II SA/Gl 316/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy sekretarz Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta J. z dnia [...]r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta J. ( nr [...]) decyzją z dnia [...] roku nakazał M. P. rozbiórkę obiektu budowlanego – wiaty, zlokalizowanego na działce nr A, położonej przy ul. B w J., usytuowanego na gazociągu średniego ciśnienia o średnicy 500 mm, wybudowanego bez pozwolenia na budowę. W podstawie prawnej decyzji organ orzekający powołał art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane ( Dz. U. z 1974 r., nr 38, poz. 229 z zm.) i art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane ( t. jed. Dz. U. z 2003 r. nr 203, poz. 2016 z zm.). Z ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji wynika, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte w [...] 2005 roku na wniosek Spółki A Sp. z o.o. w Z.. Będąca przedmiotem postępowania wiata została wybudowana w latach 1989 – 1992, co wynika z porównania decyzji o pozwoleniu na budowę zakładu [...] oraz ogrodzenia na działce nr A z dnia [...] r. ([...]) z materiałami geodezyjnymi wykazującymi zinwentaryzowanie wiaty w 1992 r. Wiata usytuowana jest na gazociągu średniego ciśnienia – 500 mm, który został zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przez Głównego Architekta Województwa w K. z dnia [...]r. ([...]). W związku z powyższym w dniu [...]r. postanowieniem wydanym na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku – Prawo budowlane zobowiązano M. P. do przedstawienia w terminie do dnia [...] roku zaświadczenia Prezydenta Miasta o zgodności budowy wiaty z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w okresie jej budowy oraz projektu budowlanego wraz z oceną techniczną obiektu będącego przedmiotem postępowania. Zdaniem organu I instancji przedstawienie powyższych dokumentów pozwoliłoby na wykluczenie negatywnych przesłanek wynikających z art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 roku. Ponieważ zobowiązany nie złożył żadnego z żądanych dokumentów nie istnieje możliwość wykluczenia przesłanek rozbiórki określonych w art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 roku. Nadto organ podkreślił, że w/g Spółki A pozostawanie wiaty na istniejącym gazociągu może stworzyć potencjalne zagrożenie życia ludzi w razie niekontrolowanego wpływu gazu, co należy potraktować – wg organu – jako jedną z ważnych przyczyn wskazanych w art. 37 ust. 2 ustawy z 1974 r., uzasadniającą nakaz rozbiórki. M. P. – właściciel działki A w odwołaniu podał, że wiatę wybudował wraz z zakładem [...] na podstawie pozwolenia na budowę z [...]roku. Decyzją z [...]r. zatwierdzono projekt budowlany adaptacji istniejącego zakładu na zakład pracy chronionej, a na projekcie zagospodarowania działki widnieje przedmiotowa wiata. Odwołujący się akcentował brak informacji o istnieniu gazociągu w czasie wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę z [...]r. Nadto odwołujący się podał, iż zakupił działkę w Ż. pod budowę nowego zakładu i po jej zrealizowaniu dokona rozbiórki wiaty. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. – po rozpoznaniu odwołania – zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaaprobował ustalony stan faktyczny i jego kwalifikacje prawną. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane i art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., a w uzasadnieniu stwierdzono, iż wydana decyzja ma na celu usuniecie potencjalnego zagrożenia ludzi w razie niekontrolowanego wycieku. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że wobec braku załączników graficznych do pozwolenia na budowę z [...] roku nie można przyjąć, iż wiata powstała legalnie. Plan zagospodarowania z roku [...], na którym znajduje się sporny obiekt, jest jedynie dowodem na to, że w tej dacie wiata istniała. W sprawie natomiast jest bezsporne, że została ona wykonana przed 1 stycznia 1995 roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M. P. dokładnie powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem – w ocenie składu orzekającego zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Materialną podstawę kontrolowanej decyzji stanowił art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 roku – Prawo budowlane w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( t.j. Dz. U. nr 207 z 2003 r. poz. 2016 z zm.). Wydanie nakazu rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 i ust. 2 wymagało od organu ustalenia, że obiekt budowlany został zrealizowany bez wymaganego pozwolenia na budowę przed dniem 1 stycznia 1995 roku, albo przed tym dniem zostało w stosunku do tego obiektu wszczęte postępowanie administracyjne. Następnie organ musiał ustalić, że obiekt znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod zabudowę innego rodzaju ( art. 37 ust. 1 pkt 1 ) lub obiekt ten powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia ( art. 37 ust. 1 pkt 2 ). Nadto rozbiórka mogła być także oznaczona w stosunku do obiektu zrealizowanego bez pozwolenia na budowę, jeżeli uzasadniały to inne ważne przyczyny poza wymienionymi w ust. 1 art. 37 Prawa budowlanego. Obowiązek wskazania takiej przyczyny obciążał organ orzekający. Wydając decyzję na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 lu 37 ust. 2 organ orzekający w następstwie zgromadzenia i oceny materiału jest obowiązany wskazać konkretną podstawę nakazu rozbiórki to jest dokonać subsumcji ustalonego stanu faktycznego do regulacji art. 37 ust. 1 pkt 1, lub 37 ust. 1 pkt 2, a wreszcie 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 roku. W wypadku nieustalenia w postępowaniu dowodowym przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2, a także – w przypadku skorzystania z art. 37 ust. 2 – nie wskazania "innej ważnej przyczyny" organ zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego przewidzianego art. 40 i 42 Prawa budowlanego z 1974 roku. Z akt sprawy administracyjnej, uzasadniania zaskarżonej decyzji wynika, że w sposób bezsporny ustalono jedynie dwie okoliczności : wykonanie wiaty przed dniem 1 stycznia 1995 roku oraz jej usytuowanie na gazociągu średniego ciśnienia 500 mm. W ocenie Sądu nie ustalono natomiast, że obiekt ten powstał bez pozwolenia na budowę. Za takie ustalenie nie może być bowiem uznane twierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji iż "inwestor nie posiada załączników graficznych do tego pozwolenia ( chodzi o pozwolenie z [...]r.), zatem nie można w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości stwierdzić, iż wiata powstała legalnie". W istocie bowiem oznacza to domniemywanie braku pozwolenia na budowę, co w świetle art. 6 kpa należy uznać za niedopuszczalne. W sprawie o rozbiórkę obiektu budowlanego na podstawie art. 37 ust. 1 a także ust. 2 brak pozwolenia na budowę musi być ustalony i uzasadniony w sposób przekonujący, a nie stanowić przedmiotu domniemania. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły również żadnych ustaleń co do przesłanki określonej w art. 37 ust. 1 pkt 1. Zobowiązanie inwestora postanowieniem z dnia [...]roku do złożenia zaświadczenia Prezydenta Miasta o zgodności budowy obiektu (wiaty) zlokalizowanego na działce numer A przy ul. B w J., z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w latach 1989 – 1992 nie znajdują uzasadnienia w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, ani w art. 56 ust. 1 tego prawa ( wskazana przez organ podstawa prawna postanowienia z [...]roku ). W związku z tym wyciągnięcie przez organy orzekające, z faktu nie złożenia przez inwestora żądanego zaświadczenia, wniosku o niemożności wykluczenia przesłanek rozbiórki określonych w art. 37 ust. 1 było nieuprawnione. Obowiązkiem organów nadzoru budowlanego było na gruncie art. 37 ust. 1 ustalenie we własnym postępowaniu istnienia przesłanek z ust. 1 lub ust. 2 albo ich wykluczenie. Jeżeli chodzi o przesłankę z art. 37 ust. 1 pkt 1 to jej istnienie – w ocenie składu orzekającego – powinno odnosić się do planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie orzekania przez organ nadzoru. Treść art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku wskazuje, że nie można zalegalizować takiej samowoli, która pozostaje w sprzeczności z przeznaczeniem terenu, przewidzianym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Ponieważ skutki samowoli budowlanej są likwidowane obecnie ocena zgodności zabudowy z planem zagospodarowania przestrzennego powinna dotyczyć zgodności z planem obowiązującym w dacie podejmowania przez organ nadzoru budowlanego decyzji w sprawie. Również powołanie w decyzji jako przesłanek rozbiórki art. 37 ust. 1 pkt 2 i art. 37 ust. 2 nie zostało we właściwy sposób uzasadnione. Nie wskazano bowiem konkretnych okoliczności dla każdej z tych norm, a wręcz z decyzji – zdaniem Sądu – wynika ich zamienne traktowanie przez organy orzekające. W związku z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego w zakresie gromadzenia i oceny dowodów Sąd nie ma możliwości stwierdzenia zgodności decyzji z prawem materialnym. W postępowaniu ponownym organy powinny uzupełnić postępowanie o jednoznaczne ustalenie czy wiata została wykonana w oparciu o pozwolenie na budowę czy też nie. Jeżeli stanowi ona samowolę budowlaną to następnie organy winny dokonać własnych ustaleń w zakresie przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 a w razie potrzeby z art. 37 ust. 1 pkt 2. Należy przy tym mieć na uwadze, że decyzje przewidziane w art. 37 ust. 1 mają charakter związany, co oznacza, że po stwierdzeniu okoliczności wymienionych w pkt 1 lub 2 tego przepisu organ ma obowiązek orzec o rozbiórce. Natomiast decyzja określona w art. 37 ust. 2 jest decyzją fakultatywną co rodzi szczególny obowiązek organu wykazania przyczyn skorzystania z tego przepisu; co nie może ograniczyć się do przytoczenia twierdzeń jednej ze stron postępowania ( tutaj A Sp. z o.o.). Mając na uwadze powyższą argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c w związku z art. 135 i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.), orzekł jak w sentencji.