IV SA/Wr 107/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg, Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska /spraw./, Protokolant - Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 stycznia 2007r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studium doktoranckiego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adw. W. Z. kwotę 240 /dwieście czterdzieści/ zł podwyższoną o stawkę podatku VAT w kwocie 52,80 zł /pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/ zł, czyli ogółem 292,80 /dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/ zł, tytułem nieopłaconych kosztów zastępstwa procesowego udzielonego przez adwokata ustanowionego z urzędu. W dniu [...] r. Kierownik Studium Doktoranckiego Fizyki przy Uniwersytecie W. , na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65 poz. 595), podjął decyzję o skreśleniu A. B. z dniem [...] r. z listy uczestników Studium. Jako przyczynę skreślenia podano nie zaliczenie egzaminu obowiązującego w ramach programu studiów. A. B. , pismem z dnia [...] r., zwrócił się do Prorektora do Spraw Badań Naukowych i Współpracy z Zagranicą o wyegzekwowanie prawa do nauki, kształcenia się i prowadzenia badań naukowych. Zarzucił między innymi, że decyzja o skreśleniu jest nieważna, bowiem zawiera nieprawidłowe pouczenie o sposobie odwołania. Decyzją z dnia [...] r. [...] Prorektor do Spraw Nauczania, działając na podstawie art. 197 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) i art. 107 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 4.1 pkt 12 Zarządzenia Nr [...] z dnia [...] r. Rektora Uniwersytetu W. określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakresy działania Prorektorów, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w wyniku postępowania kwalifikacyjnego, A. B. został przyjęty na studia doktoranckie fizyki na rok akademicki [...] . Komisja oceniając wypowiedzi A. B. uznała, że zaprezentowana przez niego wiedza z mechaniki kwantowej nie kwalifikuje go do zaliczenia w poczet uczestników studium doktoranckiego. Komisja, jako warunek przyjęcia na studia doktoranckie fizyki, postawiła warunek zobowiązania się przez A. B. zdania na pierwszym roku studium dodatkowego egzaminu z mechaniki kwantowej. Warunek ten A. B. przyjął. Zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia "Zasad organizacji i funkcjonowania Studiów Doktoranckich na Uniwersytecie W. ", wydanym na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz. U. z 1991 Nr 58, poz. 249), uchwalenie programów studiów oraz regulaminów studiów doktoranckich było w kompetencji rady wydziału (rady naukowej). Obowiązkiem A. B. wynikającym z programu studiów doktoranckich, przyjętym przez Radę Naukową Instytutu Fizyki Teoretycznej w dniu [...] r., było zdanie egzaminu z dwóch wykładów monograficznych w ciągu pierwszego roku studiów. Podobny obowiązek zdania dwóch egzaminów w ciągu pierwszego roku studiów wynikał z programu i regulaminu Studium Doktoranckiego Fizyki zatwierdzonych przez Radę Wydziału Fizyki i Astronomii w dniu [...] r. Z akt osobowych i dokumentów Studium Doktoranckiego Fizyki wynika, że A. B. nie zdał egzaminu doktoranckiego z mechaniki kwantowej. Także nie wypełnił drugiego obowiązku - zdania drugiego egzaminu z wykładu monograficznego na pierwszym roku studiów doktoranckich. Pomimo dwukrotnej próby nie zdał egzaminu u dr hab. L. J. . W roku [...] r. A. B. nie zdał egzaminu z przedmiotu, który sam wybrał, pomimo, że umożliwiono mu ponowne podejście do niego, po uzyskaniu oceny niedostatecznej. Ostatnio, ocenę niedostateczną A. B. otrzymał w dniu [...] r. Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach naukowych i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595) w art. 38 ust. 3 dała kierownikowi Studium Doktoranckiego Fizyki uprawnienie do skreślenia z listy uczestników osób, które nie uczestniczą w realizacji programu studiów i nie składają wyznaczonych egzaminów. A. B. nie wywiązał się ze swoich obowiązków, nie złożył wyznaczonych egzaminów. Brak jest zatem podstaw do zmiany decyzji. W skardze na powyższą decyzję A. B. wniósł o "uchylenie lub unieważnienie decyzji kierownika studiów doktoranckich fizyki z [...] r. i decyzji Prorektora do spraw nauczania z [....] r." Podniósł, iż zgodnie z programem studiów (zatwierdzonym na posiedzeniu Rady Naukowej Instytutu Fizyki Teoretycznej [...] r.), zaliczył wszystkie zajęcia [...] roku i zdał egzamin z 2 wykładów monograficznych. Prorektor do Spraw Badań Naukowych i Współpracy z Zagranicą zaliczył mu [...] rok studiów w dniu [...] r. Ponadto jako doktorant [...] roku zaliczył [...] semestr studiów doktoranckich w dniu [...] r. Uzyskał pozytywną opinię promotora, a Kierownik Studium Doktoranckiego nie zgłaszał żadnych uwag co do przebiegu studiów. W roku akademickim [...] zaliczył wszystkie przedmioty [...] roku, zgodnie z programem studiów doktoranckich oraz otrzymał pozytywną recenzję pracy od redaktora renomowanego pisma "[...] ". Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a, gdyż organ II instancji nie odniósł się do argumentów przedstawionych "w skardze" z dnia [...] r. a w szczególności do faktu spełnienia wszystkich obowiązków uczestnika studiów doktoranckich – [...] i [...] roku a nadto nie ustosunkował się do zgromadzonego materiału dowodowego, który jednoznacznie świadczy na korzyść skarżącego. Podniósł, iż decyzja Prorektora opiera się na "całkowicie fałszywych przesłankach". Wobec powyższego wyjaśnił, iż nieprawdą jest jakoby; - w roku [...] komisja egzaminacyjna nie zakwalifikowała go na studia doktoranckie i postawiła warunek zdania dodatkowego egzaminu z mechaniki kwantowej; - w programie studiów był dodatkowy egzamin z mechaniki kwantowej; * zdawał egzamin u dr hab. L. J. ; * w [...] roku zdawał egzamin z przedmiotu, który sam wybrał i ponownie umożliwiono podejście do niego; * w dniu [...] r. otrzymał ocenę niedostateczną. Decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący postawił zarzut, iż podjęta została bez przeprowadzenia postępowania dowodowego a jej uzasadnieniu nie wskazano egzaminu, którego jakoby nie zdał, oraz program studiów, czym naruszono art. 77 k.p.a. i art. 107 § 1 i§3k.p.a. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie, w szczegółowych wywodach podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano postanowienia art. 197 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365), w myśl których do podstawowych obowiązków doktorantów (...) należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu (ust. 2). Doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, obowiązków których mowa w ust. 1-3 mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich (ust. 4). Z punktu widzenia merytorycznego załatwienia sprawy istotne znaczenie ma również regulacja zawarta w art. 38 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach naukowych i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 z późn. zm.), która stanowi, iż: "Do podstawowych obowiązków uczestników studiów doktoranckich należy: 1. uczestnictwo w realizacji programu studiów i składanie wyznaczonych egzaminów; 2. prowadzenie badań naukowych (...) i składanie sprawozdań z ich przebiegu (ust. 1). Uczestnicy studiów niewywiązujący się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów" (ust. 2). W ocenie Sądu przepis ten, obowiązujący w chwili orzekania przez organ I instancji (kierownika studium doktoranckiego), został trafnie powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Studia doktoranckie są formą dobrowolnego kształcenia prowadzonego przez uczelnie, realizujące konstytucyjne prawo do nauki. Przyjęcie na studia doktoranckie następuje wskutek inicjatywy osoby ubiegającej się i za jej zgodą, a prawa i obowiązki doktorantów – wynikające z ustawy, rozporządzenia i ustalonych przez uczelnie programów studiów – są znane w chwili ubiegania się o przyjęcie na studia, czyli uczestnik dobrowolnie je przyjmuje. Nie ulega wątpliwości, że celem studiów doktoranckich jest uzyskanie przez doktoranta stopnia naukowego oraz przygotowanie go do prowadzenia samodzielnej pracy zarówno naukowej, jak i dydaktycznej. Dla realizacji tego celu uczelnia może tak kształtować plan tych studiów, by osoba na nich kształcona po pierwsze miała kwalifikacje wystarczające do zdania egzaminów doktorskich, po wtóre do przedłożenia rozprawy doktorskiej i jej publicznej obrony, po trzecie zaś do podjęcia samodzielnej pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej (por. wyrok TK z 25 kwietnia 2005 r., SK 51/03, OTK Z.U. z 2005 r., nr 4A, poz. 39). Na tle przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym i ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych, powstały w piśmiennictwie wątpliwości co do charakteru prawnego stosunku łączącego doktoranta z uczelnią. Nie budzi wątpliwości, że stosunek ten, w okresie do skreślenia doktoranta z listy uczestników studiów, z jednej strony nie jest ani stosunkiem cywilnoprawnym sensu stricto, ani stosunkiem pracowniczym, zawiera bowiem elementy władztwa ze strony uczelni (powołanie na studia doktoranckie, skreślenie z listy uczestników studiów, wyznaczenie promotora, przyznanie lub cofnięcie stypendium, itd.), a z drugiej strony - nawiązuje się (na skutek prośby o przyjęcie na studia) przez wyrażenie zgody (wyraźnej lub dorozumianej) przez kandydata na studia na warunki studiów (uprawnienia i obowiązki), określone w przepisach prawa i w regulaminie pochodzącym od władz uczelni, normujących studia doktoranckie. Zatem między doktorantem a uczelnią zawiązuje się stosunek administracyjno-prawny, którego źródłem jest akt administracyjny przyjęcia na studia doktoranckie (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2004 r., OSK 359/04, por. też M. Skąpski, Charakter prawny studiów doktoranckich, "Państwo i Prawo" z 1998 r., nr 2). Z przepisów prawa materialnego wynika, że uczestnikom studiów doktoranckich przysługują nie tylko uprawnienia, ale jest na nich nałożony także obowiązek realizacji programu, składania sprawozdań z przebiegu pracy, złożenia egzaminów i obrona pracy, a wobec tego uprawnieniom odpowiada obowiązek, którego - jak z akt sprawy wynika - skarżący nie realizował. Z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie bowiem wynika, że A. B. , jako uczestnik studiów doktoranckich, nie wykazywał postępów w pracy naukowej, co wyczerpuje, w ocenie Sądu, przesłankę do podjęcia decyzji o skreśleniu z listy uczestników. Dowodnie świadczą o tym, zawarte w aktach sprawy, opinie opiekunów naukowych skarżącego. Opiekę naukową nad skarżącym rozpoczął prof. J. J. , który pisemnie wyraził na to zgodę w dniu [...] r., jednakże już po pierwszym semestrze studiów, w dniu [...] r., ocenił postępy skarżącego jako umiarkowane. W swojej ocenie prof. J. J. wskazał także na trudności skarżącego w komunikowaniu się z otoczeniem, a także na jego niską samoocenę. Opierając się na tej opinii, w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Rektora Uniwersytetu W. , Kierownik Studiów Doktoranckich w Instytucie Fizyki Teoretycznej UW., prof. J. S. stwierdził wyraźnie brak kwalifikacji skarżącego do zrobienia doktoratu z fizyki teoretycznej. W kolejnej opinii z dnia [...] r., prof. J. J. ponownie ocenił postępy w pracy naukowej skarżącego jako niewystarczające do uzyskania jakichkolwiek wyników w samodzielnej pracy naukowo-badawczej. Opiniujący uznał, iż A. B. nie jest w stanie podołać obowiązkom ciążącym na doktorancie Instytutu Fizyki Teoretycznej UW. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie dr Z. J. z dnia [...] r., stwierdzające, iż pomimo dwukrotnych prób skarżący nie zdał u niego egzaminu z materiału objętego programem wykładu: "Matematyczne podstawy mechaniki kwantowej". Prof. J. J. , po trzecim semestrze współpracy ze skarżącym, podtrzymał swoją opinię wydaną po drugim semestrze studiów. Opiekun naukowy uznał, iż poczynił on słabe postępy naukowe, jego wiedza i umiejętności są nadal niewystarczające do uzyskania jakichkolwiek wyników w samodzielnej pracy naukowej. W związku z wyrokiem NSA z dnia 24 stycznia 2002 r., unieważniającym decyzję Rektora UWr. o pozbawieniu A. B. praw studenta studiów doktoranckich, prof. J. J. odmówił sprawowania dalszej opieki naukowej nad skarżącym. Uznał, iż nie widzi powodów, aby ponownie oceniać predyspozycje skarżącego do pracy naukowo-badawczej. W piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Rektora UW., Kierownik Studiów Doktoranckich w Instytucie Fizyki Teoretycznej, podniósł kwestię braku opiekuna naukowego A. B. i trudności z jego znalezieniem. Możliwości ukończenia przez skarżącego tego Studium nie widział także prof. A. P. , który w piśmie z dnia [...] r. wskazał na brak nadziei, aby A. B. mógł ukończyć studia doktoranckie, zdać wymagane egzaminy i obronić pracę doktorską. Dodał, iż fakt przygotowywania wspólnej publikacji ("nie wiadomo zresztą czy będzie przyjęta do druku"), nie zmienia tej opinii. Swego rodzaju podsumowaniem w sprawie jest oświadczenie dr D. G. , który w piśmie do Kierownika Studiów Doktoranckich w Instytucie Fizyki Teoretycznej UW. z dnia [...] r., podał, iż skarżący przestał robić postępy w pracy naukowej od wiosny [...] r. Mimo wielokrotnych uwag i sugestii co do dalszego trybu i prowadzenia pracy naukowej oraz doboru problemów badawczych, A. B. zatrzymał się w swoich badaniach na niepoprawnych koncepcjach i nie chciał ich zmodyfikować. Ostatecznie bez uzgodnień z nim wysłał do publikacji w czasopiśmie "[...]", pracę zawierającą szereg błędów merytorycznych i napisaną bardzo niestarannie pod względem redakcyjnym. Pracę tę sam afirmował nazwą Instytutu, choć nie był już w tym czasie studentem studiów doktoranckich. Praca ta została jednoznacznie odrzucona przez recenzenta. Przed wakacjami dr D. G. polecił skarżącemu, jako ostatnią szansę współpracy, opracowanie jednego z zagadnień dotyczących korelacji między akcjami tworzącymi portfele "[...]". Miał zaprezentować wyniki badań w ciągu kilku tygodni; do dziś, jak pisze dr D. G. , "nie pojawił się". W ocenie dr D. G. , na podstawie dotychczasowych osiągnięć oraz zachowania skarżącego, nie ma on szans na napisanie pracy doktorskiej w wybranej tematyce. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo powszechnie obowiązujące. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy i wydały na tej podstawie prawidłowe rozstrzygnięcie. Akta sprawy wskazują jednoznacznie, że zaistniały przesłanki do skreślenia A. B. z listy studentów studiów doktoranckich. Sąd zwraca uwagę, iż skarżący był oceniany niezależnie przez kompetentne osoby z odpowiednim stopniem i tytułem naukowym z zakresu fizyki. Wszyscy oceniający są zgodni co do braku osiągnięć i postępów skarżącego w pracy naukowo-badawczej prowadzonej w ramach studiów doktoranckich. W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, iż wniesiona skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów i przy braku naruszeń prawa, które należałoby uwzględnić z urzędu, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 250 powyższej ustawy oraz w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348, ze zm.).