II SA/Łd 1089/06

Dnia 6 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Piotr Pietrasik, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2007 roku na rozprawie sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków uchyla zaskarżoną decyzję. - Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., działając na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) odmówił G. S. przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko E. S., podnosząc, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni (783,23,-zł.) przekracza kryterium ustawowe (504,00,-zł.), wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia G. S. wskazała, iż od 2003r. sama wychowuje dwoje dzieci bowiem z mężem pozostaje w separacji faktycznej, zaś od 2005r. toczy się postępowanie rozwodowe. Otrzymuje alimenty na dzieci, zasądzone wyrokiem sądowym, za niezasadne uważa zatem zaliczenie do dochodów rodziny dochodów uzyskiwanych przez męża, z którym nie zamieszkuje i które w związku z tym nie są przeznaczane na zaspokojenie potrzeb rodziny. Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3 pkt 1, 2 i 16, art. 5 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazało, iż stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00,-zł. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 3 pkt 1 lit a w/w ustawy dochód, oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochód rodziny oznacza przy tym przeciętny miesięczny dochód członków rodziny, uzyskany w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy), natomiast rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25.roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 lat, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka, pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Zdaniem organu odwoławczego, dochód na osobę w rodzinie G. S. przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 504,00,-zł. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów rodzina zainteresowanej w 2005r. uzyskała dochód w kwocie 37.595,13,-zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 3.132,92,-zł., co na osobę daje kwotę 783,23,-zł., przekraczając tym samym kryterium dochodowe. W ocenie Kolegium, ustawodawca nie uwzględnił w ustawie o świadczeniach rodzinnych sytuacji tzw. "przejściowych" gdy sprawa rozwodowa jest w toku. Do dochodu rodziny wlicza się bowiem dochody wszystkich członków rodziny, "a członkiem rodziny jest m.in. małżonek, który będąc również ojcem dziecka, zachowuje ten status dopóki trwa małżeństwo". Brak jest zatem podstaw, aby dochody małżonka zainteresowanej nie zostały uwzględnione w wyliczeniu dochodu rodziny. Dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują zaś tylko wtedy, gdy przysługuje świadczenie podstawowe tj. zasiłek rodzinny. Ponieważ zaś G. S., z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, zasiłek rodzinny nie przysługuje, brak było też podstaw do przyznania jej dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę. W skardze na powyższe rozstrzygnięcia G. S. wskazała, iż pozbawienie jej prawa do świadczeń rodzinnych uważa za krzywdzące. Bezpodstawne jest bowiem zdaniem skarżącej, zaliczenie do dochodów jej rodziny dochodów współmałżonka, który od 2003r. zamieszkuje z inną kobietą i z nią prowadzi wspólne gospodarstwo. Dnia 24.grudnia 2004r. wymeldował się z mieszkania zajmowanego przez rodzinę skarżącej. Na dzieci natomiast łoży alimenty, zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie znaczenie zasadnicze ma kwestia prawidłowej wykładni przepisu art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności poprzez właściwe zastosowanie definicji legalnych pojęć "rodzina" oraz "dochód rodziny", zawartych w art. 3 pkt 2 i 16 tejże ustawy. Faktem jest bowiem, że ustawodawca, formułując definicję legalną pojęcia rodziny odwołał się do wyliczenia poszczególnych jej członków, w tym małżonków (pkt 16), nakazując obliczanie dochodu rodziny poprzez ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy (pkt 2). Istotnie zatem, w żadnej z powyższych definicji nie ma wymogu, by członkowie tejże rodziny pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym. Abstrahując wszakże od wątpliwej jakości legislacyjnej wskazanych wyżej przepisów, podnieć należy, iż warunek ten, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznać należy za oczywisty. Akceptacja bowiem wykładni art. 3 pkt 2 i 16 cytowanej ustawy, dokonanej przez organy a sprowadzającej się do konkluzji, że dochód rodziny zawsze uwzględniać winien dochody obojga małżonków, nawet jeżeli nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, prowadziłaby do sytuacji paradoksalnej. Skoro bowiem sama egzemplifikacja w definicji rodziny, przesądza o konieczności sumowania dochodów, przy ustalaniu dochodu rodziny, obowiązek ten dotyczyć winien wszystkich wskazanych tam podmiotów, w tym np. rodziców dzieci. Nie budzi zaś wątpliwości, że nie w każdym wypadku dochód rodzica (lub rodziców) dziecka będzie uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych (choćby w przypadku wychowywania dziecka przez jedno z rodziców czy opiekuna faktycznego), pomimo tego, że rodzicem tym być nie przestanie. Po wtóre, ustawa nakazuje traktowanie jako dochodu alimentów należnych dzieciom (art. 3 pkt 1 lit c) . Przyjęcie, iż dochodem rodziny są zarówno alimenty, należne dzieciom jak i dochód małżonka, alimentami tymi obciążonego, byłoby sprzeczne z logiką i intencją ustawodawcy. W rozpoznawanej sprawie dochód skarżącej za rok 2005, wykazany zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. wynosi 5.346,61,-zł. Dochód jej męża natomiast - 32.509,62,-zł. Mąż skarżącej – M. S. od 2003r. nie zamieszkuje z żoną i dziećmi, łożąc na utrzymanie córek alimenty w wysokości odpowiednio - 25 % miesięcznego wynagrodzenia netto, lecz nie mniej niż 450,00,-zł. miesięcznie (A. S.) i 20% miesięcznego wynagrodzenia netto, lecz nie mniej niż 350,00,-zł. netto. Oznacza to, że do dochodu rodziny skarżącej zaliczeniu podlegają alimenty należne dzieciom (z którymi zamieszkuje), natomiast nie podlega wynagrodzenie uzyskiwane przez męża. Biorąc pod uwagę powyższe, z uwagi na błędną interpretację przepisu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną przez organy i w konsekwencji jego wadliwe zastosowanie, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek bowiem opisaną wyżej wadą dotknięta pozostaje również decyzja organu I instancji, zasadą postępowania administracyjnego jest merytoryczne rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy, chyba, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części (art. 138 § 2 k.p.a.). Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje zaś, by sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zasadnym i wystarczającym jest zatem, w ocenie Sądu, uchylenie jedynie decyzji zaskarżonej. Z uwagi natomiast na charakter prawny uchylonego orzeczenia, nie podlegającego wykonaniu i nie nadającego się do wykonania, za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie o jego wykonywaniu, w trybie art. 152 p.p.s.a.