I OZ 95/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 października 2007 r. sygn. akt IV SA/GL 152/06 w przedmiocie oddalenia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 1 października 2007 r. oddalił wniosek J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości obejmuje łącznie zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie wskazane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego, w ocenie Sądu, były niepełne i nie mogły zostać uznane za miarodajne i uzasadniające udzielenie prawa pomocy. Z wniosku skarżącego, jak podkreślił Sąd, wynikało iż prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie i uzyskuje stały dochód w postaci renty w wysokości 2.172 złotych miesięcznie. Pośród zgłoszonych wydatków skarżący wskazał tylko płacone na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach alimenty w wysokości 900 złotych. W związku z tym do dyspozycji skarżącego, jak ustalił Sąd, pozostaje kwota 880 złotych. Oceniając poziom dochodów skarżącego, Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż J. D. posiada środki finansowe, z których jest w stanie zgromadzić środki niezbędne do poniesienia wydatków w ramach niniejszego postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący. W uzasadnieniu zażalenia J. D. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.. w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem, w tym poprzez pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, który reprezentuje jej interesy przed sądem. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Podkreślić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja rodzinna i majątkowa dawała podstawy do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem informacje zawarte we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jak też w załączonych później do niego dokumentach nie obrazują w sposób przejrzysty rzeczywistej sytuacji majątkową skarżącego. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że J. D. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.