I OW 85/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący NSA: Jerzy Bujko (spr) Sędziowie NSA Jolanta Rajewska Zygmunt Zgierski Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej z wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie rozpatrzenia wniosku H. W. o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę postanawia: wskazać Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. W dniu 31 stycznia 2002 r. H. W. wystąpiła do Wojewody [...] "o zbadanie w trybie art. 156 § 1 k.p.a. zasadności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 22 stycznia 1975 r. l.dz. [...]". Decyzją tą zostało przejęte z urzędu na własność Państwa gospodarstwo rolne rodziców wnioskodawczyni P. i A. K. Prawną podstawą tej decyzji były przepisy art. 9 ust. 2 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Po rozpoznaniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia 29 grudnia 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W związku ze złożonym od niej odwołaniem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 7 kwietnia 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Organ odwoławczy uznał, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku H. W. jest samorządowe kolegium odwoławcze. Wobec tego postanowienia z dnia 6 czerwca 2006 r. wymieniony ostatnio organ przekazał sprawę według właściwości do rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołał się na przepis art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz wymienione wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z których wynika, że organem wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczegółowe stanowią inaczej. Po otrzymaniu tego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku H. W. o stwierdzenie nieważności wymienionej wyżej decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 22 stycznia 1975 r. o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa A. i P. K.. Powołując się na postanowienia NSA wydane w sprawach I OW 142/04, I OW 236/05 i I OW 3/06 organ stwierdził, iż w obecnie obowiązującym stanie prawnym przejmowanie nieruchomości na rzecz Państwa następuje decyzją Agencji Nieruchomości Rolnej, której organem wyższego stopnia jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co uzasadnia właściwość tego ostatniego organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku. W odpowiedzi na stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o wskazanie jako organu właściwego do rozpoznania wniosku tegoż Kolegium. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, który z organów będących w sporze kompetencyjnym jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 22 stycznia 1975 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, wydanej na podstawie przepisów art. 9 ust. 2 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 1978 r., to jest z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) z wyjątkiem art. 9 ust. 2 (art. 77 ustawy z 27 października 1977 r.). Przejmowanie gospodarstw rolnych za rentę regulowała do dnia 1 stycznia 1983 r. wymieniona ostatnio ustawa a następnie ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268), która straciła moc z dniem 1 stycznia 1991 r. po wejściu w życie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Postępowanie administracyjne w tej sprawie prowadzone jest na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 157 k.p.a. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – te organy. Przepis art. 17 k.p.a. określa organy wyższego stopnia. Wątpliwości pojawiają się wówczas, gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów załatwiających tego typu sprawy, albo sprawy nie są już załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Decyzja, której stwierdzenia nieważności żąda H. W. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), zgodnie z którą przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 291 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej. Z dniem 27 maja 1990 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych, pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która przepisem art. 5 pkt 19 sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przekazała do właściwości administracji rządowej. Z kolei art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został skreślony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126). Sama ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc z dniem 1 stycznia 1991 r. na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25). Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w art. 58 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) stanowiła, że przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych – art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – Dz.U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Przepis art. 58 ust. 4 powołanej ustawy zawiera upoważnienie do wydania rozporządzenia określającego szczegółowo zasady i tryb postępowania w sprawach o przejmowanie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, w oparciu o które zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 listopada 1992 r. w sprawie stwierdzenia niemożliwości sprzedaży nieruchomości przez osoby uprawnione do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników oraz przejmowania tych nieruchomości na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 89, poz. 445). Z przepisów § 2 ust. 1 i ust. 4 pkt 2 oraz § 7 ust. 3 tego rozporządzenia wynika, że czynności związane z przejęciem na wniosek właściciela nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Podkreślić należy, iż reforma administracyjna przeprowadzona w 1998 r. poprzez zmianę szeregu ustaw prawa materialnego, ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668), nie wskazała organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z 1982 r. W tej sytuacji skoro od dnia 27 maja 1990 r. sprawy wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszły do właściwości administracji rządowej, a od 1992 r. w drodze decyzji wydawanej przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (Agencję Nieruchomości Rolnych) to organu wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przed tą datą należy poszukiwać w ustaleniu obecnie organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który byłby właściwy do wydania decyzji w pierwszej instancji. Organem tym w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych (Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa) jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi. W związku z podniesionym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzutem dotyczącym statusu prawnego Agencji Nieruchomości Rolnych wyjaśnić należy, że jest ona państwową osobą prawną. Jednocześnie jako organ państwowy jest organem administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, przepisy tego kodeksu normują postępowanie także przed innymi organami oraz innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w formie decyzji administracyjnych. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że zlecenie funkcji administracji publicznej może dotyczyć każdego organu państwowego. Określenie organu administracji publicznej zawarte w art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. stanowi o zrównaniu w zakresie stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego zarówno wszystkich organów należących do struktury administracji publicznej jak również o zrównaniu z nimi podmiotów wykonujących tylko zlecone funkcje administracji publicznej o jakich mowa w art. 1 pkt 2 k.p.a. Stosownie do powołanego art. 1 pkt 2 k.p.a. Agencja Nieruchomości Rolnych jest na podstawie art. 58 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawniona do podejmowania decyzji dotyczących przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa oraz ustalenia z tego tytułu odpłatności. Z powyższych względów, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.