I SA/Gl 1350/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant asyst. sędz. Aleksandra Żmudzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2007r. sprawy ze skargi D. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę D. D. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. o odmowie sprostowania postanowienia z dnia [...]r. W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że postanowieniem z dnia [...]r., wydanym w trybie art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C., po ponownym rozpoznaniu wniosku D. D. z dnia [...]r., odmówił jej zwrotu kwot wpłaconych temu Urzędowi Skarbowemu na poczet zaległości podatkowych M. B. tytułem zajętych wierzytelności czynszowych. W wydanym postanowieniu zawarto pouczenie, że nie przysługuje na nie zażalenie. D. D. złożyła wniosek o sprostowanie powyższego postanowienia poprzez zawarcie pouczenia o prawie wniesienia zażalenia na podstawie art. 213 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej. Postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. odmówił sprostowania argumentując, że przepisy Ordynacji podatkowej nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Zażalenie na to postanowienie zostało uwzględnione przez Dyrektora Izby Skarbowej, a po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji, postanowieniem z dnia [...]r., ponownie odmówił sprostowania postanowienia, powołując się na art. 111 Kodeksu postępowania administracyjnego i wskazując, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ani K.p.a. nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w przedmiocie odmowy zwrotu wpłaconych kwot, zatem niemożliwe jest zawarcie takiego pouczenia w postanowieniu z dnia [...]r. W zażaleniu na powyższe postanowienie D. D. zarzuciła, że na skutek wykorzystania jej niewiedzy, doszło do bezprawnego windykowania od niej kwoty na rzecz zaległości podatkowych M. B.. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez sprostowanie postanowienia z dnia [...]r. w części dotyczącej prawa do złożenia zażalenia, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie stronie prawa do zaskarżenia postanowienia z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił zażalenia i utrzymując w mocy postanowienie o odmowie sprostowania wywiódł, iż wprawdzie art. 111 § 1 i § 2 w związku z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego, przewiduje prawo żądania przez stronę uzupełnienia postanowienia m. in., co do prawa zażalenia, ale w przypadku niniejszej sprawy umieszczeniu takiego pouczenia sprzeciwiał się stan prawny. Art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymaga, aby każde rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, było wyrażane w formie postanowienia, na które będzie przysługiwało zażalenie, jeżeli ta ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowią. Organ odwoławczy wskazał następnie, że przepisy tych ustaw nie regulują kwestii zwrotu wyegzekwowanych kwot, zatem niezbędne było załatwienie wniosku D. D. o zwrot nienależnie wyegzekwowanej od niej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, kwoty na zaległości podatkowe M. B., poprzez wydanie w tym zakresie postanowienia, ale niezaskarżalnego w administracyjnym toku instancji. Skarga do sądu administracyjnego zarzuca powyższemu postanowieniu: 1) naruszenie art. 111 § 1 i § 2 K.p.a., 2) wprowadzenie skarżącej w błąd, co do jej obowiązku przekazywania kwot czynszu na poczet zaległości podatkowych M. B., przy faktycznym braku tego obowiązku oraz 3) odmowę odzyskania kwot bezprawnie pozyskanych od skarżącej przez [...]Urząd Skarbowy, poprzez uniemożliwienie zaskarżenia postanowienia z dnia [...]r., odmawiającego zwrotu tych kwot. W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie postanowienia Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. w części dotyczącej prawa złożenia zażalenia na to postanowienie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi D. D. podkreśliła, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie z dnia [...]r. pozbawiają ją możliwości odzyskania kwot wpłaconych przez nią na konto Urzędu Skarbowego, mimo iż kwoty te zostały uiszczone bezpodstawnie. Wskazała, że na wezwanie [...]Urzędu Skarbowego w C., działając w zaufaniu doi kompetencji jego pracowników, wpłacała kwoty należnego za najem mieszkania czynszu na konto Urzędu, prowadzącego egzekucje należności podatkowych wobec M. B., wykonującej funkcję administratora budynku. Wpłata czynszu na konto Urzędu Skarbowego nie zwolniła skarżącej z obowiązku wpłaty czynszu do rąk właściciela, czego skutkiem był wyrok Sądu Rejonowego w C., zasądzający od skarżącej całą kwotę czynszu (uprzednio wpłaconą na konto Urzędu Skarbowego), koszty postępowania i odsetki za zwłokę oraz orzekający eksmisję pozwanej bez prawa do lokalu socjalnego. Skarżąca było zmuszona opuścić dotychczasowe mieszkanie i wynająć inne, po cenach wolnorynkowych, co – jej zdaniem jest następstwem bezprawnego działania [...]Urzędu Skarbowego w C.. Mimo, iż organy obu instancji znają powyższe fakty, uniemożliwiają skarżącej odzyskanie wyegzekwowanych kwot, zamykając jej – zaskarżonym postanowieniem – możliwość dochodzenia swych praw na drodze postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi i w całości podtrzymał argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Na rozprawie pełnomocnik D. D. – jej mąż C. D. podtrzymał skargę i dodatkowo podniósł, że Spółka "A" egzekwuje od nich, zasądzony wyrokiem, czynsz. Pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżone nią postanowienie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności trzeba wyraźnie podkreślić, że przedmiotem skargi, a w konsekwencji - sądowej oceny zgodności z prawem, jest przede wszystkim postanowienie o odmowie sprostowania postanowienia Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. w części zawierającej pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia na to ostatnie postanowienie. Chodzi zatem o skontrolowanie, czy organy obu instancji poprawnie ustosunkowały się do żądania strony uzupełnienia postanowienia, w świetle przepis art. 111 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, mającego zastosowanie do niniejszej sprawy na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Udzielenie poprawnej odpowiedzi na to pytanie wymaga jednakże skontrolowania, czy postanowienie z dnia [...]r., mocą którego Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w C. D. D. zwrotu kwot wpłaconych z tytułu zajętej wierzytelności (czynsze) na poczet zaległości M. B., zawierało prawidłowe pouczenie o treści, że "na postanowienie nie służy zażalenie". Z akt sprawy wynika, że D. D. wystąpiła o zwrot kwot uiszczonych przez nią jako dłużnika zajętej wierzytelności w oparciu o zajęcie wierzytelności, dokonane przez organ egzekucyjny na poczet zaległości podatkowych M. B.. Zajęta została wierzytelność z tytułu czynszu za najem mieszkanie. Pierwotnie organ egzekucyjny zajął tę wierzytelność na poczet zaległości podatkowych Spółki "A" (jak się później okazało - właściciela nieruchomości), nie mniej zajęcie zostało zakwestionowane przez lokatorów (w tym D. D.), którzy wskazali, że wierzytelność czynszowa przysługuje M. B., a nie Spółce "A". Efektem tego oświadczenia, złożonego zgodnie z art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, było dokonanie zajęcia powyższej wierzytelności na poczet zaległości podatkowych M. B.. Zawiadomienia o zajęciu tej wierzytelności D. D. nie zakwestionowała, mimo prawidłowego pouczenia w tym przedmiocie. O fakcie, że o zajętą wierzytelność toczyło się postępowanie sądowe i że w wyniku tego postępowania uległo zmianie określenie wierzyciela, organ egzekucyjny został powiadomiony przez dłużników zajętej wierzytelności dopiero wnioskiem z dnia z dnia [...]r. o zwrot uiszczonych kwot. Wcześniej dłużnicy nie powiadomili o zmianie wierzyciela, mimo toczącego się w Sądzie Rejonowym w C. postępowania w sprawie [...] i wydania wyroku. Analiza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, że dłużnikowi zajętej wierzytelności przysługuje – jako jedyny – środek oponowania przeciwko nałożeniu na niego obowiązku przekazywania kwot tej wierzytelności na konto urzędu skarbowego a nie do rąk wierzyciela, wymieniony w art. 89 § 3 tej ustawy, a mianowicie – złożenie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu, oświadczenia, że nie uznaje zajętej wierzytelności lub odmawia przekazania kwoty zajętej wierzytelności, a także informacji, że wierzytelność jest sporna. gdyż toczy się postępowanie sądowe w odniesieniu do tej wierzytelności. Oznacza to, że dłużnik zajętej wierzytelno0ści może wykazywać iż wierzytelność nie jest uznana lub nie jest wymagalna. Nieskorzystanie z tego środka prawnego powoduje, że dłużnik zajętej wierzytelności jest zobligowany do realizacji zajęcia, pod rygorem skutków przewidzianych w art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Żaden inny przepis omawianej ustawy nie reguluje kwestii ewentualnego uchylenia skutków zajęcia wierzytelności, w tym zwrotu kwot uiszczonych w wyniku takiego zajęcia. Z tego też powodu (po uprzednich, wadliwych próbach rozstrzygnięcia wniosku D. D. jako wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych - w trybie art. 60, a następnie – jako wniosku o wyłączenie spod egzekucji wyegzekwowanej kwoty pieniężnej - w trybie art. 38 ustawy) organ egzekucyjny odmówił zwrotu wpłaconych kwot, wskazując na brak podstawy prawnej rozstrzygnięcia tej kwestii w trybie postępowania administracyjnego i wskazując stronie drogę dochodzenia roszczenia przed sądem powszechnym z powództwa przeciwko M. B.. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w formie postanowienia, albowiem taki wymóg wynika z art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na postanowienie powyższe nie przysługuje jednak zażalenie, gdyż możliwość złożenia zażalenia na postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi wynikać z wyraźniej regulacji prawnej, przewidującej zaskarżenie konkretnego postanowienia. Żaden przepis ustawy nie przewiduje zażalenia na postanowienie o odmowie zwrotu kwot uiszczonych przez dłużnika zajętej wierzytelności. W tym stanie prawnym, postanowienie z dnia [...]r. zawiera zatem poprawne pouczenie w przedmiocie jego niezaskarżalności. Tym samym strona nie może skutecznie żądać sprostowania postanowienia poprzez wprowadzenie pouczenia, pozostającego w sprzeczności z treścią prawa. Odnosząc się do argumentu i zarzutu skargi, że strona została pozbawiona ochrony prawnej, w ten sposób iż zamknięto jej drogę dochodzenia zwrotu niesłusznie uiszczonych kwot, trzeba wskazać, że postanowienie z dnia [...]r. przesądziło jedynie o niemożności uwzględnienia żądania strony w trybie postępowania administracyjnego. Nie oznacza to jednak niemożności zaspokojenia roszczeń w drodze postępowania cywilnego od M. B. jako od osoby, która uzyskała nienależne przysporzenie (w postacie zmniejszenia zaległości podatkowych). Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że odmowa sprostowania postanowienia z dnia [...]r. jest zgodna z prawem, a więc skarga podlega oddaleniu na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).