VI SA/Wa 2121/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2007 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu gier za gry na automatach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz M. J. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2006 r. Minister Finansów utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] rozstrzygającą, że gry prowadzone na urządzeniu Silverball, stanowiącym własność B. z siedzibą w P. przy ulicy D., są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.). Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy i argumentację prawną. W dniu [...] czerwca 2006 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo Prokuratury Rejonowej w P. z dnia [...] maja 2006 r., sygn. [...] z wnioskiem o rozstrzygnięcie w trybie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) charakteru gier na automacie Silverball, stanowiącym własność firmy B. z siedzibą w P. przy ulicy D.. Złożenie powyższego pisma poprzedziła kontrola, przeprowadzona przez pracowników Referatu Szczególnego Nadzoru Podatkowego [...] w P. Urzędu Celnego w P. w barze "F." w P., w którym funkcjonował automat telewizyjny Silverball należący do firmy B. z siedzibą w P. przy ulicy D.. Kontrolujący na podstawie posiadanych dokumentów, przesłuchań świadków i dokładnych oględzin stwierdzili, że gry na znajdującym się w ww. lokalu automacie spełniają wymogi określone w ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Na okoliczność kontroli sporządzony został protokół Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r., którego jeden egzemplarz przekazano do Urzędu Celnego w P., Referat Szczególnego Nadzoru Podatkowego [...] w P. a drugi pozostawiono w jednostce kontrolowanej. Zakwestionowane automaty zatrzymano i przekazano do Izby Celnej w W.. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2006 r., Nr [...] Minister Finansów poinformował B. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie rozstrzygnięcia, czy gry na urządzeniu Silverball są grami na automatach zgodnie z przepisami ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Jednocześnie strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących gry na automatach będących jej własnością (m.in. szczegółowych zasad prowadzenia gry oraz regulaminu) i pouczona, że stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. ma prawo brać czynny udział w każdym stadium postępowania, w szczególności przed wydaniem decyzji przez organ administracji wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. W odpowiedzi na zawiadomienie z dnia [...] czerwca 2006 r. B. złożyło do organu pismo z dnia [...] czerwca 2006 r. wraz z opinią techniczną Nr [...], sporządzoną przez Wojskową Akademię Techniczną w W. dla "J." w O., od której B. nabył przedmiotowe urządzenie. Zgodnie z wyjaśnieniami strony, zawartymi w piśmie automat typu Silverball nie podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych, a regulaminy (instrukcje) zawartych w nim gier nie są regulaminami gier losowych. Wynikiem gry (każdej z pośród kilkudziesięciu zapisanych na dysku twardym komputera) są punkty, które nie są transformowane na punkty kredytowe. Punkty te są zapisywane jako wygrane. Dzięki możliwości zapisywania w pamięci komputera danych graczy, użytkownicy mogą rywalizować o pozycję w ogólnym rankingu. Dysk twardy urządzenia zawiera kilkanaście głównych programów gier typu zręcznościowego lub rozrywkowego. Każdy z nich zawiera do kilkunastu podprogramów. Szczególne zasady gry – regulamin wyświetlane są przed rozpoczęciem każdej z nich. Badany automat nie wypłaca pieniędzy ani żadnych nagród rzeczowych, a punkty zdobywane przez gracza stanowią wyłącznie wynik jego umiejętności. Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Minister Finansów, działając na podstawie art. 2 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 2 a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) oraz w oparciu o art. 104 k.p.a. rozstrzygnął, że gry prowadzone na urządzeniu Silverball stanowiącym własność B. z siedzibą w P. przy ulicy D., są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że po przeanalizowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego (m.in. wyjaśnień strony, instrukcji gier na automatach, wyciągów z protokołów kontroli, opinii technicznej) stwierdzono, że gry na przedmiotowym urządzeniu wypełniają ustawowe znamiona gier na automatach, określone w art. 2 ust. 2 a ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Silverball to urządzenie elektroniczne i występują tu wygrane. Jest on wyposażony w monitor interaktywny, na którym wyświetlany jest przebieg gry. Grający uruchamia automat przez wrzucenie monet o nominałach 1, 2 lub 5 złotych, co daje mu możliwość rozpoczęcia wybranej gry. Grę spośród wielu możliwych zapisanych w pamięci komputera wybiera się według uznania. Przed każdą grą na monitorze automatu wyświetlają się zasady jej prowadzenia. Z analizy zasad przykładowych gier wynika, że w ich trakcie istnieje możliwość zdobycia dodatkowych punktów i bonusów, które umożliwiają przedłużenie gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Wrzucone do automatu monety nie stanowią w tym przypadku zapłaty za ściśle określony w umowie czas gry. Czas gry nie jest stały i z góry określony. Grać można zatem krócej lub dłużej. Odnosząc się do załączonej przez stronę opinii technicznej nr [...] z [...] września 2000 r. organ stwierdził, że przedmiotowa opinia wydana została na podstawie stanu prawnego, obowiązującego do dnia 22 listopada 2000 r. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych nie odnosiła się do urządzeń i automatów zręcznościowych oraz gier o tym charakterze. Zgodnie z uprzednią definicją gier losowych – art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, grami losowymi były gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik zależał od przypadku a warunki gry określał regulamin. Grami losowymi były m.in. gry w automatach losowych prowadzone na urządzeniach, które rozstrzygały o wygranej lub przegranej (art. 2 ust. 1 pkt 6). W świetle przedmiotowych przepisów instrukcje gier na automacie telewizyjnym Silverball wyświetlane na monitorze interaktywnym nie były regulaminami gier losowych, gdyż wynik tych gier zależał od umiejętności i zręczności grającego. Obecna definicja gry na automatach nie zawiera warunku, iż wynik tej gry musi zależeć od przypadku, koncentrując się wyłącznie na warunkach prowadzenia gier na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych oraz możliwości uzyskiwania wygranych. Dla określenia charakteru gier na automatach nie ma znaczenia fakt, że automaty nie mają technicznych możliwości wypłacania wygranych. Minister Finansów podniósł, że przedmiotem sporu między stroną a Ministrem Finansów są nie tyle ustalenia co do przebiegu gry na automatach, ile ocena ich rezultatu a mianowicie czy są to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego za wygraną uważa się nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego (uchwała SN z dnia 24 listopada 1999 r. I/KZP39/99-OSNKW2000/1-2/9). Wygrana to każda korzyść wynikająca z gry z tym, że musi być następstwem gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych (wyrok NSA z 6 września 2000 r., II SA 1779/99). W tym stanie rzeczy, zdaniem organu, należy stwierdzić, że gry prowadzone na automacie Silverball, stanowiącym własność firmy B. z siedzibą w P., wypełniają ustawową definicję gier na automatach, określoną w art. 2 ust. 2 a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych. Z decyzją Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2006 r. nie zgodziła się firma B. – M. J., który wnioskiem z [...] sierpnia 2006 r. domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że gra na urządzeniu Silverball jest grą na automacie w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych, gdyż w trakcie gry istnieje możliwość zdobycia dodatkowych punktów umożliwiających przedłużenie gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów, 2) naruszenie art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 84 § 1 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ merytorycznej decyzji bez uzyskania wiadomości specjalnych co do przebiegu gry na urządzeniu Silverball w drodze zasięgnięcia opinii biegłego, 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że opinia techniczna nr [...] z [...] września 2000 r. uległa całkowitemu zdezaktualizowaniu wobec zmiany przepisów, podczas gdy z cytowanej opinii wynika, że w trakcie gry na urządzeniu Silverball uzyskiwane punkty nie są transferowane na punkty kredytowe umożliwiające kontynuowanie gry. Powołując się na powyższe zarzuty B. – M. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako oczywiście wadliwej i w konsekwencji o ustalenie, że gry na urządzeniu Silverball stanowiącym własność wnioskodawcy nie są grami na automacie w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Firma B. – M. J. wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu działania urządzeń elektronicznych na okoliczność ustalenia, czy gry prowadzone na urządzeniu Silverball stanowiącym własność wnioskodawcy są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Finansów wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] września 2006 r. na podstawie której utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. Organ podniósł, iż zarzuty strony nie zasługują na uwzględnienie, albowiem sprawa została dogłębnie wyjaśniona i uzasadniona z jakich powodów należy zaliczyć gry na urządzeniu Silverball do gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Minister Finansów przeanalizował dwie gry na automacie, a mianowicie grę o nazwie SET THREE i GET 21 i na podstawie tych dwóch gier wykazał, że grający miał możliwość przedłużania gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Owa korzyść, wynikająca z możliwości przedłużenia gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów stanowi wygraną w świetle art. 2 ust. 2 a ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W tym miejscu organ powołał się na orzecznictwo SN i NSA, cytowane w uzasadnieniu decyzji, wydanej w I instancji. Zdaniem organu nie można również zgodzić się z zarzutem strony dotyczącym naruszenia przez organ przepisów art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. polegającym na wydaniu przez organ merytorycznej decyzji bez uzyskania wiadomości specjalnych co do przebiegu gry na urządzeniu Silverball w drodze zasięgnięcia opinii biegłego. Według Ministra Finansów, rozstrzygając sprawę, oparł się on zarówno na zeznaniach świadków, wyjaśnieniach stron, na oględzinach urządzenia. Te dowody były wystarczające dla Ministra, do rozstrzygnięć o charakterze gier na automacie Silverball bez konieczności sięgnięcia po opinię biegłego. Złożoną przez stronę ekspertyzę organ ocenił i wyjaśnił, dlaczego nie jest ona dla niego miarodajnym dowodem w sprawie. Z tych wszystkich względów organ w całości potwierdził swoje stanowisko, zajęte w poprzedniej decyzji. Na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2006 r. M. J., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą B. G. M. J. (przed zmianami z dnia [...] września 2006 r. B. M. J.) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji M. J. zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 2 ust. 2 a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych poprzez przyjęcie przez organ, że w analizowanym stanie faktycznym gry, których prowadzenie umożliwia urządzenie Silverball są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach, co jest konsekwencją bezpodstawnego uznania przez organ, że uzyskanie zaprogramowanego wyniku gry (określonej liczby punktów lub bonusów), który zgodnie z przyjętym algorytmem oprogramowania skutkuje prowadzeniem uprzednio rozpoczętej gry przy zwiększonym poziomie trudności, wymagającym większych umiejętności (tzw. kolejny etap gry) stanowi dla uczestnika gry "wygraną rzeczową" w rozumieniu art. 2 ust. 2 a ustawy o grach, 2) naruszenie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) w związku z naruszeniem art. 20 i art. 22 Konstytucji RP poprzez dokonanie niezgodnej z literą prawa wykładni art. 2 ust. 2 a ustawy o grach, co skutkowało bezprawnym i nieznajdującym uzasadnienia w interesie publicznym ograniczeniem prawa skarżącego do nieskrępowanego prowadzenia działalności gospodarczej, polegającej na udostępnianiu graczom gier rozrywkowych, niebędących grami hazardowymi, 3) naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 77 k.p.a. oraz art. 84 k.p.a. polegające na odstąpieniu od ustalenia w wyczerpujący sposób stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez bezzasadne pominięcie przedłożonej opinii biegłego w zakresie techniki oraz pominięcie wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, co skutkowało wydaniem decyzji rażąco sprzecznej z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, co ujawniło się w szczególności w tym, że organ uznał, iż gracz grający w gry, których prowadzenie umożliwia urządzenie Silverball otrzymuje wygraną rzeczową w rozumieniu art. 2 ust. 2 a ustawy o grach. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ, odnosząc się do zarzutu strony, iż zaskarżona decyzja Ministra Finansów wydana została z naruszeniem art. 2 ust. 2 b przywołanej wyżej ustawy wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, że gry prowadzone na urządzeniu Silverball są grami na automatach w rozumieniu przepisów art. 2 ust. 2 a ustawy natomiast nie pozwolił na uznanie ich za gry na automatach o niskich wygranych. Zgodnie z przepisami art. 2 ust. 2 b ustawy grami na automatach o niskich wygranych są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych o wygrane pieniądze lub rzeczowe, w których wysokość jednorazowej wygranej nie może być wyższa niż równowartość 15 euro a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,07 euro. Równowartość 15 euro i 0,07 euro ustala się według kursu kupna, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia poprzedniego roku kalendarzowego. Znajdująca się w aktach sprawy opinia techniczna [...] nie potwierdza faktu, że urządzenie Silverball wypełnia ww. przesłanki określone w art. 2 ust. 2 b przywołanej wyżej ustawy. Z uwagi na powyższe, także zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia art. 6 k.p.a. w związku z naruszeniem przepisów art. 20 i 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie niezgodnej z literą prawa wykładni art. 2 ust. 2 a ww. ustawy, w ocenie Ministra Finansów należy uznać za bezzasadne. Prawna reglamentacja określonego rodzaju działalności gospodarczej (w niniejszej sprawie gier na automatach) nie oznacza naruszenia tym sposobem konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego oraz wolności prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza w zakresie gier na automatach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest objęta przepisami szczególnymi. Regulowana jest przepisami ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych oraz przepisami wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych, m.in. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946). Urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach, dozwolone jest wyłącznie na zasadach określonych w cytowanej wyżej ustawie. Działania Ministra Finansów wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie zmierzają do ograniczenia jakiemukolwiek podmiotowi nieskrępowanego prowadzenia działalności gospodarczej a rozstrzygnięcie organu oparte jest na obowiązkowych przepisach prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zwanej dalej u.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a.). Skarga analizowana stosownie do wymienionych kryteriów podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy podnieść, że z akt sprawy, na podstawie których orzekał Sąd wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było prowadzone w stosunku do podmiotu gospodarczego pod nazwą B. (świadczy o tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania z [...] czerwca 2006 r., które zostało doręczone B. ulica D. [...] P. oraz pismo z dnia [...] sierpnia 2006 r. wzywające do uiszczenia opłaty skarbowej (znaczkami) od wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Również decyzje wydane przez Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2006 i [...] września 2006 r. zostały skierowane do firmy B.. Z sentencji i uzasadnień tych decyzji wynika jednoznacznie, że organ jako stronę w tej sprawie traktował B.. Tymczasem pismo wyjaśniające z dnia [...] czerwca 2006 r. jak również wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] sierpnia 2006 r. są podpisane przez M. J. jako właściciela firmy B. M. J. ulica D. [...] P.. Okoliczność ta została pominięta przez Ministra Finansów, który nie wyjaśnił w jakiej formie prawnej działa strona w niniejszej sprawie i do kogo powinny być kierowane pisma i decyzje w sprawie. Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zasadny jest zarzut skarżącego, iż obie decyzje w sprawie zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Przede wszystkim organ niedostatecznie rozważył, co należy uznać za wygraną "rzeczową" w rozumieniu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. w odniesieniu do konkretnego urządzenia Silverball, występującego w niniejszej sprawie. Za niewystarczające uznać trzeba samo ogólnikowe cytowanie poglądów wyrażonych przez orzecznictwo w innych sprawach, które dotyczyło gier na innych automatach niż "Silverball". Według oceny Sądu za zbyt daleko idącą należałoby potraktować tezę, przyjętą przez organ, że wygraną rzeczową w rozumieniu art. 2 ust. 2 a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. jest "każda korzyść wynikająca z gry, w tym możliwość jej kontynuowania". Ustalenie, że w grach na automacie Silverball występowała wygrana w postaci punktów i bonusów powinno być połączone z przeprowadzeniem analizy wykazującej powstanie w tej sytuacji po stronie grającego korzyści majątkowej wykraczającej wprost ponad to, co dawało już z założenia samo uruchomienie gry na automacie przy pomocy przewidzianej w tym celu opłaty. Wobec stwierdzonych uchybień w stosowaniu prawa procesowego rozważanie dalszych zarzutów skargi, w tym naruszenie prawa materialnego należy uznać za przedwczesne. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c, art. 152 i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.