwia Sądowi kontrolę prawidłowości zaskarżonego postanowienia w omawianym zakresie. Jak już powiedziano na wstępie niniejszego uzasadnienia, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, zaś brak stanowiska organu w zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii pozbawia Sąd możliwości oceny prawidłowości jego działań. Dlatego w przypadku ponownego wydania postanowienia w sprawie zaliczenia wpłat na poczet zaległości z tytułu wpłat na PFRON, organ zobowiązany jest przede wszystkim wyjaśnić, czy strona, zgodnie z jej twierdzeniem, wskazała kolejność zaliczenia wpłaty, a jeśli tak winien wskazaną przez nią kolejność zaliczenia wpłaty uwzględnić, stosownie do dyspozycji zawartej w art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej. Kolejnym nierozpatrzonym przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej zarzutem mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jest zarzut przedawnienia zobowiązania na poczet, którego zostały zaliczone wpłaty. Jest rzeczą oczywistą, iż słuszność tego zarzutu winna skutkować uchyleniem postanowienia organu I instancji, a to oznacza, iż jego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy było tak istotne, iż pominięcie go milczeniem było niedopuszczalne. W żadnym razie nierozpatrzenia zarzutu przedawnienia nie tłumaczy powołanie się, jak to uczynił organ odwoławczy, na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 5.04.2000r., iż postanowienie o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowej jest aktem formalnym, nie przesądzającym o istnieniu zaległości podatkowej, lecz informującym o sposobie zaliczenia wpłaty. Organ odwoławczy ma obowiązek w każdym przypadku wyjaśnić stronom przesłanki, którymi kieruje się wydając dany akt administracyjny, który wywołuje wobec strony określone skutki oraz rozważyć wszystkie podnoszone przez nią zarzuty i argumenty. Żaden przepis prawa nie zwalnia organu z tego obowiązku w przypadku, gdy tym aktem jest postanowienie w przedmiocie zaliczenia wpłat na poczet zaległości. Poza tym trzeba mieć na względzie, iż co do zasady wydanie postanowienia w sprawie zaliczenia wpłat na poczet zaległości może być wydane jedynie wówczas, gdy istnienie zobowiązania nie budzi wątpliwości (jest niesporne). Nie powinno uchodzić uwadze organu, że zaliczenie wpłaty na poczet niezrealizowanego zobowiązania skutkuje istotnymi dla strony konsekwencjami prawnymi. Przede wszystkim zaliczenie wpłaty na poczet zobowiązania powoduje jego wygaśnięcie. Jeśli zaś zobowiązanie nie istnieje, np. z powodu jego wygaśnięcia, niemożliwe jest wydanie decyzji w sprawie określenia kwoty zobowiązania, a to oznacza, że strona zostaje pozbawiona środków prawnych (odwołanie, skarga do sądu), za pomocą których może kwestionować zasadność stanowiska organu co do istnienia zobowiązania. Tak więc bagatelizowanie znaczenia postanowienia w przedmiocie zaliczenia wpłat na poczet zaległości jest nieuprawnione. Z powyższych względów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany jest zbadać zasadność podnoszonego przez Spółkę zarzutu przedawnienia zobowiązania na poczet, którego została zaliczona wpłata i zależnie od poczynionych ustaleń zdecydować, czy możliwe jest dokonanie zaliczenia. Celem uniknięcia powielenia błędu Sąd zwraca uwagę, iż stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej zawarte w odpowiedzi na skargę, według którego do przedawnienia zobowiązania za okres od kwietnia 2000r. do lutego 2001r. nie doszło, ponieważ Spółka spłaciła je już w 2002r. i 2003r. przelewami z dnia 11.01.2002r. i 29.01.2003r., może okazać się nieprawidłowe, jeśli strona faktycznie nie dokonała zapłaty za ten okres ww. przelewami, tj. wyraźnie nie wskazała na tych przelewach lub w inny oczywisty sposób, iż ww. przelewy stanowią zapłatę zobowiązań za okres od kwietnia 2000r. do lutego 2001r. Jeśli, by z kolei tak było, jak twierdzi organ odwoławczy, to zupełnie niezrozumiałe jest w jakim celu zostało wydane postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...].02.2006r. w przedmiocie zaliczenia z urzędu wpłat z dnia 11.01.2002r. oraz z dnia 29.01.2003r. na poczet zobowiązań, które nie istniały, gdyż zostały zapłacone. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.