I SA/Wa 1741/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie : asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant referendarz sądowy Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2007 r. sprawy ze skargi [...] Zakładu Energetycznego Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uwłaszczeniowego oddala skargę. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] Zakładu Energetycznego Spółka Akcyjna w R., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1991 r. nr [...] dotyczącą uwłaszczenia Centrali [...] "[...]" w W. działką nr [...] o powierzchni [...] m2 położoną w R. przy ul. [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1991 r., stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Centralę [...] "[...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w R., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności pawilonu handlowego znajdującego się na tym gruncie. Dnia 23 stycznia 2002 r. [...] Zakład Energetyczny SA, na podstawie art. 145 §1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, złożył wniosek o wznowienie tego postępowania, ponieważ będąc w swoim przekonaniu stroną postępowania, bez własnej winy nie brał w nim udziału. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. odmówił wznowienia postępowania. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem [...] Zakład Energetyczny SA wniósł odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska Minister Budownictwa przywołał treść art. 147 kpa, z którego wynika, że co do zasady wznowienie postępowania administracyjnego następuje z urzędu lub na żądanie strony, zaś wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa następuje tylko na żądanie strony. Stroną postępowania administracyjnego (w rozumieniu art. 28 kpa) jest podmiot posiadający interes prawny. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, zdaniem organu odwoławczego, że przedmiotowa działka była własnością Skarbu Państwa i istniało ustanowione do tej działki prawo zarządu na rzecz uwłaszczonego przedsiębiorstwa (decyzja z dnia [...] czerwca 1981 r. nr [...]). Odwołująca się Spółka nie posiada natomiast żadnych praw rzeczowych do działki lub jej części, a także nie posiada prawa zarządu. Równocześnie organ II instancji wyjaśnił, że decyzja uwłaszczeniowa nie obejmuje urządzeń stacji "trafo", które mogły stanowić własność skarżącego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt. I SA 1796/02 z dnia 16 kwietnia 2004 r., dotyczącym odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1991r., w którym Sąd podzielił pogląd organu, że kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa nie obejmowała urządzeń a dotyczyła jedynie gruntu i budynku. Oznacza to zaś, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, a tym samym nie posiada legitymacji prawnej do żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r.. Na decyzję Ministra Budownictwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...] Zakład Energetyczny Spółka Akcyjna. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że jej zdaniem ustalenie poczynione przez organy rozpatrujące sprawę, iż skarżący nie zarządzał przedmiotem podlegającym uwłaszczeniu, wskutek czego słusznie nie brał udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym, jest dowolne. W materiałach sprawy znajduje się bowiem protokół przekazania stacji transformatorowej jako środka trwałego z dnia 30 grudnia 1982 r., który jest wystarczający do przekazania zarządu składnikiem ogólnonarodowego mienia państwowego pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Przekazana stacja transformatorowa składa się, zdaniem strony skarżącej, z części budowlanej i elektrycznej, a część budowlana to m.in. odrębne fundamenty pomieszczeń, trwałe przegrody budowlane, oddzielny wjazd z podjazdem. Skarżąca spółka podniosła, że skoro na mocy art. 49 Kodeksu cywilnego urządzenia tj. stacja transformatorowa nie jest częścią składową budynku, to organ powinien był w oparciu o opinię biegłego ustalić, co w istocie jest stacją transformatorową, bo jeżeli prawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że w skład stacji wnętrzowej wchodzi część budowlana, to nie będąc częścią składową budynku nie powinna ona być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz właściciela budynku. Jeżeli zaś skarżący zarządzał tą częścią ogólnonarodowego mienia państwowego, która nie powinna być uwłaszczana z całością, to jako współzarządca powinien on być stroną postępowania uwłaszczeniowego, a ponadto ta część mienia, która była w jego zarządzie, a nie stanowiła części składowej nieruchomości, nie powinna być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz osoby trzeciej. W tej sytuacji skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 149 § 3 kpa i rozstrzygała ostatecznie sprawę odmowy wznowienia postępowania uwłaszczającego, na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., Centralę [...] "[...]" w W. działką nr [...] o powierzchni [...] m2 położoną w R., przy ul. [...]. Decyzję o odmowie wznowienia postępowania organ wydaje m.in. wówczas, gdy o wznowienie występuje podmiot nie będący stroną w sprawie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego) z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Decyzja o przekształceniu z mocy prawa zarządu do gruntu Skarbu Państwa bądź gminy w prawo użytkowania wieczystego ma charakter decyzji deklaratoryjnej, a zadaniem organu administracji publicznej jest ustalenie stanu faktycznego na dzień 5 grudnia 1990 r., ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności dotyczących prawa zarządu do gruntu objętego taką decyzją. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 4 i art. 147 kpa z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjnego, a zatem z żądaniem weryfikacji zapadłej decyzji w nadzwyczajnym trybie, z tego powodu, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, może wystąpić tylko strona, tj. osoba, która będąc stroną nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją wydaną na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swego interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 kpa, uzasadniającego jej udział, czyli wykaże, że przysługuje jej tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości. Jeśli chodzi o zarząd, o jego wykonywaniu mogą świadczyć tylko dokumenty wskazane w przepisie § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97, ze zm.). Istotne w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy skarżące [...] Zakłady Energetyczne Spółka Akcyjna posiadały przymiot strony w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub posiadają tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości dający im przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa, ponieważ tylko wystąpienie jednej z tych sytuacji uprawniałoby stronę skarżącą do skutecznego złożenia wniosku o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego. Z analizy akt sprawy wynika, że twierdzenie strony skarżącej, iż na przedmiotowej działce mógł istnieć współzarząd, w sytuacji nie powołania się na konkretny dowód, który dowodziłby istnienia po jej stronie tego zarządu, trzeba uznać za całkowicie dowolne. Skoro zatem przedmiotowy grunt stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, a strona skarżąca nie potrafiła przedstawić innych dokumentów niż znajdujące się w aktach sprawy, które dowodzić mogłyby, iż w powyższej dacie grunt ten znajdował się w jej zarządzie, to nie można przyjąć, że ma ona przymiot strony oraz że jest legitymowana do skutecznego żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Prawidłowo organ ustalił także, że w świetle zebranego materiału strona skarżąca nie posiadała na dzień 5 grudnia 1990 r. żadnych praw rzeczowych w stosunku do przedmiotowego gruntu. Oznacza to brak podstaw do uznania, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1991 r. naruszyła jakieś prawa strony skarżącej. Rozpatrując przedstawioną sprawę Sąd w pełni podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 kwietnia 2004 r. sygn. akt I SA 1796/02, w którym Sąd ten oddalił skargę [...] Zakładów Energetycznych Spółki Akcyjnej w R. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej oraz przywołany w nim pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 9 listopada 2000 r. sygn. akt I SA 1451/99 LEX nr 55316, zgodnie z którym stosownie do art. 49 Kodeksu cywilnego, będącego wyjątkiem od zasady przewidzianej w art. 47 § 2 Kodeksu cywilnego, stacja "trafo" nie należy do części składowych gruntu, jeżeli wchodzi w skład przedsiębiorstwa. Podkreślić należy, że właśnie fakt, iż stacja "trafo" nie była częścią składową gruntu, nie jest wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej oraz to, że decyzja uwłaszcza inny podmiot niż strona skarżąca, nakazuje przyjąć, że [...] Zakłady Energetyczne Spółka Akcyjna w R. nie miały przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu dotyczącym uwłaszczenia Centrali [...] "[...]" w W. działką nr [...] o powierzchni [...] m2 położoną w R., przy ul. [...], na której znajduje się wspomniane urządzenie. Decyzja uwłaszczeniowa nie obejmowała bowiem urządzeń "trafo" znajdujących się na przedmiotowej działce. Dotyczyła ona jedynie gruntu i budynku. W aktach sprawy brak jest także podstaw do uznania za prawidłowe twierdzenia strony skarżącej, że przedmiotowa stacja transformatorowa składa się z części budowlanej i elektrycznej, a część budowlana to m.in. odrębne fundamenty pomieszczeń, trwałe przegrody budowlane, oddzielny wjazd z podjazdem, itp. Ponieważ nie powołano się na konkretne dowody, że stacja transformatorowa wraz z takimi elementami jak np. fundamenty, bliżej nieokreślone przegrody budowlane czy oddzielny wjazd z podjazdem stanowią zorganizowany kompleks obiektów realizujących zadania polegające na doprowadzeniu energii elektrycznej i brak jest możliwości wydzielenia samej stacji transformatorowej w sensie technicznym lub funkcjonalnym, twierdzenia takie trzeba uznać za nieuzasadnione i całkowicie dowolne. W szczególności, ze znajdującego się w aktach sprawy "Oświadczenia" dyrektora Centrali [...] "[...]" z dnia 20 czerwca 1991 r. wynika, że znajdujący się na przedmiotowej działce budynek o konstrukcji stalowej wyposażony m.in. w instalację elektryczną został w całości wybudowany ze środków własnych funduszu rozwoju Centrali [...] "[...]", natomiast z treści "Protokołu zdawczo-odbiorczego środka trwałego" z dnia 30 grudnia 1982 r., z którego strona skarżąca wywodzi wszystkie swoje prawa, nie wynika aby nastąpiło przekazanie jakichkolwiek innych składników mienia poza instalacją elektryczną w postaci stacji transformatorowej. W szczególności nie ma podstaw do przyjęcia, że dokument ten dotyczył przekazania stronie skarżącej pomieszczenia, fundamentów, przegród budowlanych czy oddzielnego wjazdu z podjazdem. Przywołać równocześnie należy, podzielany przez skład orzekający, pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 26 lutego 2003 r. sygn. akt II CK 40/02, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 49 Kodeksu cywilnego wyznacza jedynie granice między częścią składową przedsiębiorstwa i częścią składową nieruchomości, określając granice zastosowania zasady superficies solo cedit, przy czym uzależnia obowiązywanie wspomnianej zasady od tego, czy sporne urządzenia wchodzą w skład większej zorganizowanej całości, jaką jest przedsiębiorstwo. Artykuł 49 k.c. wskazuje przy tym tylko, że wymienione w nim urządzenia nie należą już do części składowych gruntu, ponieważ weszły w skład przedsiębiorstwa, pozostawia natomiast otwartą kwestię sposobu uzyskania przez prowadzącego przedsiębiorstwo tytułu prawnego do tych urządzeń, wejście bowiem w skład przedsiębiorstwa w tym znaczeniu, że urządzenie stało się elementem pewnego zbioru, nie jest równoznaczne z przeniesieniem własności tego urządzenia. Sąd Najwyższy nie wypowiedział się wprawdzie co do tego, czy "wejście w skład przedsiębiorstwa" w rozumieniu art. 49 k.c. jest kwestią faktu (jak to określił Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 4 grudnia 1991 r. sygn. akt W 4/91), niemniej w sposób wyraźny stwierdził, że nie jest ono równoznaczne z przeniesieniem własności urządzeń, o których mowa w tym przepisie (tak samo wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2003 r. sygn. akt II CK 125/02, niepubl., z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt III SK 39/04, oraz z dnia 3 grudnia 2004 r. sygn. akt IV CK 347/04, publ. OSP 2005, nr 12, poz. 147). Zwrócić także należy uwagę na podjętą w ubiegłym roku, na skutek przedstawionego przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienia prawnego, uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt. III CZP 105/05, publ. OSNC 2006, nr 10, poz. 159, w której Sąd ten odpowiadając na pytanie "Czy przepis art. 49 k.c. stanowi samoistną podstawę materialno-prawną przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych urządzeń podobnych na własność przedsiębiorstwa lub zakładu, przez sam fakt ich fizycznego połączenia z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa lub zakładu?" podjął uchwałę, zgodnie z którą przepis art. 49 k.c. nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa. Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.